1921 Moğol Devrimi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
1921 Moğol Devrimi
Mongolian Revolutionaries.jpg
Moğol devrimciler
Tarih1921
Bölge
Sonuç Devrimcilerin zaferi
Taraflar
Flag of the People's Republic of Mongolia (1921-1924).svg Moğol Halk Partisi
Socialist red flag.svg Kızıl Ordu
Flag of Russia.svg Beyaz Ordu
Flag of China (1912–1928).svg Çin Cumhuriyeti
Flag of China (1912–1928).svgAnhui Kliği
JaponyaJapon İmparatorluğu[1][2]
Komutanlar ve liderler
Flag of the People's Republic of Mongolia (1921-1924).svg Damdin Sühbatur Flag of Russia.svg Roman Ungern von Sternberg Flag of China (1912–1928).svgDuan Qirui

1921 Moğol Devrimi, Moğolistan'da gerçekleşmiş komünist devrimdir. Devrim sonucunda Moğolistan Çin'den bağımsızlığını kazanarak Moğolistan Halk Cumhuriyeti ilan edildi.

Arka plan[değiştir | kaynağı değiştir]

Moğolistan, 1691'den 1911'e kadar, Çin'i yöneten Qing (Mançu) Hanedanı'nın yönetiminde kaldı. Asya'nın iki büyük gücünü karşı karşıya getiren Rus-Japon Savaşı'nda (1904-05) hem Ruslar, hem de Japonlar Moğol paralı askerlerini kullandı. Japonlar özellikle Rusya ve Çin'e karşı Moğol milliyetçiliğini geliştirmeye çalıştılar. Savaştan sonra imzalanan gizli bir antlaşmayla Ruslar, Moğol topraklarının büyük bölümünü Japon nüfuz alanının bir parçası olarak tanıdılar.

Çin'deki 1911 Devrimi'nin ardından Cebtsundamba Hutuhtu'nun önderliğinde birleşen Moğollar, Rus Çarlığı'nın desteğine güvenerek bağımsızlıklarını ilan ettiler. Ama Japonya ve Britanya ile ilişkilerini bozmak istemeyen Rusya, ağırlığını "özerklik"ten yana koyarak Moğolların ve Çinlilerin de katıldığı çetin görüşmelerden sonra bu statünün onaylanmasını sağladı. İç ve Dış Moğolistan'ın birliği ise gerçekleşmedi.

Devrim[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu belirsiz siyasi durum, artan ekonomik ve toplumsal sorunlarla birlikte 1917 Devrimi'ne kadar sürdü. Rusya'daki gelişmeler üzerine Moğolistan'a giren bir Çin ordusu ülke yöneticilerini Çin Cumhuriyeti'ne katılmaya zorladı. Ardundan Bolşeviklerden kaçarak Moğolistan'a giren Roman Ungern von Sternberg (Deli Baron) komutasındaki Beyaz kuvvetler Çin işgaline son verirken Moğollara karşı da acımasız baskılara giriştiler. Bu karışıklık ortamında eski bir asker olan Damdiny Sühbaatar'ın sol eğilimli bir aydın olan Khorloghiyin Çoybalsan'ın önderlik ettiği grupların birleşmesiyle, Moğolistan'ın bağımsızlığını hedef alan güçlü bir hareket ortaya çıktı. Geleneksel önderlerin dış müdahalelere karşı koymamasına duyulan tepki, geniş Moğol kitlelerinin bu radikal harekete katılmasını sağladı.

Kızıl Ordu'dan yardım alan devrimci Moğol kuvvetleri, işgalci birlikleri yenilgiye uğratarak Temmuz 1921'de başkent Urga'yı (bugün Ulan Bator) aldı. Sembolik bir hükûmet olarak başta tutulan Cebtsundamba Hutuhtu'nun ölümünden sonra 26 Kasım 1924'te halk cumhuriyeti ilan edildi.[3]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Spence, The Search for Modern China, page 329
  2. ^ John S. Major (1990). The land and people of Mongolia. Harper and Row. s. 119. ISBN 0-397-32386-7. in 1919, a Japanese influenced faction in the Chinese government mounted an invasion of Outer Mongolia and forced its leaders to sign a "request" to be taken over by the government of China. Japan's aim was to protect its own economic, political, and military interests in North China be keeping the Russian Revolution from influencing Mongolia. 
  3. ^ "Moğolistan'a ilişkin genel bilgiler". Türkiye Cumhuriyeti Ulanbator Büyükelçiliği. 12 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Eylül 2015.