Abdülhamit Süleyman Çolpan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Abdülhamid Süleyman oğlu Çolpan
Choʻlpon 1997 Uzbekistan stamp.jpg
Doğum Abdulhamid Sulaymon oʻgʻli Yunusov
2 Aralık 1898(1898-12-02)
Andican, Türkistan
Ölüm 4 Ekim 1938 (39 yaşında)
Taşkent, Özbekistan
Yaşadığı yer Türkistan (günümüzde Özbekistan)
Milliyet Türk (Özbek)
Etnik köken Özbek[1]
Meslek Yazar, şair, eleştirmen

Abdülhamit Süleyman Çolpan (Özbekçe: Abdulhamid Sulaymon o'g'li Cho'lpon) (1897, Fergana-1938, Türkistan), Özbek şair.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

1897 yılında Türkistan ülkesinin (günümüzde Özbekistan ve bütün Orta Asya) Fergana bölgesine bağlı Andican şehrinde doğmuştur. Adı gerçekte Abdülhamid Süleyman'dır. Fakat eserlerindeki müstear adı olan Çolpan (tan yıldızı anlamındadır) adı ile daha çok tanınmış ve edebi çevrelerce Abdülhamid Süleyman Çolpan diye bilinmektedir. Çolpan, Orta Asya'da yenicilik (cedit) akımının en önemli şairlerinden biridir. Medresede okudu. Rusça, İngilizce, Arapça, Farsça, Tatar Türkçesi ve Osmanlıca'yı çok iyi öğrendi. Osmanlı son devir edebiyatını özel ilgiyle takip etmiştir. Mehmet Emin Yurdakul, Ziya Gökalp, Mehmet Akif Ersoy gibi Osmanlı yazar ve şairlerinin eserlerini okumuştur. Türkistan edebiyatını yabancı etkilerden korumayı, bu edebiyatın ulusal özünü ve geleneksel yapısını geliştirmeyi amaçlıyordu. Orenburg'da Vakit gazetesinde çalıştı. Türkistan'ın bağımsızlığa kavuşması için uğraş verdi. Başkurt Türklerinin Milli Hükümeti'nin sekreterliğini yaptı (1917-1918). Magcan Cumabay gibi Çolpan da Türkiye'nin Kurtuluş Savaşı'nı desteklemiş, Türkiye'nin kurtuluşu için şiirler yazmıştır[2]. Tufan şiiri buna en iyi örnektir. Sovyet Rus yönetimi onu düşüncesinden dolayı çok kez yargıladı hapse mahkum etti. Sovyet yöneticileri tarafından birçok kez tutuklandı, 1938'de Ruslar tarafından Türkiye ve Türk Birliği taraftarı suçlamasıyla idam edilmiştir[3]. Şehit edildiği 1938 yılından tam 19 yıl sonra 1957 yılında suçsuz olduğu kararına varıldı. Fakat bütün eserleri yasaklandı[4].

Türkistan halkının en çok sevdiği şairlerdendir. Türkiye Türkçesiyle de şiirler yazdı. Özbek dilinin gelişmesinde etkin oldu. Rus yazarlarını, Hint şairi Rabindranath Tagore'un şiirlerini, Shakespeare'in Hamlet'ini Özbek Türkçesine çevirdi. Duru ve akıcı bir üslupla kaleme aldığı şiirlerinde ulusunun duygularını, doğa sevgisini lirik bir biçimde dile getirdi. 1913 yılından itibaren eserler vermeye başladı[5]. Şiirlerini Uyganış (1922), Bulaklar (1924), Tan Sırları (1926) kitaplarında topladı. Yarkın Ay ve Halil Fereng adlı iki oyun yazdı.

Şiirlerinden örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

TUFAN

(Anadolu Kışlağının Muzaffer Ordularına)


Ey İnönü, ey Sakarya, ey İstiklâl Erleri

Milli Misak alıngança toktalmasdan ilgeri!


(Ey İnönü, ey Sakarya, ey İstiklâl Erleri, Misak-ı Millî’ye kadar durmadan ileri.)


Bilemez kim, cennet kebi tupragınız yavlarnın

Gödeklerni yastaguçı ayakları atsıda!

Belemez kim, tavuşınız, haksız çıkan dâvlarnın

İnsâfsızça şavkınlarnın, hurûşlarnın pestide!

( Bilemez ki, cennet gibi toprağınız düşmanın Bebekleri bile çiğneyen ayakları altında! Bilmezler ki, sesiniz; haksız işgalcilerin, İnsafsızca şamata ve saldırıları altında!)


Bilemez kim, “medeniyet beşigi”nde olturgan

Cellâdlarnın bütün tema’ ve hırsları sizlerde;

Bilemez kim, âzâldık dep şavkın kılgan, bakırgan

Börilernin aç közleri altun tola yeryerde.


(Bilmezler ki, “medeniyet beşiği”nde oturan Cellâtların bütün açgözleri ve hırsları sizlerde; Bilmezler ki, hürriyet diyerek gürültü koparan, Kurtların aç gözleri altın dolu yerlerde.)

Neşr edilen eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Abdulhamid Choʻlpon. Kecha. T.: Oʻzdavnashr, 1936.
  • Choʻlpon. Yana oldim sozimni. T.: Adabiyot va sanʼat. 1991.
  • Choʻlpon. Adabiyot nadir. T.: Choʻlpon, 1994.
  • Abdulhamid Choʻlpon. Kecha va kunduz. Birinchi kitob: Kecha. T.: Sharq, 1995 (XX asr oʻzbek romani).
  • Abdulhamid Choʻlpon. Goʻzal Turkiston. T.: Maʼnaviyat, 1997.
  • Choʻlpon. Asarlar. Uch jildlik. T.: Xazina, 1997—1998.
  • Абдулхамид Чулпон. И прозвучит еще мой саз, пер. с узбекского Хамидом Исмайловым, Москва: Воскресенье, 2009.
  • Tchulpân. Nuit, fransuz tilida, tarjimon va so‘zboshi muallifi Stéphane A. Dudoignon. Saint-Pourçain-sur-Sioule : Bleu autour, 2009; 464 bet (Collection «d'un lieu l'autre»).

İlmi kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Sharafiddinov O. Choʻlpon. T.: Choʻlpon, 1991.
  • Sharafiddinov O. Choʻlponni anglash. T.: Xazina, 1994.
  • Karimov N. Choʻlpon. T.: Fan, 1991.
  • Choʻlponning badiiy olami (toʻplam). T.: Fan, 1994.
  • Murodov J.Cholpon haqida. T.: Ohangaron Hayoti Gazetasi, 2014

Literatur[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Adeeb Khalid: The Politics of Muslim Cultural Reform. Jadidism in Central Asia. University of California Press; Berkeley, Los Angeles, London 1998. ISBN 0-520-21356-4 (İngilizce)
  • Sigrid Kleinmichel: Die turksprachigen Literaturen der Gegenwart – eine Aufforderung zum Lesen. In: Haus der Kulturen der Welt (Hrsg.): Literatur aus dem türkischen Sprachraum. "gesteht's! Die Dichter des Orients sind größer. Verlag Hans Schiler, 1991, ISBN 3-923446-73-X, S. 8–29
  • Charles Kurzman: Modernist Islam, 1840–1940. A sourcebook. Oxford University Press, 2002, ISBN 0-19-515468-1, S. 264–270 (İngilizce)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/12110,colpanpdf.pdf?0
  2. ^ http://www.orkun.org.tr/inc/dokum.asp?Makale_Nu=*YNYP*-WVJDWIFTBSF!P*R/YYLPYDIWDUHLLHBQGALVEEO*F-C/B,OQ/XB/Z,ATFDP*LOSI&sayi=114
  3. ^ http://www.tarihistan.org/haber/yazdir/3809/
  4. ^ http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/edebiyad/723-colpan_abdulhamit_suleyman_turkistanli_sair_hayati_ve_eserleri.html
  5. ^ http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/12110,colpanpdf.pdf?0

ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]