Aksungur el-Hacib

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Aksungur el-Hacib
Haleb Emiri
Hüküm süresi 1086-1094
Önce gelen El Şerif Bin El Habibi
Sonra gelen I. Tutuş
Çocukları İmameddin
Tam ismi
Kasımüddevle Ebu Said Aksungur el-Hacib
Hanedan Zengi Hanedanı
Babası Alturkan Bey
Ölüm 1094
Dini Sünni İslam

Aksungur El-Hacib, tam adıyla Kasım ad-Davla Ebu Said Aksunkur el-Hacib (Arapça:آق سنقر البرسقي), Aq Sunqur al-Hajib ya da Aksungur el-Hacip, (d.? - ö. 1094) Büyük Selçuklu Devleti altında, Sultan Melikşah saltanat dönemi'nde, 1086 - 1094 arasında, Selçuklu Halep Emirliği yapan yönetici.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Aksungur el Hacib Oğuz Türkmenlerinin Afşar boyundan Alturkan Bəy'in oğludur. [1]Tarihci Ali İbnü'l-Esîr onun Melikşah'in yanında memluklu asker olarak görev yapmış olduğunu belirtir;[2] ama diğer o devir kronikci-tarihçileri (örneğin Ad-Dahabi) onun kölemen olduğunu bildirmeyip Melikşah'ın bir akrabası olduğunu bildirirler.

1086'de Büyük Selçuklu Devleti Sultanı Melikşah tarafından Anadolu Selçuklu Devleti ilk hükümdarı olarak tayin edilen Kutalmışoğlu Süleyman Şah ile kuzeni Sultan Melikşah'ın küçūk kardeşi ve Alp Arslan'in küçük oğlu olan Ebu Said Taculdevle Tutuş arasında Suriye'de iktidarın kimin elinde olacağı hakkında bir askeri mucadele başladı. Süleyman Şah Antakya'yı ele geçirip Halep'i kuşattı. Halep valisi olan İbn-i Huteyti'ye yardım için Tutuş yanında Selçuklu komutan Artuk Bey'i (Artuklu Beyliği'nin kurucusu) olarak gelerek 4 Haziran 1086 da Halep yakınlarında Ayn Seylem Savaşı'nda Süleyman Şah'la karşılaşıp onu mağlup etti. Bu muharebede galip gelen Tutuş kendini Suriye Sultanı olarak ilan etti. Bunun üzerine Sultan Melikşah, kardeşi Tutuş'un iktidar gücũnũ kısıtlamak için Tutuş'u sadece Şam Emiri olarak atadı ve Halep Emirliği'ne kendine yakın olan kölemeni Aksungur el-Hacib'i getirdi.

Büyük Selçuklu Devleti'nin merkezi yönetimden bağımsız davranan Aksungur el-Hacib, 1087'den itibaren de facto hükümdarlik haklarına sahip oldu ve Suriye'nin, başta kuzeyi olmak üzere, büyük bir kısmını bu şekilde yönetti.

1094 yılında Sultan Melikşah'in ölümu üzerine Büyük Selçuklu Devleti tahtı için oğullari olan Mahmud ile Berkyaruk ve amcaları olan Tutuş arasinda bir taht mücadelesi başladı. Bu sırada Halep Emiri olan Aksungur el-Hacib Sultan Berkiyaruk tarafını tuttu ve Tutuş'a karşı oldu. Şam Emiri olan Tutuş, Nisan/Mayis 1094'da Aksungur'un Halep Emiri olarak savundugu Halep ūzerine bir sefer yapıp şehri kuşattı; ama Sultan Berkyaruk emirine uyan Musul Atabeyi Kurboga tarafından desteklenen Aksungur tarafindan savunulan Halep'i alamadı. 26 Mayıs 1094'de Halep Emiri Aksungur ile Sultanlık iddiasında olan Tutuş arasında "Tell El-Sultan Muharebesi" yapıldı. Bu muharebede Aksungur yenik düştü ve esir olarak Tutuş'a teslim oldu. Tutuş, Aksungur'u vatan hainliğiyle suçlayıp muharebe meydanında kafasını vurdurdu.

Bunun sonrasında Tutuş Halep Melikliği'ni de eline geçirerek, kendisinin Suriye ve Iran'da Fars bōlgesin üzerinde Sultanliığını iddia etti. Berkyaruk ile Tutuş arasında 26 Şubat 1095'da Rey yakınlarında yapılan bir muharebe sonunda Tutuş savaşı kaybederek ve bu muharebe de savaşmakta iken ōldürūldü.

1095'de Tutuş'un küçük oğlu Dukak Şam’da saltanatını ilan etti. Bu duruma isyan eden büyük oğlu Rıdvan Halep'i ele geçirdi. Böylece Suriye Selçuklu Devleti Halep Melikliği ve Şam Melikliği olmak üzere iki kola ayrıldı. Küçük oğlu Dukak Şam’da saltanatını ilan etti. Bu duruma isyan eden büyük oğlu Rıdvan Halep'i ele geçirdi. Böylece Suriye Selçuklu Devleti Halep Melikliği ve Şam Melikliği olmak üzere iki kola ayrıldı.[3]

Aksungur el-Hacib, Selçuklulardan sonra Suriye'yi kontrol edecek olan, Zengi Hanedanı'nın kurucusu, I. İmadeddin Zengi'nin babasıdır. İmadeddin Zengi 1128 yılında Halep Atabeyliğini eline geçirirken babası Aksungur el-Hacib'in Halep Emirliği dolayısıyla meşruluğunu iddia etmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Siyamək Hüseyin Alizade, "Afşarların Tarixi, Coğraiyaları ve Şiveleri Hakkında" [[1]]
  2. ^ Ali Ībnü'l Esir (çev. Abdulkerim Özaydın) (1987) El-Kamil Fi’t-Tarih Tercümesi İstanbul:, Bahar Yayinevi
  3. ^ Halep-Şam Emirlikleriyle, Halep-Şam Meliklikleri karıştırılmamalıdır. Maalouf, Amin (Tr. çev. Ali Kılıçbay) (son.bas. 2006) Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
Resmî unvanlar
Önce gelen:
El Şerif Bin El Habibi
Haleb Emiri
1086-1094
Sonra gelen:
I. Tutuş