Arap Kongresi (1913)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Arap Kongresi (1913)
Arma veya logo
Société de Géographie
Tür
Tür
Tarih
Kuruluş 18 Haziran 1913
Dağılış 23 Haziran 1913
Başkanlık
Başkan
Toplantı yeri
Paris-bld-saint-germain.jpg
Paris, Fransa, Boulevard Saint-Germain, Rue de Buci'nin köşesinde. Rue de Buci ve rue de Seine'nin köşesi arasında gösterilen binalar, eski rue des Boucheries'in orijinal kuzey tarafıdır.

Arap Kongresi (1913) ("Arap Ulusal Kongresi[1]", "Birinci Filistin Konferansı", "Birinci Arap Kongresi[2]", ve "Arap-Suriye Kongresi[3]" olarak ta bilinir) Paris'te, 184 Boulevard Saint-Germain'de bulunan Fransız Coğrafya Kurumu'nun (Société de Géographie) bir salonunda, 18-23 Haziran tarihlerinde, Osmanlı İmparatorluğu altında yaşayan Arap halkı için daha fazla özerkliği görüşmek üzere bir araya gelinmiştir. Ayrıca 25 resmi Arap Milliyetçi delegesi tarafından kurulan Arap Ulusal Kongresi, istenen reformları tartışmak ve bazı Osmanlı politikalarından memnuniyetsizliklerini ifade etmek için toplanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda belirsizlik ve değişim zamanında gerçekleşti: I. Dünya Savaşı'na giden yıllarda, İmparatorluk içinde Jön Türkler tarafından bir devrim (1908) ve bir darbe (1913) ile İtalya ve Balkan devletlerine karşı iki savaş yaşandı. Araplar, sönmekte olan imparatorluk altında daha fazla hak için talepte bulunuyor ve Arap milliyetçiliğinin ilk parıltıları ortaya çıkıyordu. Büyük Suriye, Filistin, İstanbul ve Mısır'da bir dizi muhalif ve reform odaklı grup kuruldu. Siyonizm etkisi altında Filistin'e Yahudi göçü artıyor ve İngiltere ve Fransa bölgeye ilgi gösteriyor, etki alanları için rekabet ediyorlardı.

Bu koşullar altında, Paris'te yaşayan bir grup öğrenci, önerilen Arap reformlarını tartışmak için bir Kongre düzenlenmesi çağrısında bulundu. Kongre, önerilen amaçlarında nihai olarak başarılı olmasa da, I. Dünya Savaşı başlamadan önce üç kıta için 20. yüzyılın başlarını şekillendiren olayların ve dinamiklerin bir yansımasıydı. Birçok akademisyen, Arap milliyetçiliğinin kökenlerini, bu önemli yıllarda imparatorlukların küçülmesi ve Filistin'e Siyonist göçü çevreleyen gerilimin artmasına ve buna Arap tepkisine tanık olmasını ortaya koyar. Bütün Kongre, Arap Milletini devrim yoluyla var etmek için mücadeleye hazır olduğunu ilan etti. El-Hoda Editörü ve Lübnan İlerleme Birliği Başkanı Naoum Mokarzel, “Devrim edebi ve reformist olmalı” diyerek temkinli bir şekilde başladı, daha agresif bir şekilde devam etti “sadece son çare kanlı olmalı, çünkü özgür ulusların siyasi sistemleri, yazıcı mürekkebi ile değil şehitler tarafından yapılmıştır.” »[4]

Osmanlı İmparatorluğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı İmparatorluğu 20. yüzyılın başında bir gerileme halindeydi. 1908'de Jön Türkler'in önderliğindeki bir isyan, 1915-1916'daki Türkiye baskısına kadar kısaca ifade özgürlüğünün artmasına yol açan rejim değişikliğine yol açtı. Rejimin Batı etkisini kontrol altına alma, giderek merkezileşen bir hükümet uygulama ve Arap topraklarını "Türkleştirme" yönündeki girişimleri, Arap dünyasının bazı bölgelerinde direnişe yol açtı. Ekim 1912'de Balkanlar'da patlak veren savaş, İstanbul'un kendi toprakları üzerindeki hakimiyetini daha da zayıflattı.

Arap milliyetçiliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Akademisyenler Arap milliyetçiliğinin tam olarak ne zaman başladığı konusunda hemfikir değillerdir, ancak Arap Kongresi'ne giden yıllarda kısmen Osmanlı baskısına tepki olarak oluşmaya başlayan farklı bir Arap kimliğinin parıltıları vardır. Kamusal alanda Arapça konuşma arzusu, merkezi olmayan bir yönetim (yani idari konularda daha fazla yerel kontrol) ve Arap askerlerinin imparatorluğun uzak bir köşesi yerine kendi bölgelerinde hizmet etme hakkı özel kaygıları içeriyordu.

Reform kuruluşları[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Dünya Savaşı'ndan önceki bu ilk yıllarda bir dizi reform zihniyetli grup ortaya çıktı. Birçoğu hükümetin sızmasını önlemek için gizli kaldı.

  • Beyrut Reform Hareketi, "Cemiyet Beyrut el-'Islahiye," (Beyrut, 1912)
    • konferansa altı kişilik bir heyet gönderdi.
    • üyeler: Selim Ali Selam, Ahmad Bayhum ve diğerleri
    • Fransız hükümetinin, istenen reformları gerçekleştirmesi için İttihatçı hükümete baskı yapmasını istediler[2]
  • Genç Araplar Cemiyeti, "El-Fetat Cemiyeti" (Paris, 1911)
  • Arap Birliği Cemiyeti, "Cemiyet el-Camia el-'Arabiyya," (Kahire, 1910)
    • Rashid Rida, kurucu
    • amacı "Arap haklarını geliştirmek ve korumak" olan gizli reform topluluğu.
  • Osmanlı İdari Ademimerkeziyetçilik Fırkası ya da "Hizb al-Lamarkaziyyah al-Idariyyah al-Uthmani" (Kahire, 1912)
  • el-Ahd, "Uzlaşı Cemiyeti" (1914)
    • Aziz Ali el-Mısri, kurucu ve Osmanlı Arap subay
    • Araplar ve Türkler arasındaki birliği destekledi
    • büyük ölçüde Yasin ve Taha al-Haşimi, Salim al-Jaza'iri, Ali al-Nashashibi, Salim al-Tabbakh, Mustafa Wasfi, Ismail al-Saffar ve Nuri al-Sa'id ve diğerleri dahil olmak üzere ordu subaylarından oluşuyordu.
    • "Arap bağımsızlığı... İslami değerlere saygı... ve Halifelik kurumu çağrısını" destekledi. (ayyad)
  • Ligue de la Patrie Arabe, "Arap Vatanseverleri Birliği" (1904, Paris)
    • Najib Azuri tarafından kuruldu
    • amaç büyük Suriye ve Irak'ı Türk egemenliğinden kurtarmaktı
  • İttihat ve Terakki (İTC)
  • Edebiyat Topluluğu, "al-Muntada al-Adabi," (İstanbul)
    • 'Abd al-Karim al-Khalil, başkan
    • yaklaşık bin üyesi vardı (N)
    • İstanbul'daki Arap gurbetçilerden oluşuyordu
    • el-Halil, 1915'te vatana ihanetten idam edildi.

Arka plan[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudi göçmenler 1900'den önce tarihi Filistin'e gelmeye başlamışlardı. İngiltere ve Fransa bölgeye ilgi gösteriyorlar ve iki imparatorluk nüfuz için birbirleriyle yarışıyorlardı. Akademisyen David Thomas[5], konferansa katılan reform gruplarının birçoğunun "...Bâb-ı Âli korkularından ve kızgınlıklarından daha çok İngiltere ve Fransa'nın Levant'taki niyetlerine daha şüpheci olduklarını..." ileri sürer.

Kongre, Fransa Dışişleri Bakanlığı himayesinde gerçekleştirildi.[6]

Kongrenin zaman çizelgesi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 4 Nisan 1913: El-Fetat Cemiyeti, Osmanlı İdari Adem-i Merkeziyetçilik Partisi'ni ve Müslüman Dostlar Kulübü'nü Kongre'ye delege göndermeye davet eder.[7]
  • 11 Nisan 1913: Osmanlı İdari Ademimerkeziyetçilik Partisi daveti kabul etti.
  • 30 Mayıs 1913: Birkaç gruptan delegeler Paris'e gelmeye başladı.
  • 18 Haziran 1913: Kongre başladı.
  • 23 Haziran 1913: Kongre sona erdi.

Katılımcılar[değiştir | kaynağı değiştir]

25 "resmi" delege varken, reform derneklerinin birçok temsilcisi gayri resmi olarak katıldı. Aşağıdakiler hem resmi hem de gayri resmi kişilerin kısmi bir listesidir:

Abdülhamîd ez-Zehrâvî
  • Abdülhamîd ez-Zehrâvî (kongre başkanı, daha sonra Osmanlı tarafından idam edilmiştir[6] )
  • Selim Ali Selam, Beyrut heyetinin Müslüman üyesi ve Kongre Yürütme Komitesi üyesi[8]
  • Şeyh Ahmed Hassan Tabbara, Beyrut heyetinin Müslüman üyesi ve Kongre Yürütme Komitesi üyesi[8]
  • Ahmad Mukhtar Beyhum, Beyrut heyetinin Müslüman üyesi[8]
  • Najeeb Diab, Başkan, Birleşik Suriye Cemiyeti (New York)
  • Albert Sursuq, Beyrut heyetinin Hristiyan üyesi[8]
  • Ayyub Thabit, Beyrut heyetinin Hristiyan üyesi[8]
  • Daud Barakat
  • George Samné, Suriyeli bir Hristiyan
  • Iskandar Bey 'Ammun, Lübnanlı bir Hristiyan
  • Izzat Darwaza, Nablus'un ilçesi Jamma'in temsilciai
  • Khalil Zaiyniyya, Beyrut heyetinin Hristiyan üyesi[9]
  • Khayrallah Khayrallah,[6] Suriyeli Fransa destekçisi gazeteci
  • Mahbub al-Shartuni (gayri resmi)
  • Nadrah Matran ("Nadra Mutran" olarak da yazılabilir), Lübnanlı bir Hristiyan
  • Najib Azouri[6]
  • Naoum Mokarzel
  • Rizq Allah Arqash (Beyrut Reform Hareketi'nden)
  • Abd al-Karim al-Khalil (resmi delege fakat oturumlara katılmadı)
  • Abd al-Ghani al-Uraysi, Hazırlık Komitesi üyesi
  • Dr. Sa'id Kamil, Mısırlı gözlemci[6]
  • Sami Hochberg, Siyonist ve gayri resmi gözlemci[10]
  • Şükrü Gânim, Kongre başkan yardımcısı, Hazırlık Komitesi üyesi ve İttihat ve Terakki sekreteri
  • Tawfiq al-Suwaidi, El-Fetat Cemiyeti'nin Iralı üyesi
  • Victor Jacobson, Siyonist temsilci

Teklifler[değiştir | kaynağı değiştir]

Rashid Khalidi'ye göre,[11] kabul edilen kararlar arasında Arapça'nın "Arap eyaletlerinde resmi dil haline getirilmesi...savaş zamanı dışında Arap birliklerinin kendi illerinde istihdam edilmesi...yerel olarak kontrol edilen eyalet hükümetinin güçlendirilmesi" yer aldı. Ayrıca Khalidi'ye göre, kararlar Fransa Dışişleri Bakanlığı'na gönderildi. Kongre, belki de kendi özerkliklerinin bir yansıması olarak, "Ermenilerin otonom talepleriyle dayanışma beyanı" içeriyordu (sayfa 314).

Neticesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kongre'nin, I. Dünya Savaşı'nın başlamasına bağlı olarak kalıcı bir etkisi olmadı. Kongrede ele alınan kaygıların çoğu, Savaş sırasında daha büyük güç değişimlerinin parçaları olarak kararlaştırıldı.

Savaş, Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşü ve Balfour Deklarasyonu olmasaydı Önerilen bu reformların ne yönde olacağını söylemek mümkün değildir. Ancak Arapların Osmanlı'dan aradıkları özgürlükleri elde edemedikleri, artan Siyonist göç, 1936-37 Arap İsyanı ve 1948'de İsrail'in kurulmasıyla birlikte tam tersinin gerçekleştiği açıktır. II. Dünya Savaşı'ndan sonra ortaya çıkan Arap milliyetçiliği, 1913'te tartışılan reformlardan ziyade, sömürge etkisinin azalması gibi faktörlere bağlanabilir.

Konuyla ilgili yayınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Tibi, Bassam (1981). Arab Nationalism: A Critical Enquiry (İngilizce). St. Martin's Press. s. 84. ISBN 0-312-04716-9. 
  2. ^ a b Thomas, David (1976). Donald P. Little (Ed.). Essays on Islamic Civilization (İngilizce). E.J. Brill. s. 318. ISBN 90-04-04464-7. 
  3. ^ Dockser Marcus, Amy (2007). Jerusalem 1913 (İngilizce). Viking. ISBN 9780670038367. 
  4. ^ Tibi, B. (11 Nisan 1997). Arab Nationalism: Between Islam and the Nation-State (İngilizce). ISBN 0312162863. 
  5. ^ David S. Thomas (1976). Donald P. Little (Ed.). Essays on Islamic Civilization (İngilizce). E. J. Brill. ss. 317-328. ISBN 90-04-04464-7. 
  6. ^ a b c d e Tibi, Bassam (1981). Arab Nationalism: A Critical Enquiry (İngilizce). s. 84. 
  7. ^ Thomas, David (1976). Essays on Islamic Civilization (İngilizce). E.J. Brill. s. 318. ISBN 90-04-04464-7. 
  8. ^ a b c d e Khalidi, Rashid (1980). British Policy Towards Syria and Palestine. s. 310. 
  9. ^ Khalidi, Rashid (1980). British Policy Towards Syria & Palestine 1906-1914 (İngilizce). Ithaca Press London. ss. 309-310. ISBN 0-903729-57-1. 
  10. ^ Mandel, Neville (1980). The Arabs and Zionism Before World War I. s. 159. 
  11. ^ Khalidi, Rashid (1980). British Policy Towards Syria & Palestine 1906-1914 (İngilizce). Ithaca Press London. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]