İçeriğe atla

A Vava Inouva

Vikipedi, özgür ansiklopedi
"A Vava Inouva"
A Vava Inouva albümünden Idir şarkısı
Yayımlanma1991
Kaydedilme1976
TarzCezayir müziği, Berberi müziği, Kabil müziği
DilBerberice
Süre4:25
YazarBen Mohamed ka
BesteciIdir
YapımcıGlobe Music
A Vava Inouva şarkı listesi
"A Vava Inouva"
(1)
Isefra
(2)

A Vava Inouva veya A Baba-inu Ba (çev. 'Ah İdouba babam'), Cezayirli Kabîl sanatçı Idir tarafından 1976 yılında yayımlanan bir halk müziği eseridir. A Vava Inouva, 1991 yılında çıkardığı tıpkı basım albümünün de adıdır. Kabîl (Amazigh/Berberi) dilinde seslendirilen şarkı, Kuzey Afrika Amazigh müziğinin uluslararası ölçekte tanınmasını sağlayan ilk modern kayıtlardan biri olarak kabul edilir. Akustik temelli düzenlemesi ve sözlü anlatı geleneğine dayanan yapısıyla eser, yayımlandığı dönemde Fransa başta olmak üzere Avrupa’da geniş bir dinleyici kitlesine ulaşmıştır.[1] Cezayir'in 1962 yılında bağımsızlığından sonra Fransa ulusal radyolarında çalınmış ilk Cezayir eseridir.[1]

Şarkı, birçok eleştirmen tarafından Amazigh[2] kültürel kimliğinin müzikal bir ifadesi olarak değerlendirilmekte ve dünya müziği repertuvarında önemli bir yere sahip olduğu kabul edilmektedir.

Arka plan

[değiştir | kaynağı değiştir]
A Vava Inouva eserinin bestecisi Idir.

“A Vava Inouva”, 1970’li yıllarda Cezayir’de Amazigh kimliğinin kültürel görünürlüğünün arttığı bir dönemde ortaya çıkmıştır. Şarkı, Kabîl sözlü anlatı geleneğinden beslenen bir metni modern kayıt teknikleriyle birleştirmiştir.[3]

Genç İdir, Cezayir radyosunda yayınlanan Kabîl dilindeki bir eğlence programında ünlü Kabîl şarkıcısı Nouara'nın yerine son dakikada geçti. Gitarı eşliğinde, Kabîl köylerindeki akşamları anımsatan bir Berberi ninnisi olan A Vava Inouva'yı ilk kez seslendirdi.[4] Programın sonunda, performansından memnun ama kendisini bekleyen muazzam başarının tamamen farkında olmayan genç jeoloji öğrencisi, bavullarını toplamak ve iki yıllık askerlik hizmetine başlamak için köyüne döndü.[5]

Sonrasında, askerlik hizmetini yaparken, şarkı Cezayir'de muazzam bir hit oldu ve ilk kez Kabîl dilinde bir şarkı milli marş haline geldi. Askerlik hizmetinden sonra, Idir 1975'te ilk albümünü kaydetmek için Paris'e gitti; albümün adı da "A Vava Inouva" idi.[6]

"A Vava Inouva", Idir tarafından bestelenmiş ve aranjesi yapılmış, Kabîl şairi Ben Mohamed (gerçek adı: Mohamed Benhamadouche) tarafından şarkı sözlerine dönüştürülmüş ve Cezayir Radyosu'nda şarkıcı olan Nouara (gerçek adı: Fatima Zohra Badji) için yazılmış bir ninniydi.[7]

Ancak Nouara tarafından kabul edilmeyince, Idir şarkıyı kendisi Mila'nın eşliğinde yorumlamaya karar verdi.[8][9] Bu versiyon anında büyük bir başarı yakalayarak, tartışmasız uluslararası alanda Kabîl dilindeki en bilinen şarkı haline geldi.[10]

1991 yılında Idir'in arkadaşı Arzika (sahne adı: Zahra N'Summer) ile birlikte seslendirdi. Arzika, Kabîliye bölgesinde bulunan Ighil Imoula köyünden ve Malha Fouillade'nin kız kardeşidir.[11]

1999 yılında ise İskoç halk müziği şarkıcısı Karen Matheson ile birlikte seslendirdi.[12][13]

Eser, yayımlandıktan sonra Fransa’daki Kuzey Afrikalı diaspora arasında hızla yayılmış ve daha sonra Avrupa müzik piyasasında da ilgi görmüştür.[14]

Sözlerin teması ve konusu

[değiştir | kaynağı değiştir]

Teması

[değiştir | kaynağı değiştir]
Kabîl halkı Cezayir'in kadim halklarındandır.

Eser, sözlerini çok eski bir Berberi halk masalından aldığı bir ninni formunda müzik eseridir.

Taos Amrouche'nin eserinde de bulunan Le chêne de l'ogre (Devin Meşesi) adlı bir Kabîl masalından esinlenen yazar Ben Mohammed'in şiiri, Charles Perrault ve Grimm Kardeşler'in klasik masallarına yakındır.[15] Hatta Kırmızı Başlıklı Kız masalından bile izler taşır. Kabyle dağlarının köylerindeki akşamları anımsatan şarkı, bir erkek ve bir kadın arasında geçen bir diyalog olarak sunuluyor.[15]

Kabîl şairi Ben Mohamed (gerçek adı: Mohamed Benhamadouche) tarafından şarkı sözlerine dönüştürülmüştür.

Şarkının sözleri, geleneksel Kabîliye aile yapısını ve sözlü kültürde yer alan anlatı motiflerini yansıtır. Anlatı yapısı, ev içi sahnelemeler ve ebeveyn–çocuk ilişkisi üzerinden şekillenir. Bu yapı, Amazigh toplumunun sözlü hafızasını ve kuşaktan kuşağa aktarılan kültürel değerlerini yansıtan sembolik bir çerçeve sunar.

Eser şu sözlerle başlar:[16]

“ Txilek elli yi n taburt a Vava Inouva
Ccencen tizebgatin-im a yelli Ghriba
Ugadegh lwahc elghaba a Vava Inouva
Ugadegh ula d nekkini a yelli Ghriba 		„
“ Lütfen, kapıyı aç benim için
Ey babacığım Inouva
Bileziklerini şıkırdat
Ey benim kızım Ghriva 		„

Konusu

[değiştir | kaynağı değiştir]

Eserin hikayesi Le chêne de l'ogre (Devin Meşesi) adlı bir Kabîl masalına dayanmaktadır:[15][17][18]

“ Eski zamanlarda, kulübesinde yapayalnız ölümü bekleyen fakir bir yaşlı adam varmış. Köyün dışında yaşıyormuş. Ve felçli olduğu için asla içeri girip çıkmıyormuş. Yatağı kapının yanına taşınmış ve kapıyı bir ip yardımıyla açıyormuş. Bu yaşlı adamın, ona her gün öğle ve akşam yemeklerini getiren, henüz çocukluktan yeni çıkmış küçük bir torunu varmış. Ayşa, köyün diğer ucundan, yaşlı adama kendileri bakamayacak durumda olan anne babası tarafından gönderilmiş.
Elinde pide ve bir tabak kuskus taşıyan küçük kız, gelir gelmez mırıldanmaya başladı:
-"Kapıyı bana aç, ey babam Inoubba, ey babam Inoubba!" Dedesi de şöyle cevap verdi:
-"Küçük bileziklerini şıkırdat, ey kızım Ayşa!"
Küçük kız bileziklerini birbirine vurur, o da sürgüyü çekerdi. Ayşa içeri girer, kulübeyi süpürür ve yatağı düzeltirdi. Sonra yaşlı adama yemeğini servis eder ve ona bir içki ikram ederdi. Uzun süre yanında kaldıktan sonra, onu sakin ve uykuya dalmak üzere bırakarak ayrılırdı. Küçük kız her gün anne babasına dedesine nasıl baktığını ve onu eğlendirmek için neler söylediğini anlatırdı. Yaşlı adam onun gelmesini çok severdi.
Fakat bir gün, dev, kız çocuğunu gördü. Gizlice onu kulübeye kadar takip etti ve çocuğun mırıldandığını duydu:
-"Kapıyı bana aç, ey babam Inoubba, ey babam Inoubba!" Yaşlı adamın şu cevabı verdiğini duydu:
-"Küçük bileziklerini şıkırdat, ey kızım Ayşa!"
Dev kendi kendine şöyle dedi:
-"Anladım. Yarın geri geleceğim, küçük kızın sözlerini tekrarlayacağım, o da bana kapıyı açacak ve onu yiyeceğim!"
Ertesi gün, küçük kız gelmeden kısa bir süre önce, dev adam kulübenin önünde belirdi ve kalın sesiyle,
-"Kapıyı bana aç, ey babam Inoubba, ey babam Inoubba! " dedi. Yaşlı adam,
-"Defol gir, lanetli!" diye karşılık verdi.
-"Seni tanımadığımı mı sanıyorsun?"
Dev birkaç kez geri döndü, ama yaşlı adam her seferinde kim olduğunu tahmin etti. Sonunda dev, büyücüyü bulmaya gitti.
-"Bak," dedi,
-"Köyün dışında yaşayan yaşlı, hasta bir adam var. Kalın sesim beni ele verdiği için kapıyı açmıyor. Bana torunununki kadar yumuşak ve berrak bir sese nasıl sahip olabileceğimi söyle."
Büyücü şöyle cevap verdi:
-"Git, boğazına bal sür ve ağzın açık bir şekilde güneşte yere uzan. Karıncalar içeri girip boğazını inceltecekler. Ama sesin bir günde berrak ve incelikli hale gelmeyecek!"
Dev, büyücünün tavsiye ettiği gibi yaptı; biraz bal aldı, boğazını onunla doldurdu ve ağzı açık bir şekilde güneşte uzandı. Boğazına bir karınca ordusu girdi.
İki gün sonra, dev kulübeye gitti ve
-"Kapıyı bana aç, ey babam Inoubba, ey babam Inoubba!" diye şarkı söyledi.
Ama yaşlı adam onu ​​tekrar tanıdı.
-"Defol git, seni alçak!" diye bağırdı ona.
-"Kim olduğunu biliyorum."
Dev, evine geri döndü.
Defalarca bal yedi. Güneşte uzun saatler geçirdi. Boğazına bir sürü karınca girip çıktı. Dördüncü gün, sesi küçük kızınki kadar tatlı ve berraktı. Sonra dev, yaşlı adamın evine gitti ve kulübesinin önünde şarkı söyledi:
-"Kapıyı bana aç, ey babam Inoubba, ey babam Inoubba!"
-"Bileziklerini şıkırdat, ey kızım Ayşa!" diye cevap verdi yaşlı adam.
Dev, eline bir zincir almıştı; zinciri şıkırdattı. Kapı açıldı. Dev içeri girdi ve zavallı yaşlı adamı yedi. Sonra kıyafetlerini tekrar giydi, yerine geçti ve küçük kızı da yemek için bekledi.
Kız, geldi, ama kulübenin önüne gelir gelmez kapının altından kan aktığını fark etti. Kendi kendine, "Dedeme ne oldu?" diye düşündü.

Kapıyı dışarıdan kilitledi ve mırıldandı,
-"Aç kapıyı benim için, ey babam Inoubba, ey babam Inoubba!"
Dev, ince ve berrak sesiyle şöyle yanıtladı:
-"Küçük bilekliklerini şıkırdat, ey Ayşa kızım!"
Küçük kız, dedesinin sesini tanıyamayınca elindeki yufkayı ve kuskus tabağını yere bırakıp ailesini uyarmak için köye koştu.
-"Dev dedemi yedi!" diye ağlayarak duyurdu.
-"Kapıyı yüzüne kapattım. Şimdi ne yapacağız?"
Baba haberi meydanda bağırarak duyurdu. Ardından her aile bir kucak odun verdi ve her yönden adamlar bu odunları kulübeye taşıyıp ateşe verdiler. Dev kaçmaya çalışsa da nafileydi. Kapıya tüm gücüyle bastırdı, kapı açılmadı. Ve böylece yandı.
Ertesi yıl, devin yakıldığı yerde bir meşe ağacı filizlendi. Ona "Devin Meşesi" adı verildi. O zamandan beri, yoldan geçenlere gösteriliyor. Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine.

„

—Devin Meşesi, Kabil masalı

Müzikal yapı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Eser, akustik gitar temelli bir düzenleme üzerine kuruludur ve geleneksel Kabîl melodik yapısını çağdaş folk unsurlarıyla birleştirir. Minimalist enstrümantasyon, anlatı odaklı vokal icrasını ön plana çıkarır. Şarkının sade armonik yapısı, sözlü anlatının merkezde kalmasını sağlar.[19]

Eserde bir dede ile torunun karşılıklı konuşması yer alır. Eser aslında bir düettir. Idir akustik gitar çalarken dedeyi de seslendirir. Bugüne kadar Idir, Mila, Arzika ve Karen Matheson ile bu düetleri gerçekleştirdi.[8][11][12] Ancak tek başına icra ettiği performansları da vardır.[20][21]

Uluslararası etkisi

[değiştir | kaynağı değiştir]

“A Vava Inouva”, yayımlandığı dönemde Fransa’da ticari başarı elde etmiş ve Avrupa’da geniş bir dinleyici kitlesine ulaşmıştır. Eser, Amazigh müziğinin dünya müziği kategorisinde tanınmasına katkıda bulunmuş ve sonraki kuşak Kuzey Afrikalı müzisyenler üzerinde etkili olmuştur.[1]

Şarkı, Amazigh kültürel kimliğinin sembolik eserlerinden biri olarak kabul edilmekte ve diaspora toplulukları arasında kültürel bir referans noktası olarak değerlendirilmektedir.

Cover ve yorumlar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Eser, farklı sanatçılar tarafından çeşitli dönemlerde yeniden yorumlanmıştır. Bu yorumlar, şarkının Kuzey Afrika müzik geleneği içindeki sürekliliğini göstermektedir.

Aslen 1976'da yayınlanan "A Vava Inouva", o zamandan beri Arapça, İspanyolca, Fransızca, Yunanca ve diğer birçok dile çevrilmiş, senfonik orkestra ile de performansı sergilenmiştir.[22] David Jisse ve Dominique Marge ikilisi, Fransızca versiyonu "Ouvre-moi vite la porte"yi yayınladı.[23] Yiannis Katevas ise Efi Strati'nin de yer aldığı Yunanca bir versiyonu "An ginotane" (Yunanca: Αν γινότανε) olarak yayınladı.[24] Lübnanlı şarkıcı Walid Taoufic tarafından Arapça versiyonu "Baado El Helewa Faker" (Arapça: بعدو الحليوه فاكر) adıyla 1978 yılında seslendirildi.[25] Kanarya Adaları'ndan Almogaren grubu tarafından "El guanche Bereber" adıyla seslendirdi.[26]

Ülkelere göre coverlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. Katevas, “An ginotane”, Yunanistan[24]
  2. Walid Tawfik, “Baado El Helewa Faker”, Lübnan[27]
  3. Almoragen, “El guanche Bereber”, Kanarya Adaları[28]
  4. Diana Di L'alba, “Lasciala passà”, Korsika[29]
  5. David et Dominique, “Ouvre-moi vite la porte”, Fransa[23]
  6. Mohsen Raïs “Vava inouva”, Tunus
  7. Sabrina (Stüdyo 2M) “A Vava Inouva”, Fas
  8. Souad Massi & Idir “A Vava Inouva”, Cezayir[30]
  9. Idir & Dania Ben Sassi “A Vava Inouva”, Cezayir&Libya[31]
  10. Idir & Karen Matheson, "A Vava Inouva" (versiyon 99), Cezayir&İskoçya[32]

Eser ayrıca, Alexandre Arcady'nin yönetmenliğini yaptığı, 2000 yılı yapımı "Là-bas... mon pays" dram filminin müzikleri arasında yer almıştır.[33][34]

A Vava Inouva (albüm)

[değiştir | kaynağı değiştir]

A Vava Inouva (albüm), Kabil şarkıcısı Idir'in aynı adlı 1976 yılı albümünün, 1991 yılında çıkardığı tıpkı basımıdır.[35] Albüm, uluslararası büyük bir hit olan ve aynı zamanda ilk single'ı olan başlık şarkısını içerir. Ayrıca "Azwaw", "Zwit Rwit" (Khaled'in "El harba wine" şarkısının kökeni), "Ssendu" ve "Cfiy" gibi diğer çok önemli hit şarkılarını da barındırır.[36]

Albüm şarkıları

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. A Vava Inouva
  2. İsefra
  3. Ssendu
  4. Azger
  5. Muqleɣ
  6. Zwit Rwit
  7. Cfiɣ
  8. Azwaw
  9. Tagrawla
  10. Tiɣri b ugdud
  11. Acawi
  12. Ay Arrac Nneɣ
  13. Cteduɣi
  14. İzumal
  15. L'Mut
  16. W' Ibɣun
  17. Aɣrib

Yapım ve icra

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Idir: Vokal ve gitarlar (tüm parçalarda), bendir 6, 8, 13 ve 16. parçalarda.
  • Pierre Bluteau: 12, 15 ve 16 numaralı parçalarda gitar çalmıştır.
  • Tarik Aït Hamou: diğer tüm parçalarda gitar çalmıştır.
  • Jean Musy: moog
  • Michel Ripoche: keman
  • Gérard Geoffroy: flüt, moog programlama
  • Hachemi Bellali: 7 ve 10 numaralı parçalarda bas gitar.
  • Michel Hervé: 13-17. parçalarda bas gitar.
  • André Ceccarelli: 2, 4, 6 ve 8 numaralı parçalarda davul.
  • Arzeki Baroudi: 10 ve 14-17. parçalarda davul, 10-12, 15 ve 17. parçalarda bendir.

Idir

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Idir

Hamid Cheriet (Kabîl: Ḥamid Ceryat; 25 Ekim 1945 – 2 Mayıs 2020),[37] sahne adı Idir ile daha iyi bilinen, Cezayirli bir Kabîl şarkıcı-söz yazarı ve müzisyendi. "Amazigh müziğinin kralı" olarak anılan sanatçı, Cezayir ve Amazigh kültürü, tarihi ve mücadelesinde günümüzün en önemli figürlerinden biri olarak kabul edilir.[38][39]

Başlangıçta jeolog olmak için eğitim alan Idir'in müziğe olan ilgisi, devlet radyosunda son dakika yedek şarkıcı olarak çağrılmasıyla uyandı. Zorunlu askerlik hizmetini tamamladıktan sonra 1975'te Fransa'ya taşındı ve müzik kariyerine başladı.[40] Idir, 1980'lerde bir süre ara verdikten sonra 1993'te geri döndü. Kabîl ve Berberi kültürlerinin tutkulu bir savunucusuydu.[41]

Idir, Fransa'da 2 Mayıs 2020'de muzdarip olduğu bir hastalık neticesinde 70 yaşında öldü.[42]

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ a b c Goodman, Jane E. (3 Kasım 2005). Berber Culture on the World Stage: From Village to Video (İngilizce). Indiana University Press. s. 49. ISBN 978-0-253-11145-6. 
  2. ^ "Asil" anlamına gelir.
  3. ^ Şafak, Yeni. "Sahra'nın kadim halkı: Berberiler | Afrika Haberleri". Yeni Şafak. 5 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2026. 
  4. ^ Hakem, Tewfik (3 Mayıs 2020). "Idir et "A Vava Inouva", l'histoire de la berceuse kabyle qui a fait le tour du monde". France Culture (Fransızca). Erişim tarihi: 4 Mart 2026. 
  5. ^ Bensekkaim, Khaled (1 Mayıs 2025). "Idir: Five Years Since a Legend Disappeared". Khaled Bensekkaim. AL 24 News. 
  6. ^ "Le chanteur Idir, l'un des principaux ambassadeurs de la chanson kabyle, est mort". Le Monde. 3 Mayıs 2020. 3 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2026. 
  7. ^ "Idir Et Vava Inouva : Un Conte Qui Entre-ouvre* D'autres". Sadoudi Oumelaz. ASJP. 2023. 
  8. ^ a b "Dailymotion". www.dailymotion.com. Erişim tarihi: 2 Mart 2026. 
  9. ^ "- YouTube". www.youtube.com. Erişim tarihi: 2 Mart 2026. 
  10. ^ A.Ş, GZT Medya. "O berberî ninnisiyle dünya müzik tarihine adını nasıl yazdırdı". GZT. Erişim tarihi: 2 Mart 2026. 
  11. ^ a b Hafid kantela (31 Mayıs 2015), IDIR ⵉⴸⵉⵔ - A Vava inouva CLIP 19922 Mart 2026 
  12. ^ a b Étoile 17 (3 Nisan 2023), Idir & Karen Matheson ~ A Vava Inouva2 Mart 2026 
  13. ^ Tadukli Menouar (4 Mayıs 2020), Idir & Karen Matheson (Live) - A vava inuva * Tadukli.org2 Mart 2026 
  14. ^ "ALGERIE Un entretien avec Idir, l'auteur de " A Vava Inouva " Le désenchantement d'un " enfant de la révolution "". Le Monde. 12 Ekim 1994. 
  15. ^ a b c "Les contes pour enfant du monde Le chene de l'ogre". www.contes.biz. Erişim tarihi: 3 Mart 2026. 
  16. ^ "Idir - A vava inouva (Türkçe çevirisi #2)". lyricstranslate.com. Erişim tarihi: 2 Mart 2026. 
  17. ^ "Client Challenge". www.scribd.com. Erişim tarihi: 3 Mart 2026. 
  18. ^ "Véronique Pédréro, conteuse de la Cie Poussières d'Histoires". poussieres.histoires.free.fr. Erişim tarihi: 3 Mart 2026. 
  19. ^ Idir (1991), A vava inouva / Idir (arabe)3 Mart 2026 
  20. ^ Idir « A Vava Inouva », premier extrait du concert au théâtre des Hauts-de-Seine en 2004.2 Mart 2026 
  21. ^ Idir chantent ' A vava inouva ' en live au Parisien | INA (Fransızca)3 Mart 2026 
  22. ^ Idir; Lampropoulou, Ourania (2025), A vava inouva3 Mart 2026 
  23. ^ a b chansondeproximite (17 Şubat 2017), DAVID & DOMINIQUE Ouvre moi vite la porte2 Mart 2026 
  24. ^ a b Katevas Official (16 Nisan 2008), Katevas - An Ginotane / Αν Γινότανε - Κατέβας2 Mart 2026 
  25. ^ Walid Toufic | وليد توفيق (19 Aralık 2012), Walid Toufic - Baado El Helewa Faker (Official Audio) | 2012 | وليد توفيق - بعدو الحليوه فاكر3 Mart 2026 
  26. ^ dachaavane (23 Mart 2008), El guanche Bereber (A vava Inouva version guanche)3 Mart 2026 
  27. ^ "Baado El Helewa Faker" (A Vava Inouva) - Walid Toufic (1978) (İngilizce), 1 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi3 Mart 2026 
  28. ^ dachaavane (23 Mart 2008), El guanche Bereber (A vava Inouva version guanche), 4 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi3 Mart 2026 
  29. ^ Diana di l'Alba - Topic (18 Şubat 2017), Lasciala passà3 Mart 2026 
  30. ^ Bel Mouh (11 Aralık 2013), Souad Massi & Idir 🎼 A Vava inouva 🎼3 Mart 2026 
  31. ^ TamazghaMusic (7 Ekim 2013), Idir & Dania Ben Sassi-A vava inouva3 Mart 2026 
  32. ^ KBBZH (4 Ağustos 2010), Idir & Karen Matheson - A Vava Inouva 23 Mart 2026 
  33. ^ Idir - Topic (26 Haziran 2023), A vava inouva3 Mart 2026 
  34. ^ Là-bas... mon pays, Antoine de Caunes, Nozha Khouadra, Samy Naceri, 12 Nisan 20003 Mart 2026 
  35. ^ "A Vava Inouva, la berceuse kabyle devenue tube planétaire". Arts et Vie (Fransızca). 17 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2026. 
  36. ^ A Vava Inouva par Idir sur Apple Music (Fransızca), 7 Haziran 19963 Mart 2026 
  37. ^ "Revered Algerian singer and Berber idol Idir dies at 70 - RFI". RFI (İngilizce). 3 Mayıs 2020. 3 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2026. 
  38. ^ "Idir Songs, Albums, Reviews, Bio & More | AllM..." AllMusic (İngilizce). 4 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2026. 
  39. ^ "La France métissée d'Idir" (Fransızca). 4 Haziran 2007. Erişim tarihi: 3 Mart 2026. 
  40. ^ Editör (25 Aralık 2024). "Cezayir'e iki farklı pencereden bakmak; Yasmina Khadra ve Idir". Merhaba Afrika. Erişim tarihi: 3 Mart 2026. 
  41. ^ "Revered Algerian singer and Berber idol Idir dies at 70". RFI (İngilizce). 3 Mayıs 2020. Erişim tarihi: 2 Mart 2026. 
  42. ^ "Le chanteur Idir, l'un des principaux ambassadeurs de la chanson kabyle, est mort" (Fransızca). 3 Mayıs 2020. 3 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2026. 

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Vava_Inouva&oldid=37125270" sayfasından alınmıştır