Ə (Latin)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Latin alfabesi
Əə harfi
Ə ə
Ə ə
Ə harfi

Əə (veya bazen Эə[1][2], Schwa) genellikle Kafkasya milletlerinin kullandığı bir harftir. Bazı Türk dillerinde de yer alan bir sestir. Kimi dillerde "Ǝǝ" biçiminde de kullanılır. Bu gösterge genellikle [æ] sesini gösterir. Latin harfleri arasında da yer almaya başlamıştır. Bu biçimiyle günümüzde Azeri Latin alfabesinde kullanılır. Kısa, kapalı, gırtlaktan gelen ve sert bir E harfidir. Normal E harfine göre daha kısa ve serttir. Ayrıca A ve E arası bir ses olarak öngörülür (Æ). Ses ve harf karşılığı olarak Arapça’da ve Almanca’da da bulunur. Türkçede normal e sesinden tam olarak ayırt edilebilmesi günümüzde çok zordur. Azerice’de yoğun olarak kullanılır. İnce bir harf olduğu halde kalın uyumludur. Bu harfi içeren sözcüklerin aslında Büyük Ünlü Uyumuna uymadığı hâlde kulağı tırmalamıyor olması bu nedenledir. Örneğin: İncə. Türkçede Selçuk ismi Azericede “Səlcuq” olarak yazılır. Türkçede her ikisi de "Ben" olarak yazılan Bän (Azerice: Mən, 1. Tekil Şahıs Zamiri) ve Ben (Azerice: Ben, Deri Kabartısı) sözcükleri birbirinden farklı anlamlar içerir ve ses değerleri de farklıdır. Örnekler: Ämäk/Эmək/Əmək (Emek), Ämir/Эmir/Əmir (Emir), Äsas/Əsas/Эsas (Esas), Sämär/Səmər (Semer)...

Kiril Alfabesi'nde de kullanılan bu harf aşağıdaki dillerde mevcuttur:

Arapça Ayın ile farkı[değiştir | kaynağı değiştir]

Arapçada’ki Ayın (ع) ise gırtlaksı bir ses [ʕ] olup, kesinlikle sessiz bir harftir ve "Ə" harfinden farklıdır. Türkçede bu ses yoktur. Zaten Arapça'da Hırıltılı G (Ģ) harfini temsil eden Gayın (غ) ile kaynaktan çıkar. Yeryüzündeki bazı dillerde Ayın'a benzer sesler Ă ile gösterilir. Türkçede ise daha çok Arapça'dan gelen sözcüklerde kesme işareti ile kullanılır. Örneğin: Măruf (Ma'ruf).

Bilgisayar kodları[değiştir | kaynağı değiştir]

Karakter Ə ə
Unicode Adı Latin büyük schwa harfi Latin küçük schwa harfi
Kodlamalar Ondalık Onaltılık Ondalık Onaltılık
Unicode 399 U+018F[3] 601 U+0259[4]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ ИЗ ИСТОРИИ ПИСЬМА АЗЕРБАЙДЖАНСКИХ ТЮРКОВ, Мансур Рахбари (Южный Азербайджан, Иран), Bextiyartuncay. Э(ə) harfi için örnek 5 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - "э(ə)СРи : леорард ( Китаб аль – Идрак ли – Лисан аль – Атрак ), тигр (Махмуд Кашгари)"
  2. ^ Eesti Keele Instituut / Institute of the Estonian Language KNAB: Kohanimeandmebaas / Place Names Database, Taadi / Tat / Жугьури Džuhuri latinisatsioon / romanization: KNAB 2012-09-30 - Notes-2: "In the earlier Azerbaijani Cyrillic there were variations: ə (= э)."
  3. ^ ""Ə" U+018F Latin Capital Letter Schwa Unicode Character". 2018. Erişim tarihi: 7 Nisan 2021. 
  4. ^ ""ə" U+0259 Latin Small Letter Schwa Unicode Character". 2018. Erişim tarihi: 7 Nisan 2021. 

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

ISO temel Latin alfabesi
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz

tarih paleografi türetimler diyakritik noktalama rakamlar harf listesi

r