Anunnaki

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Karakteristik boynuzlu taç giyen antik Mezopotamya tanrılarını gösteren dört bakır alaşımlı figür (MÖ c. 2130)

Anunnaki (ayrıca Anunaki, Anunna, Ananaki ve farklı varyasyonlarda da yazılır), antik Sümer, Akad, Asur ve Babillerin mitolojik geleneklerinde ortaya çıkan bir grup tanrıdır.[1] Kaç Anunnaki olduğu ve hangi rolü üstlendiklerine dair açıklamalar değişkendir ve çoğu zaman tutarsızdır. Akad sonrası dönemden kalma en eski Sümer yazılarına göre Anunnaki, panteondaki en güçlü tanrılardır. Göklerin tanrısı An ile yeryüzünün tanrıçası Ki'nin torunlarıdır ve asıl işlevleri, insanlığın kaderini kararlaştırmaktır.

İnanna'nın Ölüler Diyarı'na İnişi'nde Anunnaki, yeraltı dünyasında Ereşkigal'ın tahtının önünde oturan yedi yargıç olarak resmedilmiştir. Gılgamış Destanı gibi sonraki Akadca metinler, bu betimlemeyi sürdürür. Eski Babil döneminde, Anunnaki'nin yeraltı dünyasının kitonik tanrıları olduğuna inanılırken göklerin tanrıları, İgigi olarak bilinirdi. Antik Hititler, Anunnaki'yi genç tanrılar tarafından devrilip yeraltı dünyasına sürülen en eski tanrı nesli olarak tanımlamıştır. Anunnaki, Zecharia Sitchin ve Erich von Däniken kitapları gibi modern sözde arkeolojik eserlerde öne çıkmıştır.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Anunnaki ismi, Sümer gökyüzü tanrısı An'dan türemiştir.[2] İsim, "da-nuna", "da-nuna-ke4-ne" ya da "da-nun-na" şeklinde çeşitli biçimlerde yazılmış ve "soylu yavru" ya da "An'ın yavrusu" anlamına gelmektedir.[1]

Anunnaki'nin, An ve toprak tanrıçası eşi Ki'nin çocuğu olduğuna inanılıyordu.[1] Samuel Noah Kramer, Ki'yi Sümer ana tanrıçası Ninhursag ile aynı olduklarını söyleyerek ikisini bir tutmuştur.[3][4] Anunnaki'nin en büyüğü hava tanrısı[5] ve Sümer panteonunun baş tanrısı Enlil'dir.[6] Sümerler, Enlil doğana kadar gök ve yerin birbirinden ayrılmadığına inanmıştır.[7] Enlil daha sonra gök ve yeri ikiye bölmüş[7] ve yeryüzünü alıp götürürken[8] babası An ise göğü uzaklaştırmıştır.[8]

İbadet ve ikonografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Anunnaki'ye edebî metinlerde başlıca değinilmiştir[9] ve kendilerine yapılan herhangi bir ibadeti destekleyen çok az kanıt bulunmaktadır.[9][10] Bu durum, Anunnaki'nin her üyesinin, diğerlerinden ayrı, kendi bireysel ibadetine sahip olmasından kaynaklanmaktadır.[11] Benzer bir şekilde, Anunnaki'nin bir grup olarak temsil edilmediği henüz keşfedilmemiş[11] ancak bireysel üyelerin birkaç tasviri belirlenmiştir.[11] Antik Mezopotamya'daki tanrılar neredeyse yalnızca antropomorfikti.[12] Olağanüstü güçlere sahip oldukları[12] ve genellikle çok büyük fiziksel boyutta oldukları düşünülmüştür.[12] Tanrılar tipik olarak "onları korkutucu ihtişam içinde gösteren" belirsiz bir madde olan melam giyiyordu.[13] Melam ayrıca kahramanlar, krallar, devler ve hatta demonlar tarafından da giyilebilirdi.[14] Bir tanrının melam'ını görmenin insan üzerindeki etkisi ni (etin fiziksel karıncalanması için kullanılan bir kelime) olarak tanımlanır.[15] Tanrılar, neredeyse her zaman üst üste binmiş yedi öküz boynuzu çiftinden oluşan[16] boynuzlu başlıklarla tasvir edilmiştir.[17][18] Ayrıca, bazen özenle işlenmiş dekoratif altın ve gümüş süslemeli giysiler giymişlerdir.[18]

Antik Mezopotamyalılar tanrılarının cennette yaşadıklarına[19] fakat bir tanrının heykelinin tanrının kendisinin fiziksel bir simgesi olduğuna inanıyordu.[19][20] Bu nedenle, tapınılan heykellere sürekli özen ve dikkat gösterilmiş[19][21] ve bu heykellere bakmaları için bir grup rahip atanmıştır.[22] Bu rahipler, heykelleri giydirir[20] ve "yemek yiyebilmeleri" için önlerine yiyecek koyardı.[19][21] Bir tanrıya ait tapınağın, tanrının gerçek ikametgahı olduğuna inanılıyordu.[23] Tanrıların tekneleri vardı ve bu tekneler, normalde tanrıların tapınağında saklanan ve çeşitli dini bayramlarda tapınma heykellerini su yolları boyunca taşımak için kullanılan tam boyutlu mavnalardı.[24] Tanrılar ayrıca tapınma heykellerini kara yoluyla taşımak için kullanılan savaş arabalarına sahipti.[25] Bazen bir tanrının kült heykeli savaşın bulunduğu yere taşınırdı böylece tanrı, savaşın gelişimini izleyebilirdi.[25] Anunnaki'yi de içeren Mezopotamya panteonunun büyük tanrılarının, tüm kararlarını verildiği "tanrıların meclisine" katıldığına inanılıyordu.[17] Bu meclis, Ur'un üçüncü hanedanlığı döneminde var olan yarı demokratik yasama sisteminin ilahi bir karşılığı olarak görülmüştür.[17]

Mitoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Sümerler[değiştir | kaynağı değiştir]

Anunnaki teriminin bilinen en eski kullanımları, Gudea egemenliği ile Ur'un üçüncü hanedanlığı döneminde yazılmış olan yazıtlardan gelmektedir.[9][11] Terim, ulaşılan en eski metinlerde Sümer panteonundaki en güçlü ve önemli tanrılara uygulanmıştır: Gök Tanrısı An'ın soyundan gelenler.[9][26] Bu tanrı grubu muhtemelen "karar alan yedi tanrı"yı içeriyordu:[27] An, Enlil, Enki, Ninhursag, Nanna, Utu ve İnanna.[28]

Bazı tanrılar Anunnaki'nin üyeleri olarak tanımlansa da Anunnaki'nin isimlerinin tam listesi mevcut değildir[11] ve genellikle edebi metinlerde yalnızca bağlı bir grup olarak adlandırılırlar.[9][11] Dahası, Sümer metinleri Anunnaki'yi tutarsız bir şekilde tanımlar[11] ve kaç tane Anunnaki'nin olduğu ya da ilahi işlevlerinin ne olduğu konusunda hemfikir değildir.[9][11] Esasen Anunnaki, muazzam güçlere sahip göksel tanrılar olarak görünmektedir.[11] Enki ve Dünya Düzeni adlı şiirde Anunnaki, Enki'ye "saygısını sunar", onuruna övgü ilahileri söyler, Sümer halkı arasındaki "konutlarını yapmaya başlar"lar.[9][29] Aynı kompozisyon, Anunnaki'nin "insanlığın kaderini karara bağladığını" defalarca belirtir.[9]

Neredeyse Sümer panteonundaki her büyük tanrı, belirli bir şehrin koruyucusu olarak kabul edilmiş[30] ve o şehrin çıkarlarını koruması beklenmiştir.[30] Tanrının, o kentin tapınağında kalıcı olarak yaşadığına inanılmıştır.[31] Bir metin, Eridu şehriyle ilişkili elli kadar Anunnaki'den bahseder.[1][32] İnanna'nın Ölüler Diyarı'na İnişi'nde yeraltı dünyasında ikamet eden ve yargıçlık yapan sadece yedi Anunnaki mevcuttur.[9][33] İnanna, yeraltı dünyasını ele geçirme girişiminden ötürü bunların önünde yargılanır[9][33] ve aşırı gurur yüzünden suçlanarak ölüme mahkûm edilir.[33]

Sümer mitolojisindeki başlıca tanrılar, belirli gök cisimleriyle ilişkilendirilmiştir.[34] İnanna'nın Venüs gezegeni olduğuna inanılıyordu.[35][36] Utu'nun Güneş olduğuna inanılıyordu.[36][37] Nanna ise Ay'dı.[36][38] An, Ekvator gökyüzünün tüm yıldızları; Enlil, kuzey gökyüzünün yıldızları; Enki, güney gökyüzünün yıldızları olarak tanımlanmıştır.[39] Enlil'in göksel yörüngesinin yolu, kuzey göksel kutbunun etrafında sürekli, simetrik bir çemberdi[40] ancak An ve Enki'nin çeşitli noktalarda kesiştiğine inanılıyordu.[41]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ a b c d Black & Green 1992, s. 34.
  2. ^ Leemings 2009, s. 21.
  3. ^ Kramer 1961, s. 41.
  4. ^ Kramer 1963, s. 122.
  5. ^ Coleman & Davidson 2015, s. 108.
  6. ^ Kramer 1983, ss. 115–121.
  7. ^ a b Kramer 1961, ss. 72–73.
  8. ^ a b Kramer 1961, ss. 72–75.
  9. ^ a b c d e f g h i j Leick 1998, s. 8.
  10. ^ Falkenstein 1965, ss. 127–140.
  11. ^ a b c d e f g h i Brisch 2016.
  12. ^ a b c Black & Green 1992, s. 93.
  13. ^ Black & Green 1992, ss. 93–94.
  14. ^ Black & Green 1992, ss. 130–131.
  15. ^ Black & Green 1992, s. 130.
  16. ^ Black & Green 1992, s. 102.
  17. ^ a b c Black & Green 1992, s. 98.
  18. ^ a b Nemet-Nejat 1998, s. 185.
  19. ^ a b c d Black & Green 1992, s. 94.
  20. ^ a b Nemet-Nejat 1998, s. 186.
  21. ^ a b Nemet-Nejat 1998, ss. 186–187.
  22. ^ Nemet-Nejat 1998, ss. 186–188.
  23. ^ Black & Green 1992, s. 174.
  24. ^ Black & Green 1992, ss. 44–45.
  25. ^ a b Black & Green 1992, s. 52.
  26. ^ Katz 2003, s. 403.
  27. ^ Kramer 1963, s. 123.
  28. ^ Kramer 1963, ss. 122–123.
  29. ^ Kramer 1963, s. 180.
  30. ^ a b Nemet-Nejat 1998, s. 179.
  31. ^ Nemet-Nejat 1998, s. 187-189.
  32. ^ Edzard 1965, ss. 17–140.
  33. ^ a b c Wolkstein & Kramer 1983, s. 60.
  34. ^ Nemet-Nejat 1998, ss. 201–203.
  35. ^ Black & Green 1992, ss. 108–109.
  36. ^ a b c Nemet-Nejat 1998, s. 203.
  37. ^ Black & Green 1992, ss. 182–184.
  38. ^ Black & Green 1992, s. 135.
  39. ^ Rogers 1998, s. 13.
  40. ^ Levenda 2008, s. 29.
  41. ^ Levenda 2008, ss. 29–30.
Genel