Aleksios Apokaukos

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Aleksios Apokaukos
Alexios Apokaukos.jpg
Megadük Aleksios Apokaukos'un, 1340'ların başında onun tarafından yaptırılmış "Hipokrat'ın çalışmaları" derlemesinden bir portresi. Aleksios makamının kıyafetinde; kabbadion ile iktidardaki imparatoru betimleyen bir tören başlığı olan skaranikon giymiş olarak tasvir edilmiştir.
Ölüm 1345
Vatandaşlık Bizans İmparatorluğu
Meslek Devlet adamı ve asker

Aleksios Apokaukos (GrekçeἈλέξιος Ἀπόκαυκος; ö. 1345), Bizanslı devlet adamı ve megadük rütbeli askerdir. Aleksios, sıradan bir aileden gelmesine rağmen iyi bir eğitim almıştır. Bürokrasi basamaklarında yükselmiş, en son saray nazırı olmuştur. Yüksek devlet makamlarına gelmesinde İoannis Kantakuzinos'in onu himaye etmesinin etkisi vardır. Torun III. Andronikos ile dede II. Andronikos'un arasında gerçekleşen taht çekişmesinde, İoannis Kantakuzinos ile beraber II. Andronikos'un karşısındaki cephede yer almıştır. Çekişmenin bittiği 1328 yılında III. Andronikos tek başına imparator olmuş ve yakın arkadaşı Kantakuzinos'u başbakanlıkla, Aleksios'u ise Kantakuzinos'un boşalttığı yüksek görevler ile ödüllendirmiştir. Ancak 1341-1347 yılları arasında çıkan iç savaşta Aleksios, V. İoannis'i destekleyen hizbin liderlerinden olan Patrik XIV. İoannis Kalekas ile bir olup hamisi İoannis Kantakuzinos'un karşısında yer almıştır. İç savaşta soylular ve seçkin sınıf genellikle Kantakuzinos'u desteklerken; ağırlıklı olarak düşük ve orta sınıf şehirliler ile tüccar ve denizciler Apokaukos'u desteklemişlerdir. Bu anlamda iç savaşın bir tarafı, yaşlı ve tarımsal imparatorluğu temsil eden toprağa bağımlı asillerden oluşurken; Apokaukos'un da içinde olduğu diğer taraf ise devletin doğasında ve yönünde gerçekleşmekte olan daha batıya dönük radikal değişimi temsil eder. Bir hapishane denetimi sırasında siyasi tutuklular tarafından linç edilerek öldürülmüştür. Öldürülmesi iç savaşın Kantakuzinos'un lehine sonuçlanmasında dönüm noktası olmuştur.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Erken dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Aleksios sıradan bir aileden gelmektedir ve 13. yüzyılın sonlarında Bitinya bölgesinde doğmuştur.[1] Sıradan bir aileden gelmesine rağmen âlim Theodore Hyrtakenos'tan eğitim almış ve vergi memuru olmuştur.[1] 1320 yılında tuz tesislerinin yöneticisi, sonra Batı themalarının domestikos'u olmuştur.[1][2] 1321 yılında imparatorluk parakoimōmenos'u (chamberlain, saray nazırı) olana kadar bürokrasi basamaklarında yükselmiştir.[2][3] Bulunduğu makam, torunu III. Andronikos lehine İmparator II. Andronikos'u tahttan indirmek için Syrgiannes Paleologos ve prōtostratōr Theodore Synadenos ile komplo kuran İoannis Kantakuzinos için onu ihtiyaç duyulan biri haline getirmiştir.[4][5] Savaş tehdidi nedeniyle, İmparator Trakya ve Makedonya'nın bazı bölgelerini III. Andronikos'a verdi. İç Savaşın bittiği 1328 yılında III. Andronikos tek başına imparator oldu ve yakın arkadaşı Kantakuzinos'u başbakanlığa atadı, Aleksios'u ise Kantakuzinos'un boşalttığı mesazōn (imparatorluk sekreteryası başı ) ve devletin maliyesinden sorumlu olan makamlara atadı.[6] Ödüllendirildiği bu makamlar onun önemli bir miktarda servet kazanmasına neden oldu,[7] bu servetiyle Marmara denizi sahilinde Selymbria yanında bulunan Epibatai'da kişisel bir sığınağı olan, kale şeklinde bir ev yaptı.[8] 1341 yılının başlarında ve Andronikos'un ölümünden hemen önce Bizans donanmasına komuta eden ve yüksek bir rütbe olan megadük unvanıyla ödüllendirildi.[9] Kişisel servetinden 100,000 İperpiron vererek donanmayı yeniden donattı.[10]

İç savaş[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparator III. Andronikos'un Haziran 1341 tarihinde ölümünden sonra, sarayda iki hizip ortaya çıkmıştır. Bunlardan biri Makedonya ve Trakya'da bulunan vilayetlerin zenginlerinin desteklediği Kantakuzinos hizbi diğeri ise Andronikos'un dul eşi Savoyalı Anna'nın desteklediği ve önde gelen liderleri Patrik XIV. İoannis Kalekas olan Kantakuzinos'a muhalif olan hiziptir. Kantakuzinos kendisi için taht iddiasında bulunmuyor ama ölen imparator ile olan yakın ilişkisine dayanarak naipliği talep ediyordu ve başkentte bulunan birliklerin desteği ile naipliğini güvence altına aldı. Ancak Apokaukos'un Patriğin tarafına geçmesi ile bu durumu zayıfladı; Kantakuzinos kendi anılarında, Apokaukos'un daha fazla yükselebilmek için kendisini tahta ele geçirmeye zorladığını ancak ret cevabı alınca bu güçlü bakanın taraf değiştirdiğini yazar.[11][12][13] Temmuz 1341 tarihinde Kantakuzinos, İmparatorluğa saldıran düşmanlara karşı bir sefere çıkmak için Konstantinopolis'ten ayrılmasıyla Apokaukos hemen ilk hamlesini yaptı. Filonun komutanı olarak görevi Türklerin Avrupa tarafına geçmelerine engellemek için Çanakkale Boğazı'nı korumak olsa da, Trakya'da karmaşaya neden olmak için kasten bunun olmasına izin verdi. Apokaukos ayrıca genç V. İoannis'i kaçırmaya teşebbüs etti fakat başarısız olup Epibatai'da bulunan evine kaçtı.[14] Kantakuzinos zaferle başkente döndüğü zaman, arkadaşlarının tüm itirazlarına rağmen Apokaukos'u makamından almak yerine, onu affetti.[14] Apokaukos, makamına ve Konstantinopolis'e dönmesine izin veren Kantakouzenos'a abartı bir hürmet gösterirken, Kantakouzenos onu bir başka sefere çıkmak için yalnız bıraktı.[15]

İmparator VI. İoannis (1347-1354 arası hükümdar), Apokaukos'un hamisi ve onun hırsının kurbanı.

Ancak şehre tekrar döndüğünde, Patrik ve Apokaukos bütün gücü ellerine geçirmişlerdi. Kantakouzenos'un ailesi ve arkadaşları tutuklanmışlardı, Kantakouzenos'un annesi Theodora nihayetinde hapiste öldü. Patrik naip olarak ilan edilmişti. Anna, Apokaukos'u Konstantinopolis'e Praefectus urbanus (Eparkhos) olarak atamıştı.[11][14]

Bizans ordusunun bir kısmı hala kontrolü altında olan Kantakuzinos, Ekim 1341 tarihinde Dimetoka'da kendini imparator ilan ederken, rakipleri ise V. İoannis'e tac giydirdiler.[16] Bu iki tac giyme Kantakouzenos'un zaferini ilan ettiği 1347 yılına kadar devam eden bölünmeye ve Bizans İmparatorluğu'nun komşularıyla arasının bozulacağı bir iç savaşa neden oldu. Bu süreç kalan imparatorluk mülklerinde yıkıma ve Bizans toplumunda derin bir ayrılığa neden oldu; soylular ve seçkin sınıf genellikle Kantakuzinos'u desteklerken; asıl olarak düşük ve orta sınıf şehirliler yanında tüccar ve denizciler, Apokaukos ve onun naipliğini desteklediler.[17][18] Bu hanedan çekişmesi ile iç savaşın ardında güçlü bir sebep vardı,[19] savaş sırasında Kantakouzenos ve soyluların, aşırı zenginliği ve sıradan insanlara karşı ilgisiz oldukları algısı, Apokaukos'un propagandasının iskeletini oluşturmuştur.[20] Ayrıca ihtilafın önemli bir dini yanı vardı, İsihazm ihtilafı Bizanslıları bölmüş ve bazı önemli istisnalar haricinde İsihazm destekçileri Kantakuzinos'u desteklemişlerdir.[21]

Kantakouzenos'un tac giymesinden birkaç gün sonra Adrianopolis sakinleri soylulara karşı isyan çıkardılar ve kendilerini naip tarafında olduklarını ilan ettiler, Apokaukos küçük oğlu Manuil'i şehrin valisi olması için yolladı.[19] Benzer bir gelişme 1342 yılında Selanik'te gerçekleşti, İmparatorluğun ikinci büyük şehri kendilerine "Zealotlar" diyen bir grup tarafından ele geçirildi. Onların asillere karşı olan inanışları "Kantakouzenism" düşmanı olmalarına neden oldu ve naipliğin desteğini kazandılar. Apokaukos, 70 gemilik bir filoyla onlara yardım etmek için Selanik'e geldi ve büyük oğlu İoannis'i şehir valisi olarak atadı ancak valiliği yalnızca isim olarak kaldı.[22]

Kantakouzenos, Sırp çarı Stefan Dušan'ın sarayına sığındığı 1342 yazına kadar, savaşın ilk yıllarında, genel görünüm naiplik lehine gözüküyordu.[23] Ancak 1343 ve sonrası arkadaşı Aydınoğulları Beyliği Beyi Umur Bey'in yardımıyla, Kantakouzenos durumu tersine döndürmeye başladı.[24] Stefan Dušan'ın başlangıç desteğiyle, Kantakouzenos Makadonya'yı tekrar ele geçirdi ve Selanik'i ele geçirmeyi başaramasa da Türk müttefikleri onu Trakya'da eski mülkü Dimetoka'ya dönmesini sağladılar.[25] Adrianopolis'teki makamını bırakarak Kantakouzenos'un kampına giden Apokaukos'un oğlu Manuil'de dahil olmak üzere destekçileri onu yavaş yavaş terk etmeye başladılar.[26]

1345 başlarında, Apokaukos ve Kalekas iki Fransisken keşişin barış önerisini reddettiler.[27] Azalan gücünü tekrar toparlamak için, Apokaukos, başkentte bir seri tutuklama gerçekleştirdi, hatta siyasi tutuklular için yeni bir cezaevi inşa edilmesi emrini verdi. 11 Haziran 1345 tarihinde, Apokaukos korumalarını almadan aniden yeni cezaevini denetlemeye karar verdi. Mahkumlar hemen ayaklanıp onu linç ettiler ve kafasını kesip bir diğere astılar.[26] Mahkumlar, nefret edilen Apokaukos'un ortadan kalkmasının, İmparatoriçe Savoyalı Anna tarafından ödüllendirileceğini umuyorlardı. Fakat İmparatoriçe olay karşında şok oldu ve önemli bir bakanının kaybedilmesinden korkup, filonun denizci piyadeleri Gasmouloi grubu tarafından desteklenen Apokaukos'u taraftarlarına liderlerinin ölümünün intikamını almalarına izni verdi. Bazıları yakındaki manastıra sığınmalarına rağmen toplamda yaklaşık 200 mahkûmun tamamı öldürüldü.[26][28] Apokaukos'un ölümü naipliğin hemen çökmesine neden olmamasına rağmen, iç savaşın en önemli aktörlerinden birinin ölümü savaşın gidişatının en önemli dönüm noktalarından biri olmuş ve naip tarafında ihtilaf ve ayrılmalara neden olmuştur. Bu nedenle bu ölüm, Kantakouzenos'un Konstantinopolis'e girdiği 3 Şubat 1347 tarihinde sona eren savaşın sonunun başlangıcı olarak kabul edilebilir.[29][30]

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Aleksios Apokaukos'un haklarında çok az bilgi bulunan İoannis ve Nikiforos isimli iki erkek kardeşi vardır.[31] Aleksios iki kez evlenmiştir. İlk karısı Aya Sofya'da dishypatos olarak görev yapan bir rahibin kızıdır, megas stratopedarchēs Georgios Choumnos'un kuzeni olan ikinci eşi ile yaklaşık 1341 yılında evlenmiştir.[1] İlk evliliğinden üç, ikincisinden iki çocuğu olmuştur:

  • İoannis Apokaukos, megas primikerios ve Selanik valisi, orada 1345 yılında öldürüldü.[32]
  • Manuil Apokaukos, Adrianopolis valisi, 1344 yılında Kantakouzenos ile ters düşmüştür.[33]
  • İsimsiz kızı, İlk prōtostratōr Andronikos Paleologos ile evlenmiştir. 1344 yılında dul kalınca, sebastokratōr İoannis Asan ile evlenmiştir.[1]
  • İsimsiz kızı, 1341 yılında İoannis Kalekas'ın oğlu ile evlenmiştir.[34]
  • İsimsiz kızı, 1341 yılında İmparatoriçe Anna'nın özel hizmetlilerinden birinin oğlu ile evlenmiştir.[35]

Oğullarından biri İoannis Vatacis'in kızı ile evlenmiştir.[36]

Değerlendirme[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparatorluk hükümetinde baskın olan soylular, alt tabakadan gelip, yüksek derecelere çıkan Apokaukos'a güvenmediler. İç savaş dönemine ait kayıtlar sadece Kantakuzinos'un hatıraları ve Nikiforos Grigoras'ın yazdığı tarihtir, onların asillerin taraftarı olması nedeniyle, çok olumsuz bir insan portresi çizmişlerdir ve bu da çoğu modern tarihçi tarafından neredeyse hiç değiştirilmeden kullanılmıştır.[37] Bu yaklaşıma muhalefet eden tarihçilerden biri olan Eva de Vries-Van der Velden, Apokaukos'un hamisi Kantakouzenos'a nankörlük etmiş olduğunu ve kronik bir komplocu olarak iç savaşı yayılmasından sorumlu olduğunu kabul etmekte ancak bu açıklamanın yetersiz ve geniş şekilde Kantakuzinos ile Gregoras'un kara propagandasının sonucu olduğuna inanmaktadır.[38] Fakat Apokaukos'un iç savaş boyunca Kantakuzinos'un "en çetin muhalifi" olduğunu,[39] ve 1343 yılından sonraki dikta yönetimini onaylamaktadır.[40] Tarihçi Angeliki Laiou'ya göre toprağa bağımlı asiller tarafından yürütülen yaşlı ve tarımsal imparatorluk yerine, İtalyan Denizci cumhuriyetler gibi ticaret, denizcilik ile uğraşan ve yüzünü daha çok batıya çeviren yönüyle, Apokaukos Bizans devletinin doğasında ve devletin yönünde gerçekleşen radikal değişimin bir örneğidir.[41]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ a b c d e Trapp, Walther & Beyer 1976, 1180. Ἀπόκαυκος Ἀλέξιος.
  2. ^ a b Guilland 1967, s. 210.
  3. ^ Cavallo 1997, s. 202.
  4. ^ Nicol 1996, s. 20.
  5. ^ Bartusis 1997, s. 87.
  6. ^ Nicol 1993, s. 168.
  7. ^ Nicol 1996, ss. 47-48.
  8. ^ Nicol 1993, s. 187.
  9. ^ Nicol 1996, s. 48.
  10. ^ de Vries-Van der Velden 1989, s. 66.
  11. ^ a b Bartusis 1997, s. 94.
  12. ^ Nicol 1993, ss. 187-188.
  13. ^ de Vries-Van der Velden 1989, ss. 62-64.
  14. ^ a b c Nicol 1993, s. 189.
  15. ^ Nicol 1996, s. 52.
  16. ^ Nicol 1996, s. 60.
  17. ^ Bartusis 1997, s. 95.
  18. ^ Laiou 2008, s. 289.
  19. ^ a b Nicol 1993, s. 193.
  20. ^ Nicol 1996, s. 59.
  21. ^ Laiou 2008, ss. 289-290.
  22. ^ Nicol 1993, s. 195.
  23. ^ Nicol 1993, s. 196.
  24. ^ Nicol 1993, s. 200.
  25. ^ Nicol 1996, s. 68.
  26. ^ a b c Nicol 1993, s. 201.
  27. ^ Nicol 1996, ss. 71-72.
  28. ^ Bartusis 1997, s. 96.
  29. ^ Nicol 1996, s. 74.
  30. ^ Nicol 1993, ss. 201-202.
  31. ^ Trapp, Walther & Beyer 1976, 1186. Ἀπόκαυκος Ἰωάννης; 1192. Ἀπόκαυκος Νικηφόρος.
  32. ^ Trapp, Walther & Beyer 1976, 1187. Ἀπόκαυκος Ἰωάννης.
  33. ^ Trapp, Walther & Beyer 1976, (1191) 91267. Ἀπόκαυκος Μανουήλ.
  34. ^ John Kantakouzenos. History, II.3.17.
  35. ^ John Kantakouzenos. History, II.3.19.
  36. ^ Guilland 1967, s. 510.
  37. ^ de Vries-Van der Velden 1989, ss. 64-67.
  38. ^ de Vries-Van der Velden 1989, ss. 64-65 (Note #32).
  39. ^ de Vries-Van der Velden 1989, s. 64.
  40. ^ de Vries-Van der Velden 1989, s. 73.
  41. ^ Laiou 2008, s. 290.
Genel