İçeriğe atla

Ağdam (rayon)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Ağdam Rayonu sayfasından yönlendirildi)
Ağdam Rayonu
Rayonun Azerbaycan'daki konumu
MerkezAğdam
BaşkanVagif Hasanov
Alan1.154 (km2)
Nüfus197.700
Nüfus yoğunluğu150 (kişi/km2)
Plaka kodu02
Telefon kodu192
Posta koduAZ 0200
Web sitesiagdam-ih.gov.az/index.html

Ağdam Rayonu veya Akdam[1] (Azerice: Ağdam rayonu), Azerbaycan'da rayon. İdari merkezi Ağdam şehridir. 1993 yılında Ermenistan Silahlı Kuvvetleri'nin desteğindeki[2] Ermeni güçler tarafından bir kısmı işgal edilmiştir. İşgal sonradı rayonun merkezi, Ağdam şehrinden geçici olarak Kuzanlı köyüne alınmıştır.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın imzaladığı ve 27 Eylül 2020'de başlayan İkinci Dağlık Karabağ savaşını sona erdiren anlaşmasına göre, Ermeni kuvvetleri, Ağdam şehri dahil, Ağdam rayonunun işgal altındaki kesiminden çekilmesi sonrası rayon, 20 Kasım 2020 tarihinde Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri tarafından geri alındı.[3][4]

Tarihi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağdam 18. yüzyılda Karabağ hanı Penahali Han tarafından kuruldu. Rus İmperatorluğu döneminde Yelizavetpol Guberniyasının birimi oldu. Ağdam rayonu, 8 Ağustos 1930'da Ağdam ilçesinin (günümüzdeki Ağdam, Berda, Tatar ve Ağcabadi ilçelerini birleştiren ve Ağdam şehrini merkez alan idari-bölgesel birim) ve ardından Karabağ Okrugu'nun tasfiyesi sonucunda kurulmuştur.

1988 yılının son aylarında Karabağ Sorunu zamanı, acımasız zulümler sonucu Ermenistan'daki ata topraklarından ve daha sonra Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi'ndeki ana yurtlarından sürülen on binlerce Azerbaycanlı, Ağdam bölgesine sığındı. Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclisi'nin 26 Kasım 1991 tarihli ve 13 Ekim 1992 tarihli 327 sayılı Kararı ile, feshedilen Ağdere bölgesindeki Hatynbeyli, Gazançi, Maniklu (şimdiki Malikli), Baş Güneypeya, Orta Güneypeya, Sirkhavend, Yeni Garalar, Kıçan (şimdiki Balligaya) köyleri ve bunlara ait arsalar Ağdam bölgesine devredildi. Böylece Ağdam bölgesindeki köy ve yerleşim yerlerinin sayısı 118'den 126'ya çıktı.[5]

Yeni dönem

[değiştir | kaynağı değiştir]

Birinci Karabağ Savaşı döneminde 1993 Yaz Taarruzları ve Ağdam Muharebesi sonucu, Temmuz 1993'te, bölgenin büyük bir kısmı tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin (DKC) kontrolüne geçti. Daha sonra Askeran, Martakert ve Martuni ilçelerinin bir parçası oldu. DKC'nin idari bölünmesine göre, Ağdam şehri "Akna" (ermenice: Ակնա) olarak yeniden adlandırıldı.

2008 yılında Lonely Planet dergisi Ağdam'ı "Kafkasların Hiroşiması" olarak adlandırdı..[6][7][8] 2010 yılında Al Jazeera'nın çevrimiçi baskısı Ağdam'ı "hayalet şehirler" listesine dahil etti.

İkinci Karabağ Savaşı sırasında Azerbaycan ordusu, diğer yönlerde olduğu gibi Ağdam bölgesinde de karşı saldırı operasyonu yürüttü.[9].

20 Kasım 2020'de, Karabağ Ateşkes Bildirgesi uyarınca Ağdam bölgesi Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerinin kontrolüne geri verildi. Ağdam akhund'u ve Seyid Lazım Ağa'nın torunu Seyid Yusif'in katılımıyla ezan okundu.[10]

2020-2024 yılları arasında Rusya-Türkiye Ortak İzleme Merkezi Ağdam şehrinde faaliyet gösterdi.[11].

Kültür

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağdam, antik tarihe sahip birçok mimari ve sanatsal anıta sahiptir. Bunlar arasında 19. yüzyıldan kalma Hanoğlu türbesi, Panah Han türbesi, Penahali Han Sarayı, Ağdam Ulu Camii, İmaret Mezarlığı, Şahbulak Kalesi, iki sandık benzeri anıt, 15. yüzyıldan kalma Sardaba ve Hatem Melik kalesi bulunmaktadır. 26 Temmuz 1986'da açılan Ağdam Çay Evi, 1984-1988 yılları arasında Ağdam'da baş mimar olarak çalışan Naig Samadov tarafından tasarlanmıştır. Çay Evi, akademisyen Hudu Mammadov'un fikrine dayanarak inşa edilmiştir. Çay Evi'nin bir kopyası, 10 Mayıs 2015'te Ağdam ilçesinin Guzanlı yerleşiminde inşa edilmiştir.[12]

Ağdam, Azerbaycan Premier Ligi'nde Karabağ FK tarafından temsil edilmektedir. Ermeni Silahlı Kuvvetleri Ağdam şehrini işgal ettikten sonra Karabağ, iç saha maçlarını bir süre Guzanlı kasabasında, daha sonra da başkent Bakü'de oynadı. 24 Ağustos 2017'de Karabağ, Azerbaycan futbolu tarihinde ilk kez Şampiyonlar Ligi grup aşamasına katılmaya hak kazandı. 1952'den Karabağ Savaşı'na kadar şehirde İmaret Stadyumu bulunuyordu..[13][14]

Coğrafî konumu

[değiştir | kaynağı değiştir]

Rayonun rölyefi genel olarak düzlük, kısmen alçak dağlıktır. Bölgede geniş yer tutan Karabağ düzlüğünün rakımı güneybatıdan kuzeydoğuya doğru azalmaktadır. Arazide kireç taşı, çimento hammaddesi, çakıl, taş ve kum yatakları vardır. Rayon arazisinde Xaçın, Kötel ve Karkar nehirleri akmaktadır.

Ağdam rayonu, Dağlık Karabağ'ın doğudan giriş kapısı konumundadır. Birinci Karabağ Savaşı süresince stratejik konumuyla rayon Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri'nin en önemli üssü rolünü üstlenmiş, uzun bir süre ermeni saldırı ve tehdidlerine direnmiştir. Fakat Temmuz 1993'te rayonun merkezi Ağdam şehrinin düşmesi Azerbaycan tarafında büyük bir hayal kırıklığı ve motivasyon kaybına neden olmuş, Dağlık Karabağ civarındaki diğer rayonların da bir birleri ardınca işgal edilmesine yol açmıştır.

İktisadî karakteri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Rayon ekonomisinin temelini gıda, hafif sanayi ve tarım ekonomisi: pamukçuluk, tahılcılık, üzümcülük, ipek böcekciliği, hayvancılık teşkil etmektedir. Rayonda et kombinası, yağ-peynir, konserve, tezgâh makinaları ve birkaç şarap fabrikaları, ipek böceği fabrikası, halı fabrikası, mekanik taş ocağı, ekmek fırını, tavukçuluk fabrikası, mali hizmet tesisi ve sair müesseseler vardı.

Kasabaları ve köyleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Galeri

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Şahbulak bulağı
    Şahbulak bulağı
  • Ağdam Tiyatrosu
    Ağdam Tiyatrosu
  • 2010 yılında Ağdam şehrinin kalıntıları.
    2010 yılında Ağdam şehrinin kalıntıları.
  • Ağdam'da yeni konut binaları inşa ediliyor.
    Ağdam'da yeni konut binaları inşa ediliyor.

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Ağdam (rayon) ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
  1. ^ Çandar, Cengiz (25 Ocak 2002). "Dağlık Karabağ ve sorunlu Kafkas üçgeni". Yeni Şafak. 17 Mayıs 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2008. 
  2. ^ Ambrosio, Thomas (2001). Irredentism: Ethnic Conflict and International Politics (İngilizce). Greenwood Publishing Group. s. 150. ISBN 0-275-97260-7, ISBN 978-0-275-97260-8. 14 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2009. Convincing evidence points also to the direct engagement of Armenian (from the Republic of Armenia) armed forces in the fighting, and to their continued regular stationing in Karabagh 
  3. ^ "Обнародован текст заявления Алиева, Пашиняна и Путина о прекращении войны в Карабахе". kommersant.ru (Rusça). 10 Kasım 2020. 9 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2020. 
  4. ^ "Dağlık Karabağ anlaşması sonrası Türkiye'nin rolü ne olacak?". BBC News Türkçe. 11 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2020. 
  5. ^ Hüquqi Aktlaırn Dövlət Reyestri. "Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişiklik edilməsi haqqında Milli Məclis Qərarı". e-qanun.az (Azerice). 27 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2025. 
  6. ^ Lonely Planet Georgia, Armenia & Azerbaijan (Travel Guide). Lonely Planet Publications. 2008. s. 301. 
  7. ^ "Dark Tourism's Agdam". www.dark-tourism.com. 22 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2014. 
  8. ^ "Nagorno-Karabakh tensions fester". 8 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2017. 
  9. ^ "Müdafiə Nazirliyi Ağdam istiqamətində ordumuzun zərbələri". 30 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2025. 
  10. ^ "Azad ediləndən sonra Ağdamda ilk azan". 1 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2025. 
  11. ^ "Türkiyə və Rusiya Qarabağda atəşkəsə nəzarət edəcəklər". 11 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2021. 
  12. ^ "Ağdamın simvolu sayılan yani "Çay evi"nin açlışı oldu". agdam-ih.gov.az. 8 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 noyabr 2017.  Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi= (yardım)
  13. ^ Alakbarov, Fuad. "The story of FK Qarabag, the refugee club providing hope to a million". www.planetfootball.com. 16 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 noyabr 2017.  Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi= (yardım)
  14. ^ O'Connor, Robert. "FK Qarabag: the club from a war-zone returns from the dead to play Chelsea in Champions League". www.telegraph.co.uk. 15 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 noyabr 2017.  Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi= (yardım)
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ağdam_(rayon)&oldid=36812258" sayfasından alınmıştır