Anadolu mitolojisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Anadolu din ve mitolojisi Hitit, Hatti, Luvi, Hurri, Asur, Urartu, Lidya, Frig gibi Anadolu'nun antik halklarının yanı sıra kısmen Ermeni, Türk ve Yunanların daha geç döneme ait inanç ve söylencelerinden oluşmaktadır. Çatalhöyük, tarımsal yerleşimden kent yerleşimine geçilen dünyanın en eski kenti kabul edilmektedir. Burada ana tanrıça heykellerinin yanında bulunan hayvan özellikle boğa sembolleri, ana tanrıça kültünün yanı sıra erkek verimlilik sembollerinin de kullanıldığı gök ve savaş tanrısının boğa formunda sembolize edildiğini düşündürmektedir[1]

Yazılıkaya'da Yeraltı dünyasının 12 tanrısını betimleyen rölyef

Anadolu halkları[değiştir | kaynağı değiştir]

Hititler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hitit mitolojisi, Mezopotamya kaynaklarından esinlenmiş olmakla beraber, Hatti ve Hurri etkisinde kalmıştır. Hititler, ele geçirdikleri bölgelerde tapınılan tanrı ve tanrıçalara gösterdikleri saygıdan ve onları da yerel ölçekte bile olsa tanımalarından dolayı "bin tanrılı halk" adını almıştır[2].

Ana madde: Hitit mitolojisi

Hattiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hattiler MÖ 2500-2000/1700 yıllarında Anadolu'da yaşamış bir uygarlık olup Hatti dininin temelleri Taş devri'ne dek uzanmaktadır[3]. Hatti inancında yeryüzü ana tanrıça olarak kişileştirilmiştir. Hatti pantheon bir boğa tarafından temsil edilen fırtına tanrısı Taru, bir leopar tarafından temsil edilen güneş tanrıçası Furušemu veya Wurunšemu ile diğer tanrıların yeralmaktadır ki bunların çoğu Hititlerce ödünçlenmiştir[1].Telepinu ve ejderha İlluyanka gibi Hitit efsaneleri bile Hatti mirasısıdır.

Hurriler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hurri kültürü Hititlerin dini üzerinde önemli ölçüde etkili olmuştur. Kummanni de bulunan Kizzuwatna Hurri kült merkezi Hitit inançları içerisine sızmayı başarmıştır. Böylece Hitit ve Hurri dinleri birleşerek sinkretik bir din ortaya çıkmıştır. Sadece Hitiler değil Geç dönem Urartu krallığında da Hurri kökenli tanrıları saygı duyulmaktaydı. Hurri dini farklı formlarda Eski Mısır ve güney Mezopotamya hariç, tüm Yakın Doğu dinlerini etkilemiştir.

Hurri panteonundaki önemli tanrılar şöyledir:

Teşup, Teşup; Hava tanrısı.

Hebat, Hepa; Teşup'un eli olan ana tanrıça. Hititler Güneş tanrıçası olarak kabul eilmiştir

Sharruma veya Sarruma, Šarruma; Teşup ile Hebat'ın oğulları.

Kumarbi; Teşup'un babası; Urkesh şehrinde yaşamaktaydı.

Shaushka veya Shawushka, Šauska; doğurganlık, savaş ve şifa tanrıçası olup Asur tanrıçası İştar'ın karşılığıdır

Shimegi, Šimegi; güneş tanrısı.

Kushuh, Kušuh; Ay tanrısı.

Nergal; Öteki dünya (yeraltı)tanrısı

Ea; Babil kökenli olduğu sanılan deniz ve nehir tanrısı

Frigler[değiştir | kaynağı değiştir]

Frigler de Hititler gibi çok tanrıcı olup en önemli tanrıçaları ise Kibele'dir. Başlıca Frig tanrıları şunlardır;

Kibele: Ana tanrıça, toprak ve üretim ile ilgilidir.

Attis: Kibele'nin sevgilisi, tanrısallaştırılan ölümlü Attis

Sabazios: Trakya kökenli veya Frig yerel tanrısı olarak düşünülen tarım tanrısı.

Men: Ay tanrısı

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Özhan Öztürk. Dünya Mitolojisi. Nika Yayınları. Ankara, 2016. s.142 ISBN 978-605-8389199
  2. ^ E. Laroche, Recherches sur les noms des dieux hittites, 1947; O.R. Gurney, Some aspects of Hittite religion (Schweich Lectures, 1976) 1977:4-23.
  3. ^ Ekrem Akurgal Anadolu Kültür Tarihi TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları s:49 - 55