İçeriğe atla

İstaspis (I. Darius'un babası)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
İstaspis
"Büyük Kral Darius, Kralların Kralı, Ülkelerin Kralı, Ahamenişli İstaspis'in oğlu, bu Sarayı inşa eden" yazan bir "Niebuhr Yazıtı".[1]
Ölümy. 499
DefinPersepolis
Çocuk(lar)ı
HanedanAhameniş Hanedanı
BabasıArsames
Askeri kariyer
BağlılığıII. Kiros
Çatışma/savaşlarıMassagetler'e karşı yapılan sefer
Behistun Yazıtı'nda I. Darius'a göre İstaspis'in Ahameniş soyundaki yeri.
Ammianus Marcellinus'a göre İstaspis, Brahminlerden eğitim aldığı Hindistan'ın derinliklerine nüfuz etti.[2] Tarihsel olarak bu, Ahamenişlerin İndus Vadisi'ni fethettiği zamana denk gelir.

İstaspis ( Eski Farsça: 𐎻𐏁𐎫𐎠𐎿𐎱 Vištāspa; Grekçe: Ὑστάσπης Hustáspēs) veya Guštāsp (Farsça: گشتاسپ Guštāsp) (MÖ 550 civarı), Baktriya ve Persis'in Pers satrapıdır.[3] Ahameniş İmparatorluğu kralı I. Darius'in ve hem kardeşi Darius'un hem de Darius'un oğlu ve halefi I. Serhas'in güvendiği danışmanı olan Artabanus'un babasıydı.

Arsames'in oğlu İstaspis, Pers kraliyet ailesinden Ahameniş hanedanının bir üyesiydi. II. Kambises ve muhtemelen ikinci dereceden kuzeni II. Kiros döneminde Persis satrapıydı. Kiros'un Massagetler'e karşı yaptığı seferde ona eşlik etmiştir. Ancak, Kiros'un bir rüyadan sonra ihanetle suçladığı en büyük oğlu Darius'u gözetlemesi için Persis'e geri gönderildi.

Darius'un yanı sıra İstaspis'in üç oğlu ve bir kızı vardı: Artabanus[4] Artaphernes,[5] ve Artanes[5][6] ve Darius'un mızrak taşıyıcısı Gobryas ile evlenen bir kızı.[7]

Ammianus Marcellinus[2] onu Magianların şefi yapar ve Brahminler altında Hindistan'da eğitim gördüğüne dair bir hikâye anlatır; bu olay, Ahamenişlerin İndus Vadisi'ni fethetmesiyle aynı zamana denk gelir:[8]

"Darius'un babası, çok bilge bir hükümdar olan İstaspis. Yukarı Hindistan'ın ücra köşelerine cesurca nüfuz ederken, sakin sessizliğiyle yüce dehaya sahip Brahmanların sahip olduğu bir ormanlık alana geldi. Onların öğretilerinden, dünyanın ve yıldızların hareket prensiplerini ve saf kurban ritüellerini elinden geldiğince öğrendi; öğrendiklerinin bir kısmını Magi'lerin zihinlerine aşıladı ve onlar da bunları gelenek yoluyla sonraki çağlara aktardılar. Her biri kendi çocuklarına ders verdi ve buna kendi kehanet sistemlerini ekledi."

— Ammianus Marcellinus, XXIII. 6.[9]

Antik kaynaklarda, İstaspis bazen Zerdüşt'ün erken dönem koruyucularından biri olan Güştâsb (Viştaspa) (İstaspis'in Avestaca ismi) ile aynı kabul edilir.[8]

İstaspis ismi Persepolis'teki yazıtlarda ve Büyük Darius'un tam soyunun verildiği Behistun Yazıtı'nda geçmektedir:[10]

Kral Darius şöyle der: Babam İstaspis'tir; İstaspis'in babası Arsames'tir; Arsames'in babası Ariaramnes'tir; Ariaramnes'in babası Teispes'tir; Teispes'in babası Ahameniş'tir.

Kral Darius şöyle der: Bu yüzden bize Ahamenişler denir; antik çağlardan beri asil olduk; hanedanımız antik çağlardan beri kraliyettir. Kral Darius şöyle der: Benden önce hanedanımdan sekiz kişi kral oldu; ben dokuzuncusuyum. Art arda dokuz kral olduk.

Kral Darius şöyle der: Ahura Mazda'nın lütfuyla kralım; Ahura Mazda bana krallığı bahşetti.

— Behistun Yazıtı

İstaspis yaklaşık olarak y. 499 Persepolis'e gömülmüş ve daha sonra adına bir cenaze kültü kurulmuştur. Tarihçi Lloyd Llewellyn-Jones, daha önce II. Kambises'in mezarı olarak atfedilen Taht-ı Gohar'ın aslında İstaspis'in mezarı olduğunu öne sürmüştür.[11]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ André-Salvini, Béatrice (2005). Forgotten Empire: The World of Ancient Persia (İngilizce). University of California Press. s. 129. ISBN 978-0-520-24731-4. 
  2. ^ a b xxiii. 6
  3. ^ Boyce, Mary (1982). A History of Zoroastrianism: Volume II: Under the Achaemenians (İngilizce). BRILL. s. 41. ISBN 9789004065062. 
  4. ^ Dymock, John; Dymock, Thomas (1833). Bibliotheca Classica: Or, A Classical Dictionary ... Containing an ... Account of the Proper Names ... in Greek and Latin Authors, Relating to History, Biography, Mythology, Geography, and Antiquities (İngilizce). Longman, Rees, Orme, Brown, Green & Longman. s. 109. 
  5. ^ a b Dymock, John; Dymock, Thomas (1833). Bibliotheca Classica: Or, A Classical Dictionary ... Containing an ... Account of the Proper Names ... in Greek and Latin Authors, Relating to History, Biography, Mythology, Geography, and Antiquities (İngilizce). Longman, Rees, Orme, Brown, Green & Longman. s. 110. 
  6. ^ Herod, i. 209, 210, iii. 70, iv. 83, vii. 224.
  7. ^ Herodotus, 7.5.1
  8. ^ a b James, Montague Rhodes (2007). The Lost Apocrypha of the Old Testament: their titles and fragments (İngilizce). Wipf and Stock Publishers. s. 93. ISBN 9781556352898. 
  9. ^ Ammianus Marcellinus, Roman History. London: Bohn (1862) Book 23. pp.316-345. 
  10. ^ Grotefend, Beilage zu Heeren's Ideen.
  11. ^ Llewellyn-Jones, Lloyd (2022). "Exit Darius". Persians: The Age of the Great Kings. Londra: Headline Publishing Group. ISBN 978-1-5416-0035-5. 
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=İstaspis_(I._Darius%27un_babası)&oldid=36606561" sayfasından alınmıştır