2025 Romanya cumhurbaşkanlığı seçimi
 | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| Kayıtlı | 19,005,434[1] | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Katılım | 53.21% (İlk tur) 64.72% (İkinci tur) | ||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
2025 Romanya cumhurbaşkanlığı seçimi, Romanya'da iptal edilen cumhurbaşkanlığı seçim sonuçlarının ardından, 4 ve 18 Mayıs 2025 tarihlerinde gerçekleştirilen cumhurbaşkanlığı seçimleridir.[2][3] 18 Mayıs 2025 tarihinde yapılan ikinci turda Nicușor Dan, cumhurbaşkanı seçildi.
Öncesi
[değiştir | kaynağı değiştir]İptal edilen 2024 Cumhurbaşkanlığı seçimi
[değiştir | kaynağı değiştir]6 Aralık 2024'te, 2024 Romanya cumhurbaşkanlığı seçimi'nin ikinci turundan 48 saat önce, seçimler Romanya Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi. Bu kararın nedeni, bağımsız aday Călin Georgescu lehine Rus müdahalesi şüphesi oldu. Georgescu, ilk turda %23 ile beklenmedik bir şekilde öne geçmişti.[4] CSAT[c], bu kampanyanın, Rusya'nın Ukrayna işgali öncesinde başlattığı çevrimiçi (online/internette gerçekleşen) kampanyayla "aynı" olduğunu ve bu nedenle ilk turun da iptal edildiğini belirtti. 20 Aralık'ta yayımlanan bir soruşturma, PNL'nin TikTok kampanyalarından birini finanse etmiş gibi göründüğünü ortaya koydu.[5] Ancak, PNL geçici başkanı Ilie Bolojan, kampanyanın yasa dışı bir şekilde Georgescu'yu destekleyecek şekilde değiştirildiğini belirtti fakat bu değişiklikten çalıştıkları şirketi sorumlu tutmadı.[6]
İkinci Ciolacu Kabinesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Parlamento seçimlerinin peşi sıra, ikinci Ciolacu Kabinesi, PSD, PNL, UDMR arasında bir azınlık koalisyonu olarak ve azınlık partilerinin güven ve desteğiyle, Aralık 2024'te, Noel'den birkaç gün önce resmen kuruldu. Ayrıca, Ilie Bolojan Romanya Senatosu Başkanı, Ciprian-Constantin Șerban ise Romanya Temsilciler Meclisi Başkanı oldu. Kabine, yedi oy farkıyla kabul edildi ve resmiyet kazandı. Muhalefet liderleri (özellikle George Simion ve POT lideri Anamaria Gavrilă), kabinenin meşruiyetini sorguladı ve görevdeki Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis'in istifasını talep etti.[7][8][9]
Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis'in İstifası
[değiştir | kaynağı değiştir]Aralık 2024'teki Romanya cumhurbaşkanlığı seçiminin iptal edilmesinin ardından, Anayasa Mahkemesi Iohannis'in halefi göreve başlayana kadar görevde kalmasına izin verdi. Ancak, 10 Şubat'ta parlamenterler tarafından başlatılan bir azil girişimi sonrasında, Iohannis 12 Şubat'ta istifa edeceğini açıkladı.[10] Senato Başkanı Ilie Bolojan, seçimlere kadar geçici cumhurbaşkanı olarak görevi devraldı.[11]
Călin Georgescu'ya Yönelik Suçlamalar
[değiştir | kaynağı değiştir]26 Şubat 2025'te Georgescu, trafiğe çıkarken polis tarafından durduruldu ve iddiaya göre seçimlere kaydolmak üzere yoldaydı. Kendisine anayasal düzene karşı eylemleri kışkırtma ve faşist grupları destekleme dahil olmak üzere altı suçlama yöneltildi. Önleyici tedbirler kapsamında, yargı kontrolü ve sosyal medyada yabancı düşmanı ve antisemitik içerikler paylaşma yasağı (bu tür eylemler Romanya'da zaten yasadışı olmasına rağmen) dahil olmak üzere 60 günlük bir yasak getirildi.[12][13]
Seçim sistemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Romanya'da cumhurbaşkanı, genel, doğrudan ve gizli oyla seçilir. İlk turda bir aday, oyların %50'sini aşarsa doğrudan seçilmiş olur. Bu sağlanamadığında ise en çok oy alan iki aday arasında bir ikinci oylama yapılır ve daha yüksek oy alan kişi cumhurbaşkanı olur. Anayasa'ya göre, cumhurbaşkanının görev süresi beş yıl olup en fazla iki dönem boyunca görev yapma hakkına sahiptir. Bir aday; en az 200.000 seçmenin desteğini aldığı takdirde aday olabilir. Seçmenler, açık ve çeşitli bir demokrasiyi desteklemek amacıyla birden fazla adaya destek verebilirler.
Seçim tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]İlk tur seçimlerinin tarihi önceleri 23 Mart 2025 olarak tahmin edilmişti ve ikinci tur iki hafta sonra (6 Nisan 2025) gerçekleşeceği öngörülüyordu. Ancak Ocak ayı başlarında bu tarihler geçersiz hale geldi çünkü Romanya Cumhurbaşkanı'nın seçilmesi için seçim günü ile seçim çağrısının yapıldığı gün arasında en az 75 gün olması gerekmekte. 8 Ocak'ta koalisyon seçim tarihlerine karar verdi. İlk turun 4 Mayıs 2025'te yapılması planlandı ve ikinci tur iki hafta sonrasına (18 Mayıs 2025) planlandı.[14][15]
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 8 Ocak | Hükûmet seçim tarihini belirledi (İlk tur 4 Mayıs 2025) |
| 20 Şubat | Merkezî Seçim Bürosu (BEC) kurulumu başlandı (Yargıtay ve Adalet Divanı hakimleri ve Daimi Seçim Kurumu temsilcileri (SEC) arasından üyeler seçildi) |
| 21 Şubat | BEC kuruluşunu tamamladı (parlamento partilerinden temsilcileri de atandı) |
| 23 Şubat | BEC'te seçim ittifaklarının tescili için son tarih |
| 15 Mart | Adayların kayıt yaptırması için son tarih, 23:59:59 (BEC'te) |
| 17 Mart | BEC'in 15 Mart'ta kayıt yapan adayları doğrulaması veya reddetmesi için son tarih (kayıttan 48 saat sonra)[16] |
| 19 Mart | BEC kararına (adaylığın onaylanması veya reddedilmesi) karşı CCR'ye şikayette bulunmak için son tarih (BEC kararından 24 saat sonra) |
| 20 Mart | Kesin adaylıklar açıklandı |
| 22 Mart | BEC, adayların oy pusulasındaki sırasını belirler (çekiliş) |
| 4 Nisan | Seçim kampanyasının başlaması (saat 7:00) |
| 2 Mayıs | Seçim kampanyasının sonu (saat 22:00) Yurtdışındaki sandık merkezlerinde oy verme işlemi yerel saatle 07.00'de başlayacak |
| 4 Mayıs | Romanya'da oy vermek 07: 00'de başlar |
Sonuçlar
[değiştir | kaynağı değiştir]| Aday | Parti | İlk tur | İkinci tur | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Oy | % | Oy | % | |||
| Nicușor Dan | Bağımsız | 1.979.767 | 20,99 | 6.168.642 | 53,60 | |
| George Simion | AUR | 3.862.761 | 40,96 | 5.339.053 | 46,40 | |
| Crin Antonescu | Romanya İleri Seçim İttifakı[d] | 1.892.930 | 20,07 | |||
| Victor Ponta | Bağımsız[e] | 1.230.164 | 13,04 | |||
| Elena Lasconi | Romanya'yı Kurtar Birliği | 252.721 | 2,68 | |||
| Lavinia Șandru | Sosyal Liberal Hümanist Parti | 60.682 | 0,64 | |||
| Daniel Funeriu | Bağımsız | 49.604 | 0,53 | |||
| Cristian Terheș | Rumen Milli Muhafazakar Partisi | 36.445 | 0,39 | |||
| Sebastian Popescu | Yeni Romanya Partisi | 25.994 | 0,28 | |||
| John Ion Banu | Bağımsız | 22.020 | 0,23 | |||
| Silviu Predoiu | Ulusal Eylem Birliği Partisi | 17.186 | 0,18 | |||
| Toplam | 9.430.274 | 100,00 | 11.507.695 | 100,00 | ||
| Geçerli oy | 9.430.274 | 98,52 | 11.507.695 | 98,85 | ||
| Geçersiz/boş oy | 141.466 | 1,48 | 134.171 | 1,15 | ||
| Toplam oy | 9.571.740 | 100,00 | 11.641.866 | 100,00 | ||
| Kayıtlı seçmen/katılım | 17.988.031 | 53.21 | 17.988.218 | 64,72 | ||
| Kaynak: Permanent Electoral Authority[17][18] | ||||||
Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ DREPT, PMP, FD, REPER, PRA, PV partileri ve 9 Nisan'dan bu yana USR ittifakı tarafından desteklenmektedir.
- ^ POT aday olarak sundu
- ^ Rumence: Consiliul Suprem de Apărare a Ţării, romanize: Ülkenin Yüksek Savunma Konseyi - Romanya Anayasa Mahkemesi; kısaltması: CSAT
- ^ Romanya Azınlık Partileri tarafından desteklendi
- ^ PER, PRO, RoSAT, PRM ve PPMP tarafından desteklendi
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Permanent Electoral Authority Press Release". 13 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2025.
- ^ Fodor, Simona (16 Aralık 2024). "Romania elections: Bucharest mayor to run for president in 2025". Romania Insider. 18 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2025.
- ^ Stan, Filip (8 Ocak 2025). "Prima sedință a Coaliţiei de guvernare din acest an. Alegerile prezidenţiale, pe 4/18 mai 2025, Crin Antonescu rămâne candidatul Coaliţiei UPDATE". Romania TV (Rumence). 8 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Anulate, rezultatele primului tur al alegerilor prezidențiale din România - Vatican News". www.vaticannews.va (Rumence). 6 Aralık 2024. 21 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2025.
- ^ "INVESTIGAȚIE. ANAF a descoperit că PNL e cel care a plătit o campanie care l-a promovat masiv pe Călin Georgescu pe TikTok / SNOOP: Este campania „Echilibru și Verticalitate", despre care CSAT a spus că este „identică" cu campania online lansată de Rusia înainte de invadarea Ucrainei - HotNews.ro" (Rumence). hotnews.ro. 20 Aralık 2024. 9 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2025.
- ^ "Ilie Bolojan despre campania PNL deturnată către Călin Georgescu: "Pe parcursul campaniei s-a schimbat adresa. Această deturnare nu a fost făcută de firma Kensington dovadă că a făcut o plângere penală"". G4Media.ro (Rumence). 13 Ocak 2025. 23 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2025.
- ^ "Cine vor fi miniștrii din noul Guvern și cum s-au împărțit portofoliile între PSD, PNL și UDMR. Emil Hurezeanu și Daniel David, printre viitorii miniștri" [Yeni hükümetteki bakanlar kimler olacak ve PSD, PNL ve UDMR arasında portföyler nasıl paylaşıldı? Emil Hurezeanu ve Daniel David'in gelecekteki bakanlar arasında yer alacağı belirtiliyor.]. HotNews.ro (Rumence). 22 Aralık 2024. 12 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2025.
- ^ "Cine sunt miniștrii din noul Guvern Ciolacu. Noul cabinet va avea 16 ministere" [Yeni Ciolacu Hükümeti'nin bakanları kimler? Yeni kabine 16 bakanlıktan oluşacak.]. Euronews (Rumence). 31 Aralık 2024. 23 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Le Figaro: Sfârșitul lamentabil al mandatului lui Klaus Iohannis / Criticii săi îl numesc "un rege leneș"" [Le Figaro: Klaus Iohannis'in Görev Süresinin Üzücü Sonu / Eleştirmenleri Ona "Tembel Kral" Diyor]. G4Media.ro (Rumence). 27 Aralık 2024. 15 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2025.
- ^ "Romania's President Iohannis resigns in face of impeachment threat from hard-right opposition". France 24. 10 Şubat 2025. 10 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2025.
- ^ "Romania's Iohannis steps down, leaving caretaker president in charge until election rerun in spring". AP News. 12 Şubat 2025. 12 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2025.
- ^ "Romanian presidential hopeful Călin Georgescu faces criminal investigation". The Guardian. 26 Şubat 2025. Erişim tarihi: 26 Şubat 2025.
- ^ "Georgescu pleaca acasa, insa procurorii au luat mai multe decizii: i-au interzis sa mai apara la televiziuni si in restul presei. Nu are voie nici sa isi faca conturi pe retelele de socializare" [Georgescu eve dönüyor, ancak savcılar çeşitli kararlar aldı: kendisinin televizyonlara ve diğer basın organlarına çıkmasını yasakladılar. Ayrıca, sosyal medya platformlarında hesap oluşturmasına da izin verilmiyor.]. Aktual 24 (Rumence). 27 Şubat 2025. 26 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2025.
- ^ Garguli, Deniz (8 Ocak 2025). "Guvernul a decis data noilor alegeri prezidențiale din România. Vor avea loc în luna mai 2025 SURSE" [Romanya'da yeni cumhurbaşkanlığı seçimlerinin tarihi belirlendi. Seçimler Mayıs 2025'te yapılacak.]. 12 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2025.
- ^ "ULTIMA ORĂ DECIZIE Noua dată pentru alegerile prezidențiale. Crin Antonescu rămâne candidat" [Son Dakika Kararı: Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yeni tarihi belirlendi. Crin Antonescu aday olmaya devam ediyor.]. Profit.ro (Rumence). 8 Ocak 2025. 23 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2025.
- ^ "ULTIMA ORĂ DECIZIE Noua dată pentru alegerile prezidențiale. Crin Antonescu rămâne candidatPress release no. 9CP" (PDF). digi24.roprezidentiale2025.bec.ro (Rumence). 8 Mart 2025.[ölü/kırık bağlantı]
- ^ https://prezenta.roaep.ro/prezidentiale04052025/pv/romania/results/ 10 Mayıs 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. [yalın URL]
- ^ "Alegeri prezidențiale - Tur 2". Prezență vot. 16 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2025.