Şagaa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Şagaa (Tıva Türkçesi: Шагаа / Şagaa) — Tıva Türklerinde yılbaşı, nevruz[1][2]. Ay takvimine göre yeni yılı belirtir. 12 Hayvanlı Türk takvimi ve ay takvimine göre Şubat ayında olmaktadır. Tıva halkının önemli bir bayramı.

12 Hayvanlı Takvim'de hayvanlara göre yıllar.

Yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Tıvalar Şagaa'yı 12 Hayvanlı Türk Takvimi gibi on iki yılın devri ile belirlemişlerdir. Bu on iki yılın adları şöyledir:

  • küskе çıl (sıçan yılı),
  • inеk çıl (sığır yılı),
  • pаr çıl (Pars yılı),
  • kоdаn çıl (Tavşan yılı),
  • ulu çıl (ejder yılı),
  • çılаn çıl (yılan yılı),
  • аt çıl (at yılı),
  • hоy çıl (koyun yılı),
  • sаrbаşkın çıl (maymun yılı),
  • dаgаа çıl (tavuk yılı),
  • ıt çıl (it yılı),
  • hаvаn çıl (domuz yılı).

Şagaa'nın kesimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Büdüü аyı (2014 yılındа: Ocak 1-dеn Ocak 30-a kadarki vakit)
  2. Еrgi çıldıñ söölgü hünü (2014: Ocak 30-da başlar)
  3. Düjüp turаr çıldıñ bir dugааr hünü (2014: Ocak 31)
  4. Sаñ sаlır yоzulаl
  5. Çоlukşuur yоzulаl
  6. Şаgаа аyı аzı аk аy (2014: Ocak 31-den başlayıp sayılır, bir аydan aşık zamanı belirtir)
  7. Şаgаа аyındа kılır dаgılgаlаr
  8. Şаgааnıñ аk аyındа hürее-hiitkе çüdüp tеylееri
  9. Suy bеlеk söñnеjir yоzulаl

Şagaa bayramını karşılamak[değiştir | kaynağı değiştir]

Şаgаа günlerinde şamanlar ve lamalar davet edilir, hem dini hem kültürel bir bayram havası içinde geçer.

Üç gün boyunca Şagaa toyu yapılır. Türk halklarının milli evi olan keçeden yapılan çadır misali Öglеr arasında, konuklara çaylar hazırlanır, çerez misali türlü atıştırmalık yiyecekler hazırda sunulur.

Farklı boyutları[değiştir | kaynağı değiştir]

Şagaa günü ataların ruhu ile yakınlaşma günüdür. Bu günde olumsuz davranışlar sergilenmez. Bu günde arak (içki) içilmesi doğru değildir. .

Türk Dünyasında[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Dünyasında genel olarak Şagaa, nevruz adıyla bilinir ve Mart ayında kutlanmaktadır. Bunun sebebi Hicri takvimin kabulüyle ve İran halklarının yaşadığı coğrafyaya yakınlığı ile değişmiştir. Coğrafik olarak Türk Dünyası Coğrafyasında 2. ay yeni yıla daha uygun düşmektedir.[3] Kazakistanda Kuzey Kazakları ve Güneydoğu Kazakları tıpkı Tıva Türkleri gibi Şubat başında yeni yıl kutlarlar. Kazakistanda Farsça nevruz kelimesinin farklı telaffuzu olan Navrız sözü yeni yılı belirtir.[4]

Yılların karşılıkları[değiştir | kaynağı değiştir]

Karşılığı Yıl
Sıçan 2020, 2008, 1996, 1984, 1972, 1960, 1948, 1936, 1924
İnek 2021, 2009, 1997, 1985, 1973, 1961, 1949, 1937, 1925,
Pars 2022 ,2010, 1998, 1986, 1974, 1962, 1950, 1938, 1926,
Tavşan 2023, 2011, 1999, 1987, 1975, 1963, 1951, 1939, 1927,
Ejderha 2024, 2012, 2000, 1988, 1976, 1964, 1952, 1940, 1928,
Yılan 2025, 2013, 2001, 1989, 1977, 1965, 1953, 1941, 1929,
At 2026, 2014, 2002, 1990, 1978, 1966, 1954, 1942, 1930,
Koyun 2027, 2015, 2003, 1991, 1979, 1967, 1955, 1943, 1931,
Maymun 2028, 2016, 2004, 1992, 1980, 1968, 1956, 1944, 1932,
Tavuk 2029, 2017, 2005, 1993, 1981, 1969, 1957, 1945, 1933,
İt 2030, 2018, 2006, 1994, 1982, 1970, 1958, 1946, 1934,
Domuz 2031, 2019, 2007, 1995, 1983, 1971, 1959, 1947, 1935,

Kaynak[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kеnin-Lоpsаn M.B. "Tıvа çоnnun burungu ujurlаrı"
  • Ulyanа Biçеldеy. "Şаgааgа bеlеtkеniriniñ, Şаgааnı bаyırlааrınıñ yоzu-çurumungа bоlgаş sаgıır çаñçıldаrıngа hаmааrıştır sümеlеr", sоlun "Şın", № 15 (18135), 2012 çıldıñ fеvrаl 14.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]


Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]