Aleksios Apokaukos

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Aleksios Apokaukos
Alexios Apokaukos.jpg
Megadük Aleksios Apokaukos'un, 1340'ların başında onun tarafından yaptırılmış "Hipokrat'ın çalışmaları" derlemesinden bir portresi. Aleksios makamının kıyafetinde; kabbadion ile iktidardaki imparatoru betimleyen bir tören başlığı olan skaranikon giymiş olarak tasvir edilmiştir.
Ölüm 1345
Vatandaşlık Bizans İmparatorluğu
Meslek Devlet adamı ve asker

Aleksios Apokaukos (Lua error in Modül:Dil at line 61: attempt to index field '?' (a nil value).; ö. 1345), Bizanslı devlet adamı ve megadük rütbeli askerdir. Sıradan bir aileden gelen Aleksios, iyi bir eğitim almıştır. Bürokrasi basamaklarında yükselmiş en son saray nazırı olmuştur. Bu yüksek devlet makamlarına gelmesinde İoannis Kantakuzinos'in himayesinin etkisi vardır. Torun III. Andronikos ile dede II. Andronikos'un taht çekişmesinde, İoannis Kantakuzinos ile beraber II. Andronikos'a karşı hareket etmiştir. Çekişmenin bittiği 1328 yılında III. Andronikos tek başına imparator oldu ve yakın arkadaşı Kantakuzinos'u baş bakanlıkla, Aleksios'u ise Kantakuzinos'un boşalttığı yüksek görevler ile ödüllendirdi. Ancak 1341-1347 yılları arasında çıkan iç savaşta V. İoannis'i destekleyen hizbin liderlerinden Patrik XIV. İoannis Kalekas ile bir olup hamisi İoannis Kantakuzinos'un karşısında yer almıştır. İç savaşta soylular ve seçkin sınıf genellikle Kantakuzinos'u desteklerken; asıl olarak düşük ve orta sınıf şehirliler yanında tüccar ve denizciler Apokaukos ve onun naipliğini desteklemişlerdir. Bu anlamda Apokaukos, toprağa bağımlı asiller tarafından yürütülen yaşlı ve tarımsal imparatorluk yerine, İtalyan Denizci cumhuriyetler gibi ticaret, denizcilik ve yüzünü daha batıya çeviren yönüyle Bizans devletinin tabiyatı ve devletin yönünde gerçekleşen radikal değişimin bir örneğidir. Bir hapishane denetimi sırasında siyasi tutuklular tarafından linç edilerek öldürülmüştür. Öldürülmesi iç savaşın Kantakuzinos'un lehine sonuçlanmasında dönüm noktası olmuştur.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Erken dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Aleksios sıradan bir aileden gelmektedir ve Bitinya'da bir yerde 13. yüzyılın sonlarında doğmuştur.[1] Buna rağmen âlim Theodore Hyrtakenos'tan eğitim almış ve vergi memuru olmuştur.[1] 1320 yılında tuz tesislerinin yöneticisi, sonra Batı themalarının domestikos'u olmuştur.[1][2] 1321 yılında imparatorluk parakoimōmenos'u (chamberlain, saray nazırı) olana kadar bürokrasi basamaklarında yükselmiştir.[2][3] Bulunduğu makam, torunu III. Andronikos lehine İmparator II. Andronikos'u tahttan indirmek için Syrgiannes Paleologos ve prōtostratōr Theodore Synadenos ile komplo kuran İoannis Kantakuzinos için ihtiyaç duyulan biri haline getirmiştir.[4][5] Savaş tehdidi nedeniyle, İmparator Trakya ve Makedonya'nın bazı bölgelerini III. Andronikos'a verdi. İç Savaşın bittiği 1328 yılında III. Andronikos tek başına imparator oldu ve yakın arkadaşı Kantakuzinos'u baş bakanlıkla, Aleksios'u ise Kantakuzinos'un boşalttığı makam olan imparatorluk sekreteryası başı (mesazōn) ve devletin maliyesinden sorumlu görevler ile ödüllendirmiştir.[6] Bu makamlar ona önemli bir miktarda servet edinmesine imkan verdi,[4] servetiyle Marmara denizi sahilinde Selymbria yanında Epibatai'da kişisel bir sığınağı olan kale şeklinde bir ev yaptı.[6] 1341 yılının başlarında ve Andronikos'un ölümünden hemen önce Bizans donanmasına komuta eden ve yüksek bir rütbe olan megadük unvanıyla ödüllendirildi.[4] Kişisel servetinden 100,000 İperpiron vererek donanmayı yeniden donattı.[7]

İç savaş[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparator III. Andronikos'un Haziran 1341 tarihinde ölümünden sonra, sarayda iki hizip ortaya çıktı: Makedonya ve Trakya'da vilayetlerinin zenginlerinin desteğini alan Kantakuzinos ve Andronikos'un dul eşi Savoyalı Anna'nın desteğini alan, önde gelen liderleri Patrik XIV. İoannis Kalekas olan Kantakuzinos'a muhalif olanlar. Kantakuzinos kendisi için taht iddiasında bulunmuyor ama ölen imparator ile olan yakın ilişkisine dayanarak naipliği talep ediyordu ve başkentteki birliklerin desteği ile bunu güvence altına aldı. Ancak Apokaukos'un Patriğin tarafına geçmesi ile bu durumu zayıfladı; Kantakuzinos kendi anılarında Apokaukos'un kendisinin daha fazla yükselmesi için onu tahta ele geçirmek için zorladığını ancak red edince güçlü bakanın taraf değiştirdiğini yazar.[5][6][7] Temmuz 1341 tarihinde Kantakuzinos, İmparatorluğa saldıran düşmanlara karşı sefer için Konstantinopolis'i terk eder etmez, Apokaukos ilk hamlesini yaptı. Filonun komutanı olarak görevi Türklerin Avrupa tarafına geçmelerine engel olmak için Çanakkale Boğazı'nı korumak olsa da, Trakya'da karmaşaya neden olmak için kasten bunun olmasına izin verdi. Apokaukos ayrıca genç V. İoannis'i kaçırmaya teşebbüs etti fakat başarısız olup Epibatai'da bulunan evine kaçtı.[6] Kantakuzinos zaferle başkente döndüğü zaman, arkadaşlarının karşı görüşüne rağmen Apokaukos'u makamından almak yerine, onu affetti.[6] Makamına ve Konstantinopolis'e dönmesine izin veren Kantakouzenos'a abartı bir hürmet gösterirken, Kantakouzenos onu bir başka sefere çıkmak için yalnız bıraktı.[4]

İmparator VI. İoannis (1347-1354 arası hükümdar), Apokaukos'un hamisi ve onun hırsının kurbanı.

Ancak şehre tekrar döndüğünde, Patrik ve Apokaukos bütün gücü ellerine geçirmişlerdi. Kantakouzenos'un ailesi ve arkadaşları tutuklanmışlardı (Kantakouzenos'un annesi Theodora nihayetinde hapiste öldü), Patrik naip olarak ilan edilirken, Anna, Apokaukos'u Konstantinopolis'a Praefectus urbanus (Eparkhos) olarak atadı.[5][6]

Bizans ordusunun bir kısmı hala kontrolü altında olan Kantakuzinos Ekim 1341 tarihinde, Dimetoka'da kendini imparator ilan ederken, rakipleri ise V. İoannis'e tac giydirdiler.[4] Bu iki tac giyme bölünmeye ve Kantakouzenos'un zaferini ilan ettiği 1347 yılına kadar Bizans İmparatorluğu'nun komşularıyla arasının bozulacağı bir iç savaşa neden oldu. Bu süreç kalan imparatorluk mülklerinde yıkıma ve Bizans toplumunda derin bir ayrılığa neden oldu: Soylular ve seçkin sınıf genellikle Kantakuzinos'u desteklerken; asıl olarak düşük ve orta sınıf şehirliler yanında tüccar ve denizciler Apokaukos ve onun naipliğini desteklediler.[5][8] Bu hanedan çekişmesinin ve iç savaşın ardında güçlü bir sebep vardı:[6] savaş sırasında Kantakouzenos ve soyluların, aşırı zenginliği ve sıradan insanlara karşı ilgisiz oldukları algısı Apokaukos'un propagandasının iskeletini oluşturmuştur.[4] Ayrıca ihtilafın önemli bir dini yanı vardı: İsihazm ihtilafı Bizanslıları bölmüş ve bazı önemli istisnalar haricinde İsihazm destekçileri Kantakuzinos'u desteklemişlerdir.[8]

Kantakouzenos'un tac giymesinden birkaç gün sonra Adrianopolis sakinleri soylulara karşı isyan çıkardılar ve kendilerini naip tarafında olduklarını ilan ettiler, Apokaukos küçük oğlu Manuil'i şehrin valisi olması için yolladı.[6] Benzer bir gelişme 1342 yılında Selanik'te gerçekleşti, İmparatorluğun ikinci büyük şehri kendilerine "Zealotlar" diyen bir grup tarafından ele geçirildi. Onların aristokrasi karşıtı inanışları "Kantakouzenism" düşmanı olmalarına neden oldu ve naipliğin desteğini kazandılar. Apokaukos 70 gemilik bir filoyla onlara yardım etmek için Selanik'e geldi ve büyük oğlu İoannis'i şehir valisi olarak atadı ancak valiliği yalnızca isim olarak kaldı.[6]

Savaşın ilk yıllarında, 1342 yazında Kantakouzenos, Sırp çarı Stefan Dušan'ın sarayına sığınana kadar görünüm naiplik lehine gözüküyordu.[6] Ancak 1343 ve sonrası arkadaşı Aydınoğulları Beyliği Beyi Umur Bey'in yardımıyla, Kantakouzenos durumu tersine döndürmeye başladı.[6] Stefan Dušan'ın başlangıç desteğiyle, Kantakouzenos Makadonya'yı tekrar ele geçirdi ve Selanik'i ele geçirmeyi başaramasa da Türk müttefikleri onu Trakya'da eski mülkü Dimetoka'ya dönmesini sağladılar.[4] Adrianopolis'teki makamını bırakarak Kantakouzenos'un kampına giden oğlu Manuil'de dahil olmak üzere Apokaukos'un destekçileri onu yavaş yavaş terk etmeye başladılar.[6]

1345 başlarında, Apokaukos ve Kalekas iki Fransisken keşişin barış önerisini reddettiler.[4] Azalan gücünü tekrar toparlamak için, Apokaukos, başkentte bir seri tutuklama gerçekleştirdi hatta siyasi tutuklular için yeni bir cezaevi inşa edilmesi emrini verdi. 11 Haziran 1345 tarihinde, Apokaukos korumalarını almadan aniden yeni cezaevini denetlemeye karar verdi. Mahkumlar hemen ayaklanıp onu linç ettiler ve kafasını kesip bir diğere astılar.[6] Mahkumlar, nefret edilen Apokaukos'un ortadan kalkmasının İmparatoriçe Savoyalı Anna tarafından ödüllendirileceğini umuyorlardı. Fakat İmparatoriçe olay karşında şok oldu ve önemli bir bakanını kaybedilmesinden korktu ve filonun denizci piyadeleri Gasmouloi grubu tarafından desteklenen Apokaukos'un taraftarlarına liderlerinin ölümünün intikamını almalarına izni verdi. Bazıları yakındaki manastıra sığınmalarına rağmen toplamda yaklaşık 200 mahkûmun tamamı öldürüldü.[6][5] Apokaukos'un ölümü naipliğin hemen çökmesine neden olmamasına rağmen, iç savaşın en önemli aktörlerinden birinin ölümü savaşın gidişinin en önemli dönüm noktalarından biri olmuş ve naip tarafında ihtilaf ve ayrılmalara neden olmuştur. Bu nedenle Kantakouzenos'un Konstantinopolis'e girdiği 3 Şubat 1347 tarihili savaşın sonunun başlangıcı olarak kabul edilebilir.[4][6]

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Aleksios Apokaukos'un haklarında çok az bilgi bulunan İoannis ve Nikiforos isimli iki erkek kardeşi vardır.[9] Aleksios iki kez evlenmiştir. İlk karısı Aya Sofya'da dishypatos olarak görev yapan bir rahibin kızıdır, megas stratopedarchēs Georgios Choumnos'un kuzeni olan ikinci eşi ile yaklaşık 1341 yılında evlenmiştir.[1] İlk evliliğinden üç, ikincisinden iki çocuğu olmuştur:

  • İoannis Apokaukos, megas primikerios ve Selanik valisi, orada 1345 yılında öldürüldü.[10]
  • Manuil Apokaukos, Adrianopolis valisi, 1344 yılında Kantakouzenos ile ters düşmüştür.[11]
  • İsimsiz kızı, İlk prōtostratōr Andronikos Paleologos ile evlenmiştir. 1344 yılında dul kalınca, sebastokratōr İoannis Asan ile evlenmiştir.[1]
  • İsimsiz kızı, 1341 yılında İoannis Kalekas'ın oğlu ile evlenmiştir.[12]
  • İsimsiz kızı, 1341 yılında İmparatoriçe Anna'nın özel hizmetlilerinden birinin oğlu ile evlenmiştir.[13]

Oğullarından biri İoannis Vatacis'in kızı ile evlenmiştir.[2]

Değerlendirme[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparatorluk hükümetinde baskın olan soylular, alt tabakadan gelip, yüksek derecelere çıkan Apokaukos'a güvenmedi. İç savaş dönemine ait kayıtlar sadece Kantakuzinos'un hatıraları ve Nikiforos Grigoras'ın tarihidir, onların aristokrasi taraftarı önyargıları nedeniyle, çok olumsuz bir adam portresi çizmişlerdir ki bu da çoğu modern tarihçi tarafından nerdeyse değiştirilmeden kullanılmıştır.[7] Bu yaklaşıma muhalefet eden tarihçilerden biri olan Eva de Vries-Van der Velden, Apokaukos'un hamisi Kantakouzenos'a nankörlük etmiş olduğunu ve kronik bir komplocu olarak iç savaşı yayılmasından mesul olduğunu kabul etmekte ancak bu açıklamanın yetersiz ve geniş şekilde Kantakuzinos ile Gregoras'un kara propagandasının sonucu olduğuna inanmaktadır.[7] Fakat Apokaukos'un iç savaş boyunca Kantakuzinos'un "en çetin muhalifi" olduğunu,[7] ve 1343 yılından sonraki diktatoryal rejiminini onaylamaktadır.[7] Tarihçi Angeliki Laiou'ya göre toprağa bağımlı asiller tarafından yürütülen yaşlı ve tarımsal imparatorluk yerine, İtalyan Denizci cumhuriyetler gibi ticaret, denizcilik ve yüzünü daha batıya çeviren yönüyle, Apokaukos Bizans devletinin tabiyatı ve devletin yönünde gerçekleşen radikal değişimin bir örneğidir.[8]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ a b c d e Trapp, Walther & Beyer 1976, 1180. Ἀπόκαυκος Ἀλέξιος.
  2. ^ a b c Guilland 1967.
  3. ^ Cavallo 1997.
  4. ^ a b c d e f g h i Nicol 1996.
  5. ^ a b c d e Bartusis 1997.
  6. ^ a b c d e f g h i j k l m n o Nicol 1993.
  7. ^ a b c d e f de Vries-Van der Velden 1989.
  8. ^ a b c Laiou 2008.
  9. ^ Trapp, Walther & Beyer 1976, 1186. Ἀπόκαυκος Ἰωάννης; 1192. Ἀπόκαυκος Νικηφόρος.
  10. ^ Trapp, Walther & Beyer 1976, 1187. Ἀπόκαυκος Ἰωάννης.
  11. ^ Trapp, Walther & Beyer 1976, (1191) 91267. Ἀπόκαυκος Μανουήλ.
  12. ^ John Kantakouzenos. History, II.3.17.
  13. ^ John Kantakouzenos. History, II.3.19.
Genel