Ayırma işlemleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla


Ayırma işlemi (veya ayırma prosesi), bir kimyasal madde karışımını iki veya daha fazla ürüne dönüştürmek için kullanılan yönteme verilen addır.[1] Ayırma işlemi sonucunda oluşan ürünlerden en az biri, kaynaktaki bileşenlerden en az biri ya da birden fazlası bakımından zenginleşir. Bazı durumlarda bir ayırma işlemi, karışımı tamamıyla saf iki bileşene ayırabilir. Karışımın bileşenleri arasındaki fiziksel (örneğin boyut, şekil, kütle, yoğunluk, kimyasal ilgi) veya kimyasal farklarından yararlanılarak ayırma gerçekleştirilir.

Prosesler genellikle ayırmayı gerçekleştirmek için kullanılan belirli farklara göre sınıflandırılır. Yapılmak istenilen ayırma işlemini gerçekleştirmek için elde bulunan farkların hiçbiri kullanılamıyorsa, birden fazla operasyon gerçekleştirilerek son ürün elde edilebilir.

Birkaç istisna dışında, elementler ve bileşikler doğada saf olmayan halde bulunurlar. Bu hammaddelerin verimli bir şekilde kullanılabilmesi için önce ayırma işlemine tabi tutulması gerekir, bu da ayırma yöntemlerini modern endüstriyel ekonomi için elzem kılar.

Ayırma işlemleri, laboratuvarlarda numune hazırlamak veya analitik amaçlar için küçük ölçeklerde ya da ürün hazırlama amaçlı olarak endüstride büyük ve orta ölçeklerde gerçekleştirilebilir.

Tam ve kısmi ayırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı durumlarda ayırma işlemleri, alüminyum metali için boksit cevherinin elektroliz ile rafinasyonunda olduğu gibi tam saflaştırma gerektirir. Petrolün rafinasyonu, kısmi ayırmaya iyi bi örnektir. Ham petrol, çeşitli hidrokarbonlar ve safsızlıkların karışımı olarak doğal yollarla oluşur. Rafine etme işlemi bu karışımı hiçbiri saf olmayan ancak her birinin ham petrolden ayrılması gereken, doğalgaz, benzin ve çeşitli kimyasal hammaddeler gibi diğer daha değerli karışımlara ayırır. Her iki durumda için de istenen son ürünleri elde etmek için bir dizi ayırma işlemi gerekmektedir. Petrol rafinasyonunda ham petrol birçok özel distilasyon aşamasından geçer ve bu aşamaların her birinden farklı bir ürün ya da ara ürün elde edilir.

Sıvıları ayırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayırıcılar (seperatörler) sıvıları ayrıştırmak için kullanılır. Dikey olarak desteklenen santrifüjler asılı yataklara montelenmiştir. Ayırıcı, sürekli bir sedimantasyon santrifüjüdür. Her iki çıkış akımı da basınç altında veya basınçsız ortamdaki bir pompa kullanılarak sürekli olarak boşaltılır. Katı malzeme ise kesikli (hazneli tambur, disk tamburu), yarı kesikli (kendi kendini temizleyen disk tamburu) veya sürekli (nozül tamburu) olarak boşaltılabilir. Tambur, ayırma işleminin gerçekleştiği ayırıcının merkezidir. İki tip tambur vardır: hazne tamburu (hazneli seperatör olarak bilinir) ve disk tamburu (disk yığını ayırıcı olarak bilinir). Mil ve dolayısıyla tambur üzerindeki güç aktarımı sarmal dişliler, kayışlı sürücü ya da doğrudan sürücü veya özel bir motor yoluyla gerçekleşebilir. Ayırıcıların sızdırmazlığı da dört türe ayrılır: açık, yarı kapalı, su geçirmez veya hava geçirmez.

Ayırma yöntemleri listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Adsorpsiyon (yüzerme): Bu işlemde bir gaz veya sıvı akıntının bir bileşeni, katı bir adsorbent (yüzergen) ile tutulur ve uzaklaştırılır.
  • Santrifüj ve siklonik ayırma, karışımı yoğunluk farklılıklarına göre ayırır.
  • Şelasyon.

Kromatografi[değiştir | kaynağı değiştir]

"Kromatografi tekniğinde yararlanılan temel prensip, bir karışımdaki çeşitli maddelerin hareketli bir faz yardımı ile sabit bir faz üzerinden geçirilmeleri ve bu geçiş sırasında farklı hızlarla hareket edebilmeleridir."[2] Çeşitleri:

Elektroforez[değiştir | kaynağı değiştir]

Elektroforez, organik moleküllerin bir elektrik potansiyeli altında bir jel ile farklı etkileşimlerine dayanarak ayırır.

Ekstraksiyon (özütleme)[değiştir | kaynağı değiştir]

Flotasyon (yüzdürme)[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Wilson, Ian D.; Adlard, Edward R.; Cooke, Michael; et al., eds. (2000). Encyclopedia of separation science. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-226770-3.
  2. ^ http://80.251.40.59/veterinary.ankara.edu.tr/fidanci/Ders_Notlari/Biyoteknoloji/Kromatografi.html