Açık Arşivler Girişimi Metadata Harmanlama Protokolü

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Açık Arşivler Girişimi Metadata Harmanlama Protokolü (OAI-PMH) Açık Arşivler Girişimi tarafından geliştirilen bir protokoldür[1]. Bu protokol bir arşivdeki metadata tanımlarını harmanlamak (ya da toplamak) için kullanılır. Böylece birçok arşivden metadata kullanılarak servisler oluşturulabilir. OAI-PMH'nin bir uygulamasının, Dublin Core'da onu temsil eden metadatayı desteklemesi gerekir, ama ayrıca ek temsilleri de destekleyebilir.[1]

Protokol genellikle sadece OAI Protokolü olarak kullanılır.

OAI-PMH  HTTP üzerinden XML'i kullanır. Version 2.0 2002 yılında piyasaya sürülmüştür, belge en son 2015'te düzenlenmiştir.  Creative Commons lisansı BY-SA'ya sahiptir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

1990'ların sonlarında, Herbert Van de Sompel (Gent ÜniversitesiLos Alamos Ulusal Laboratuvarındaki (ABD)  araştırmacılarla ve kütüphanecilerle çalışıyordu ve e-print sunucularının birlikte çalışabilirliği ve dijitalleştirme ile alakalı zorlukları tartışmak üzere bir toplantı çağrısında bulundu.  Toplantı Santa Fe, New Mexico'da, Ekim 1999'da yapıldı. Toplantıdan çıkan anahtar bir gelişme de e-print sunucularının metadatayı açığa çıkarmasına izin veren bir arayüzün tanımının yapılması oldu. Bu arayüze/protokole "Santa Fe Konvansiyonu" adı verildi.[1]

2000'de ACM Dijital Kütüphaneler Konferansında ve başka yerlerde Santa Fe Konvansiyonundaki düşünceleri paylaşmak amacıyla birkaç çalıştay yapıldı[2]. Bu çalıştaylarda fark edildi ki, e-print toplumunun yaşadığı problemleri; kütüphaneler, müzeler, dergi yayınlayanlar ve dağıtılmış kaynakları paylaşmaya ihtiyacı olanlar da yaşıyordu. Bu ihtiyaçlara karşılık vermek amacıyla, the Coalition for Networked Information[3] ve Digital Library Federation[4] maddi destek sağladı ve Herbert Van de Sompel and Carl Lagoze tarafından yönetilecek bir Açık Arşivler Girişimi sekreteryası kuruldu. OAI, Santa Fe Konvansiyonunda oluşturulmuş arayüzü geliştirmek amacıyla Cornell Üniversitesinde (Ithaca, New York) Eylül 2000'de toplandı. 

OAI-PMH version 1.0 Ocak 2001'de Washington D.C. ve Şubatta Berlin'de halka tanıtıldı. W3C tarafından XML standardına yapılan modifiasyonlar OAI-PMH'ye de küçük modifikasyonlar gerektirdi ve version 1.1 meydana geldi. En güncel versiyon olan, 2.0, Haziran 2002'de çıktı. Birçak teknik değişiklik ve geliştirme içermektedir..

Tescilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

OAI Protokolü birçok dijital kütüphane, kurumsal yazılım havuzları ve dijital arşivler tarafından kabul edildi. Kayıt olmak zorunlu olmamakla beraber, önerilmektedir.

OAI uyumlu yazılım havuzlarının bazı büyük tescilleri:

  1. The Open Archives list of registered OAI repositories
  2. The OAI registry at University of Illinois at Urbana-Champaign
  3. The Celestial OAI registry
  4. Eprint’s Institutional Archives Registry
  5. Openarchives.eu The European Guide to OAI-PMH compliant repositories in the world
  6. ScientificCommons.org A worldwide service and registry

Kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ticari arama motorları daha fazla kaynak bulmak amacıyla OAI-PMH'ı kullanmaya başladı. Google OAI-PMH'ı Avustralya Ulusal Kütüphanesi Digital Object Repository 'den bilgi toplamak amacıyla kullanıyor.[5] 2004'te, Yahoo!, OAI-PMH metadata harmanlama ile alınmış olan içeriği   OAIster (Michigan Üniversitesi)'den topladı . Google  OAI-PMH'i  kenidlerinin Site haritası protokolünün bir parças olarak kabul etti ama 2008'de bu kararından vazgeçti.[6] Wikimedia  OAI-PMH veri havuzunu, Wikipedia ve arama motorları için ilgili site güncellemeleri için kullanıyor.[7] Her gün binlerce dosyanın harmanlanmasıyla uğraşılırken,OAI-PMH ağ trafiğini hafifletmekte ve başka kaynakların kullanılmasına yardımcı olabilir.[8] NASA'nın Mercury: Metadata Search System'i OAI-PMH'i her gün Global Change Master Directory (GCMD)'den binlerce metadata toplamakta kullanıyor.[9]

 mod_oai projesi ise OAI-PMH'i to içeriği Apache HTTP Sunucusu tarafından erişilebilir olan web tarayıcılarına açmak için kullanıyor. 

Yazılım[değiştir | kaynağı değiştir]

OAI-PMH, harmanlayıcıların veri havuzlarından güncellenmiş kayıtlar üzerinden bilgi istediği  istemci-sunucu mimarisine dayanır, in which "harvesters" request information on update. Data sağlayıcıları, Dublin Core formatında XML metadatası sağlamak zorundadır, ayrıca farklı XML formatlarında da sunabilirler.

Birçok yazılım sistemi OAI-PMH'i destekliyor. Bunlar, Southampton Üniversitesinden Fedora, GNU EPrints, Public Knowledge Project'den Open Journal Systems, Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden Desire2Learn, Pisa Üniversitesinden DSpace, HyperJournal, Digibis'ten Digibib, Ex Libris'ten Primo, DigiTool, Rosetta and MetaLib, PTFS'ten ArchivalWare, Lugano,İsviçre'deki eLab[10] den DOOR ,  PANGAEA (data library),[11] den panFMP ve Roaring Development ve jOAI[12] den SimpleDL. 

Arşivler[değiştir | kaynağı değiştir]

arXiv ve CERN belge sunucusunun da içinde bulunduğu birçok büyük arşiv bu protokolü desteklemektedir.

Çalıştaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

CERN'de 2001den beri süzenli olarak çalıştaylar düzenlenmektedir. Artık Cenevre Üniversitesi ve CERN tarafından her iki yılda bir Haziranda ortaklaşa düzenlenmektedir. OAI8 Haziran 2013'te düzenlendi ve OAI9 2015'te düzenlenecektir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Data format management
  • Digital curation
  • Digital preservation
  • File format
  • Library of Congress Digital Library project
  • Dublin Core, an ISO metadata standard
  • National Digital Information Infrastructure and Preservation Program
  • Metadata Encoding and Transmission Standard maintained by the Library of Congress
  • Preservation Metadata: Implementation Strategies (PREMIS)
  • LOCKSS
  • Search as a service
  • Web archiving

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]