Artdamaksıl ünsüz

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Artdamaksıl ünsüzler, eklemleme yerinin [en] yumuşak damak olduğu ünsüzlerdir. Eklemleme sürecinde dilin arka kısmı yumuşak damağa değdirilir.

Damağın genişliğinden ve dilin arka kısmının pek hassas bir şekilde hareket edemediğinden dolayı artdamaksıl ünsüzler süreki ünsüz benzeşmesi geçirirler; hemen öncesi veya sonrasındaki ünlü seslerin özelliklerine dayalı olarak, artdamaksıl bir sesbirimin eklemlendiği süreçte dilin arka kısmı öne veya arkaya doğru alınır.[1] Örneğin, bir ön ünlünün [en] hemen öncesinde yer alan artdamaksıl bir ünsüz eklemlenirken dilin arkası çoğunlukla öne (yani sert damağa) doğru alınır; bir arka ünlünün [en] hemen öncesinde yer alan artdamaksıl bir ünsüz ise çoğunlukla arkaya (yani küçük dile) doğru alınır.

Örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Uluslararası Fonetik Alfabe'ye (IPA) çevrilmiş artdamaksıl ünsüzler şunlardır:

IPA Tanım Örnek
Dil Ortografi IPA Anlam
Xsampa-N2.png Artdamaksıl genizsil ünsüz İngilizce ring [ɹʷɪŋ] 'çalma(k), çınlama(k), halka, yüzük'
Xsampa-k.png Ötümsüz artdamaksıl patlamalı ünsüz İngilizce skip [skɪp] 'atlamak'
Xsampa-g.png Ötümlü artdamaksıl patlamalı ünsüz İngilizce get [ɡɛt] 'al, almak'
Xsampa-x.png Ötümsüz artdamaksıl sürtünmeli ünsüz Almanca Bauch [baʊx] 'göbek, karın'
Xsampa-G2.png Ötümlü artdamaksıl sürtünmeli ünsüz Yunanca γάτα ɣata] 'kedi'
Xsampa-X.png Ötümsüz dudaksıl-artdamaksıl sürtünmeli ünsüz İngilizce which [ʍɪtʃ] 'hangi'
Xsampa-Mslash.png Ötümlü artdamaksıl sürtünmesiz ünsüz İspanyolca pagar [paˈɰaɾ] 'ödemek'
Xsampa-Lslash.png Ötümlü artdamaksıl yansürtünmesiz ünsüz Wahgi [en] aʟaʟe [aʟaʟe] 'başı dönen'
Xsampa-w2.png Ötümlü dudaksıl-artdamaksıl sürtünmesiz ünsüz İngilizce witch [wɪtʃ] 'cadı'
[kʼ] Artdamaksıl gırtlak duraklı ünsüz Arçince [en] кӀан [an] 'alt'
[ɠ] Ötümlü artdamaksıl içpatlamalı ünsüz Sindhî əro/ڳرو [ɠəro] 'ağır'

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Stroud, Kevin (August 2013). "Episode 5: Centum, Satem and the Letter C | The History of English Podcast". The History of English Podcast. 24 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2017.