İzin Verilmiş Tarafsız Sporcular
.svg)
_WA.svg)
.svg)
İzin Verilmiş Tarafsız Sporcular (İngilizce: Authorised Neutral Athlete – ANA) ve Bireysel Tarafsız Sporcular (İngilizce: Individual Neutral Athlete – AIN), sporcuların uluslararası spor organizasyonlarında herhangi bir ülkeyi temsil etmeden, tarafsız statüde yarışmasına olanak sağlayan bir statüdür. Bu uygulama, Olimpiyat İlkeleri'ne göre standart temsil anlayışına bir istisna niteliğindedir.[1] Ağustos 2022 itibarıyla, sadece bazı branşlarda Rus ve Belaruslu sporcular bu statüyle yarışmıştır ya da yarışmaktadır.
Uygulama ilk kez 2017 yılında atletizmde, Rusya doping skandalı sonrası ortaya çıkmıştır.[2][3][4] 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası uygulama diğer sporlara da genişletilmiştir. Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC), Rusya ve Belarus'tan tüm takımların, sporcuların ve yetkililerin müsabakalardan men edilmesini; ancak bireysel sporcuların tarafsız olarak yarışabilmesini tavsiye etmiştir.[5]
Rusya doping skandalı ve atletizm
[değiştir | kaynağı değiştir]"Tarafsız sporcu" olarak yarışma fikri, 2016 yılında Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA) ve atletizmin yönetici organı Uluslararası Atletizm Federasyonları Birliği (IAAF) tarafından, Rusya'da devlet destekli doping manipülasyonuna ilişkin bir soruşturmanın ardından önerilmiştir.[6][7] Aynı dönemde Rus atlet Yuliya Stepanova da 2016 Rio Olimpiyatları'na tarafsız olarak katılmak istemiş, ancak IOC Olimpiyat Şartı'na aykırı olduğu gerekçesiyle bunu reddetmiştir. IOC, ilgili federasyonun onayı ve Rusya dışında yapılan doping kontrolleri ile Rus sporcuların bireysel katılımına izin vermiştir.[1][8]
IAAF ise Rus atletlerin katılımını tamamen yasaklamıştı. Ancak ABD'de yaşayan uzun atlamacı Darya Klişina'nın Spor Tahkim Mahkemesi'ne başvurusu üzerine, Rusya dışında doping kontrolünden geçen sporculara izin verilmek zorunda kalındı. Klişina, 2016 Olimpiyatları'nda Rusya'yı temsil eden tek atletizm sporcusu oldu.[9]
.png)
2017 Londra Dünya Atletizm Şampiyonası'nda ilk kez "İzin Verilmiş Tarafsız Sporcu" terimi kullanıldı ve 19 Rus atlet tarafsız olarak yarıştı.[3] 2018 Dünya Salon Atletizm Şampiyonası'nda sekiz, 2018 Dünya Gençler Atletizm Şampiyonası'nda dokuz, 2018 Avrupa Atletizm Şampiyonası'nda 30, 2019 Dünya Atletizm Şampiyonası'nda ise 29 atlet bu statüyle yarıştı.
Ukrayna'nın işgali sonrası uygulama
[değiştir | kaynağı değiştir]Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrasında birçok spor federasyonu Rus ve Belaruslu sporcuları doğrudan men etti. Atletizmde ise Rus sporcular önceden olduğu gibi İzin Verilmiş Tarafsız Sporcu statüsünde yarışmaya devam etti.
Bazı branşlarda (ör. tenis, motor sporları, bisiklet) ise sporcular tamamen tarafsız şekilde, herhangi bir ülke adı veya bayrağı olmadan yarışmaktadır. Örneğin, FIA motor sporlarında "Authorised Neutral Competitor" (ANC), "Authorised Neutral Driver" (AND) veya "Authorised Neutral Official" (ANO) gibi tanımlar kullanılmıştır; bisiklette ise "nötr referans" ifadesi tercih edilmiştir.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1 2 "Background Information to the decision of the IOC Executive Board concerning the participation of Russian athletes in the Olympic Games Rio 2016". 16 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2025.
- ↑ "IAAF World Championships London 2017". 6 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2022.
- 1 2 "IAAF approves the application of seven Russians to compete internationally as neutral athletes". iaaf.org. 25 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2017.
- ↑ "A Londra c'è un mondo di atletica!". fidal.it. 4 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2017.
- ↑ "IOC EB recommends no participation of Russian and Belarusian athletes and officials". 28 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2025.
- ↑ "WADA Statement: Independent Investigation confirms Russian State manipulation of the doping control process". 30 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2022.
- ↑ "IAAF insists on 'neutral' status for Russian athletes in Rio Olympics". 7 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2022.
- ↑ "Decision of the IOC Executive Board concerning the participation of Russian athletes in the Olympic Games Rio 2016". 27 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2025.
- ↑ "Exclusive: Russia's Klishina to compete after appeal upheld". Reuters. 15 Ağustos 2016. 5 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2022.