İçeriğe atla

İnsani Gelişme Endeksi'ne göre ülkeler listesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
World map
0,050'lik artışlarla İnsani Gelişme Endeksi puanlarına göre dünya ülkeleri veya bölgeleri haritası (2022'de yayınlanan 2021 verilerine göre)
  ≥ 0.900
  0.850–0.899
  0.800–0.849
  0.750–0.799
  0.700–0.749
  0.650–0.699
  0.600–0.649
  0.550–0.599
  0.500–0.549
  0.450–0.499
  0.400–0.449
  ≤ 0.399
  Veri yok
World map
İnsani Gelişme Endeksi kategorilerini temsil eden dünya haritasının alternatif bir versiyonu (2022'de yayınlanan 2021 verilerine dayalıdır)
  Çok yüksek
  Yüksek
  Orta
  Düşük
  Veri yok
World map
İnsani Gelişme Endeksi kategorilerini temsil eden dünya haritası (2021 verilerine dayalı, 2022'de yayınlandı)
  0.800–1.000 (çok yüksek)
  0.700–0.799 (yüksek)
  0.555–0.699 (orta)
  0.350–0.554 (düşük)
  Veri yok

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), yıllık İnsani Gelişme Raporunda 191 ülkenin İnsani Gelişme Endeksini (İGE) derliyor. Endeks, belirli bir ülkedeki sağlık, eğitim ve geliri, ülkeler arasında ve zaman içinde karşılaştırılabilir bir insani gelişme ölçüsü sağlamak için dikkate alır.[1][2]

İGE, insani gelişmenin en yaygın kullanılan göstergesidir ve insanların kavrama bakış açısını değiştirmiştir.[3][4] Ancak, endeksin çeşitli yönleri eleştirildi. Bazı bilim adamları, faktörlerin nasıl tartıldığını, özellikle de ek bir yaşam beklentisi yılının ülkeler arasında nasıl farklı şekilde değerlendirildiğini;[4][5] ve dağılım ve cinsiyet eşitsizliği seviyeleri gibi faktörlerin ihmal edildiğini belirterek, dikkate aldığı sınırlı faktörleri eleştirdiler.[6][7] İlkine yanıt olarak, UNDP 2010 raporunda eşitsizliğe göre ayarlanmış İnsani Gelişme Endeksi'ni (EUİGE) ve ikincisine yanıt olarak 1995 raporunda Toplumsal Cinsiyet Gelişim Endeksi'ni (GDI) tanıttı. Diğerleri, ülke başına tek bir numara kullanmanın aşırı basitleştirilmesini eleştirdiler.[8][9] Ülkeler arasındaki gelişimsel farklılıkları yansıtmak için, 1.600'den fazla bölgeye ait verileri içeren yerel bir İGE (SHDI), 2018 yılında Hollanda'daki Radboud Üniversitesi'ndeki Küresel Veri Laboratuvarı tarafından tanıtıldı.[10] 2020'de UNDP, daha yüksek ekolojik ayak izine sahip ülkelerin puanlarını azaltan, gezegensel baskılara göre ayarlanmış İnsani Gelişme Endeksi (PHDI) adlı başka bir endeksi tanıttı.[11]

Boyutlar ve göstergeler

[değiştir | kaynağı değiştir]
World map
2022'de yayınlanan 2010'dan 2021'e kadar ortalama yıllık İGE büyümesi
  ≥ %1,4
  %1,2–%1,4
  1%–%1,2
  %0,%8,1
  %0,6–%0,8
  %0,4–%0,6
  %0,2–%0,4
  0%–%0,2
  −%0,%5,0
  −1%–−%0,5
  < −1%
  Veri yok

İGE ilk olarak 1990 yılında, gayri safi yurtiçi hasıla gibi tamamen ekonomik ölçütlerden daha kapsamlı bir insani gelişme ölçüsü olma hedefiyle yayınlandı. Endeks, insani gelişmenin üç boyutunu içeriyor: uzun ve sağlıklı bir yaşam, bilgi ve insana yakışır yaşam standartları. Ülkelerin her boyutta nasıl performans gösterdiğini ölçmek için çeşitli göstergeler kullanılır. 2022 raporunda kullanılan göstergeler, doğumda beklenen yaşam süresi; çocuklar için beklenen eğitim süresi; yetişkinler için ortalama eğitim süresi; ve kişi başına düşen gayri safi milli gelir. Göstergeler, her biri 0 ile 1 arasında bir değere sahip bir sağlık endeksi, bir eğitim endeksi ve bir gelir endeksi oluşturmak için kullanılır. Üç endeksin geometrik ortalaması, yani endekslerin çarpımının küp köküdür. insani gelişim indeksi. 0,800'ün üzerindeki değerler çok yüksek, 0,700 ile 0,799 arası yüksek, 0,550 ile 0,699 arası orta ve 0,550'nin altındaki değerler düşük olarak sınıflandırılır.[1][12][13]

İGE'yi hesaplamak için kullanılan veriler çoğunlukla Birleşmiş Milletler kurumlarından ve Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı, Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) gibi uluslararası kurumlardan gelmektedir. Nadiren göstergelerden biri eksik olduğunda ülkeler arası regresyon modelleri kullanılır. Geliştirilmiş veriler ve metodoloji güncellemeleri nedeniyle, İGE değerleri insani gelişme raporları arasında karşılaştırılamaz; bunun yerine her rapor, önceki bazı yıllar için İGE'yi yeniden hesaplar.[14][15]

İGE Boyutları ve Göstergeleri[16]
Boyutlar Göstergeler Boyut indeksi İGE
Uzun ve sağlıklı yaşam Doğuşta beklenen yaşam süresi Yaşam beklentisi endeksi İnsani gelişim indeksi
Bilgi Beklenen eğitim yılı

Ortalama eğitim yılı

Eğitim indeksi
Makul bir yaşam standardı Kişi başına düşen GSMH (SAGP $) GNI indeksi

Uluslar

[değiştir | kaynağı değiştir]

İnsani Gelişme Raporu, 193 Birleşmiş Milletler üye devletinin yanı sıra Filistin Devleti ve Hong Kong ÖİB'yi içermektedir. Ancak, İnsani Gelişme Endeksi dört BM üye ülkesi için hesaplanmamıştır: DPR Kore (Kuzey Kore), Monako, Nauru ve Somali. Endeksin bazı bileşenleri bu ülkeler için hesaplanabilir. Cook Adaları, Holy See (Vatikan Şehri) ve Niue, Birleşmiş Milletler Sisteminde rapora dahil edilmeyen yegane taraf devletlerdir.[17] Toplamda, İGE 191 ülke için mevcuttur.[18]

Global Data Lab ayrıca Somali'nin İGE'si hakkında veri sağlıyor ve bunu 0,361 (2019) olarak dünyanın en düşük seviyesi olarak gösteriyor, ancak Suriye için veri mevcut değil.[19]

2023'te 1'den 66'ya kadar olan ülkeler "çok yüksek" İGE, 67 ile 115 arasındakiler "yüksek" İGE, 116 ile 159 arasındakiler "orta" İGE ve 160 ile 191 arasındakiler "düşük" İGE olarak belirlendi.[20][21]

Ülke başına İnsani Gelişmişlik Endeksi
Sıralama 2015'ten
itibarenki
değişim 		Ülke ya da bölge İGE değeri %
büyüme oranı
(2010–2023)
1 artış (2)  İzlanda 0.972 artış 0.28%
2 azalış (1)  Norveç 0.970 artış 0.25%
Sabit   İsviçre artış 0.24%
4 artış (2)  Danimarka 0.962 artış 0.35%
5 azalış (1)  Almanya 0.959 artış 0.19%
Sabit  İsveç artış 0.38%
7 artış (1)  Avustralya 0.958 artış 0.20%
8 artış (2)  Hollanda 0.955 artış 0.26%
azalış (1)  Hong Kong artış 0.38%
10 artış (3)  Belçika 0.951 artış 0.26%
11 artış (4)  İrlanda 0.949 artış 0.38%
12 azalış (4)  Finlandiya 0.948 artış 0.27%
13 azalış (2)  Singapur 0.946 artış 0.25%
artış (2)  Birleşik Krallık artış 0.24%
15 artış (27)  Birleşik Arap Emirlikleri 0.940 artış 1.04%
16 azalış (2)  Kanada 0.939 artış 0.22%
17 artış (1)  Lihtenştayn 0.938 artış 0.23%
azalış (5)  Yeni Zelanda artış 0.13%
Sabit  ABD artış 0.10%
20 artış (1)  Güney Kore 0.937 artış 0.36%
21 artış (2)  Slovenya 0.931 artış 0.33%
22 azalış (3)  Avusturya 0.930 artış 0.21%
23 azalış (3)  Japonya 0.925 artış 0.16%
24 artış (5)  Malta 0.924 artış 0.50%
25 azalış (3)  Lüksemburg 0.922 artış 0.14%
26 azalış (1)  Fransa 0.920 artış 0.28%
27 azalış (3)  İsrail 0.919 artış 0.26%
28 Sabit  İspanya 0.918 artış 0.40%
29 azalış (3)  Çekya 0.915 artış 0.22%
artış (1)  İtalya artış 0.30%
azalış (2)  San Marino azalış 0.32%
32 artış (1)  Andorra 0.913 artış 0.20%
artış (3)  Kıbrıs Cumhuriyeti artış 0.45%
34 azalış (3)  Yunanistan 0.908 artış 0.18%
35 azalış (1)  Polonya 0.906 artış 0.35%
36 azalış (5)  Estonya 0.905 artış 0.33%
37 artış (9)  Suudi Arabistan 0.900 artış 0.70%
38 azalış (1)  Bahreyn 0.899 artış 0.80%
39 azalış (4)  Litvanya 0.895 artış 0.32%
40 artış (2)  Portekiz 0.890 artış 0.42%
41 azalış (1)  Hırvatistan 0.889 artış 0.53%
artış (4)  Letonya artış 0.51%
43 azalış (4)  Katar 0.886 artış 0.45%
44 azalış (6)  Slovakya 0.880 artış 0.14%
45 azalış (1)  Şili 0.878 artış 0.47%
46 artış (1)  Macaristan 0.870 artış 0.22%
47 azalış (7)  Arjantin 0.865 artış 0.15%
48 Sabit  Karadağ 0.862 artış 0.38%
artış (13)  Uruguay artış 0.47%
50 artış (1)  Umman 0.858 artış 0.22%
51 artış (7)  Türkiye 0.853 artış 1.10%
52 artış (1)  Kuveyt 0.852 artış 0.36%
53 azalış (5)  Antigua ve Barbuda 0.851 artış 0.18%
54 artış (5)  Seyşeller 0.848 artış 0.30%
55 artış (1)  Bulgaristan 0.845 artış 0.09%
artış (2)  Romanya artış 0.14%
57 artış (6)  Gürcistan 0.844 artış 0.54%
58 azalış (4)  Saint Kitts ve Nevis 0.840 artış 0.49%
59 artış (6)  Panama 0.839 artış 0.47%
60 azalış (12)  Brunei 0.837 artış 0.13%
azalış (1)  Kazakistan artış 0.38%
62 artış (3)  Kosta Rika 0.833 artış 0.39%
artış (5)  Sırbistan artış 0.39%
64 azalış (12)  Rusya 0.832 artış 0.25%
65 azalış (10)  Belarus 0.824 artış 0.12%
66 azalış (3)  Bahamalar 0.820 artış 0.21%
67 artış (2)  Malezya 0.819 artış 0.41%
68 artış (4)  Kuzey Makedonya 0.815 artış 0.21%
69 artış (9)  Barbados 0.811 artış 0.18%
Sabit  Ermenistan artış 0.52%
71 Sabit  Arnavutluk 0.810 artış 0.25%
72 azalış (10)  Trinidad ve Tobago 0.807 artış 0.30%
73 Sabit  Mauritius 0.806 artış 0.44%
74 artış (7)  Bosna-Hersek 0.804 artış 0.68%
75 azalış (1)  İran 0.799 artış 0.26%
76 artış (11)  Saint Vincent ve Grenadinler 0.798 artış 0.17%
azalış (2)  Tayland artış 0.65%
78 artış (16)  Çin 0.797 artış 1.02%
79 artış (5)  Peru 0.794 artış 0.42%
80 azalış (4)  Grenada 0.791 artış 0.15%
81 azalış (1)  Azerbaycan 0.789 artış 0.30%
azalış (2)  Meksika artış 0.37%
83 artış (3)  Kolombiya 0.788 artış 0.29%
84 artış (4)  Brezilya 0.786 artış 0.43%
azalış (17)  Palau artış 0.23%
86 artış (5)  Moldova 0.785 artış 0.53%
87 azalış (10)  Ukrayna 0.779 azalış 0.35%
88 Sabit  Ekvador 0.777 artış 0.32%
89 artış (6)  Dominik Cumhuriyeti 0.776 artış 0.67%
artış (33)  Guyana artış 1.11%
azalış (8)  Sri Lanka artış 0.50%
92 artış (4)  Tonga 0.769 artış 0.35%
93 artış (10)  Maldivler 0.766 artış 0.81%
artış (16)  Vietnam artış 0.60%
95 artış (8)  Türkmenistan 0.764 artış 0.52%
96 artış (3)  Cezayir 0.763 artış 0.27%
97 azalış (16)  Küba 0.762 azalış 0.16%
98 Sabit  Dominika 0.761 artış 0.06%
99 Sabit  Paraguay 0.756 artış 0.36%
100 artış (15)  Mısır 0.754 artış 0.73%
azalış (4)  Ürdün artış 0.10%
102 azalış (12)  Lübnan 0.752 azalış 0.29%
103 azalış (11)  Saint Lucia 0.748 azalış 0.07%
104 azalış (11)  Moğolistan 0.747 artış 0.48%
105 azalış (4)  Tunus 0.746 artış 0.22%
106 azalış (1)  Güney Afrika 0.741 artış 0.50%
107 artış (7)  Özbekistan 0.740 artış 0.62%
108 artış (8)  Bolivya 0.733 artış 0.45%
azalış (1)  Gabon artış 0.46%
artış (11)  Marshall Adaları N/A[a]
111 artış (9)  Botsvana 0.731 artış 0.69%
azalış (1)  Fiji artış 0.35%
113 artış (4)  Endonezya 0.728 artış 0.56%
114 azalış (6)  Surinam 0.722 azalış 0.07%
115 azalış (9)  Belize 0.721 azalış 0.23%
azalış (14)  Libya azalış 0.31%
117 azalış (6)  Jamaika 0.720 azalış 0.06%
artış (1)  Kırgızistan artış 0.49%
artış (3)  Filipinler artış 0.45%
120 artış (7)  Fas 0.710 artış 1.21%
121 azalış (37)  Venezuela 0.709 azalış 0.68%
122 azalış (9)  Samoa 0.708 azalış 0.02%
123 Sabit  Nikaragua 0.706 artış 0.76%
124 artış (2)  Nauru 0.703 artış 1.84%
125 artış (9)  Bhutan 0.698 artış 1.32%
126 artış (16)  Esvatini 0.695 artış 1.70%
azalış (2)  Irak artış 0.57%
128 Sabit  Tacikistan 0.691 artış 0.61%
129 azalış (1)  Tuvalu 0.689 artış 0.39%
130 artış (9)  Bangladeş 0.685 artış 1.54%
artış (5)  Hindistan artış 0.99%
132 azalış (7)  El Salvador 0.678 artış 0.21%
133 azalış (2)  Ekvator Ginesi 0.674 artış 0.54%
azalış (21)  Filistin artış 0.33%
135 azalış (7)  Yeşil Burun Adaları 0.668 artış 0.15%
136 Sabit  Namibya 0.665 artış 0.36%
137 azalış (4)  Guatemala 0.662 artış 0.21%
138 azalış (6)  Kongo Cumhuriyeti 0.649 artış 0.17%
139 artış (1)  Honduras 0.645 artış 0.38%
140 azalış (2)  Kiribati 0.644 artış 0.61%
141 Sabit  São Tomé ve Príncipe 0.637 artış 0.86%
142 azalış (5)  Doğu Timor 0.634 azalış 1.01%
143 artış (4)  Gana 0.628 artış 0.44%
artış (5)  Kenya artış 0.82%
145 artış (5)    Nepal 0.622 artış 0.85%
146 Sabit  Vanuatu 0.621 artış 0.50%
147 azalış (4)  Laos 0.617 artış 0.90%
148 azalış (3)  Angola 0.616 artış 1.14%
149 azalış (6)  Mikronezya Federal Devletleri 0.615 azalış 0.13%
150 artış (3)  Myanmar 0.609 artış 1.54%
151 artış (5)  Kamboçya 0.606 artış 0.85%
152 artış (2)  Komorlar 0.603 artış 0.94%
153 azalış (1)  Zimbabve 0.598 artış 1.12%
154 Sabit  Zambiya 0.595 artış 0.63%
155 azalış (5)  Kamerun 0.588 artış 1.10%
156 azalış (7)  Solomon Adaları 0.584 artış 0.13%
157 artış (10)  Fildişi Sahili 0.582 artış 1.07%
artış (3)  Uganda artış 0.80%
159 artış (5)  Ruanda 0.578 artış 1.02%
160 artış (1)  Papua Yeni Gine 0.576 artış 1.12%
161 artış (4)  Togo 0.571 artış 1.29%
162 azalış (3)  Suriye 0.564 azalış 1.42%
163 azalış (5)  Moritanya 0.563 artış 0.51%
164 azalış (2)  Nijerya 0.560 artış 0.97%
165 artış (1)  Tanzanya 0.555 artış 0.64%
166 azalış (9)  Haiti 0.554 artış 1.74%
167 artış (1)  Lesotho 0.550 artış 0.86%
168 azalış (5)  Pakistan 0.544 artış 0.71%
169 artış (1)  Senegal 0.530 artış 0.80%
170 artış (5)  Gambiya 0.524 artış 0.82%
171 artış (8)  Kongo DC 0.522 artış 1.06%
172 azalış (1)  Malavi 0.517 artış 0.81%
173 azalış (4)  Benin 0.515 artış 0.39%
174 artış (2)  Gine-Bissau 0.514 artış 0.76%
175 artış (6)  Cibuti 0.513 artış 1.67%
176 azalış (3)  Sudan 0.511 artış 0.45%
177 Sabit  Liberya 0.510 artış 0.48%
178 azalış (1)  Eritre 0.503 artış 0.62%
179 artış (3)  Gine 0.500 artış 1.06%
180 artış (4)  Etiyopya 0.497 artış 1.55%
181 azalış (7)  Afganistan 0.496 artış 0.24%
182 artış (1)  Mozambik 0.493 artış 1.04%
183 azalış (11)  Madagaskar 0.487 azalış 0.02%
184 azalış (4)  Yemen 0.470 azalış 1.30%
185 Sabit  Sierra Leone 0.467 artış 0.80%
186 artış (1)  Burkina Faso 0.459 artış 1.37%
187 azalış (2)  Burundi 0.439 artış 0.32%
188 Sabit  Mali 0.419 artış 0.08%
artış (3)  Nijer artış 1.34%
190 azalış (1)  Çad 0.416 artış 0.66%
191 azalış (1)  Orta Afrika Cumhuriyeti 0.414 artış 0.58%
192 N/A[b]  Somali 0.404 N/A[c]
193 Sabit  Güney Sudan 0.388 azalış 0.61%

Bölgeler ve gruplar

[değiştir | kaynağı değiştir]

İnsani Gelişme Raporu ayrıca çeşitli ülke grupları için İGE'yi rapor etmektedir.[22] Bunlar arasında UNDP bölgesel sınıflandırmalarına dayalı bölgesel gruplamalar, şu anda belirli bir İGE parantezine giren ülkeler de dahil olmak üzere İGE grupları, OECD üyeleri ve diğer çeşitli BM gruplamaları bulunmaktadır.[23] Toplu İGE değerleri, tek tek ülkeler için olduğu gibi hesaplanır ve girdi verileri, grupta mevcut verileri olan tüm ülkeler için ağırlıklı ortalamadır.[24]

Bölge veya grup 1990 2000 2010 2015 2018 2019 2020 2021
OECD 0.795 0.840 0.875 0.893 0.901 0.905 0.897 0.899
Çok yüksek insani gelişme 0.784 0.826 0.868 0.889 0.898 0.902 0.895 0.896
Europe and Central Asia 0.664 0.681 0.746 0.783 0.798 0.802 0.793 0.796
Latin America and the Caribbean 0.633 0.689 0.733 0.758 0.766 0.768 0.755 0.754
Yüksek insani gelişme 0.557 0.625 0.700 0.734 0.751 0.756 0.753 0.754
East Asia and the Pacific 0.507 0.592 0.684 0.722 0.741 0.748 0.748 0.749
Dünya 0.601 0.645 0.697 0.724 0.736 0.739 0.735 0.732
Gelişmekte Olan Küçük Ada Devletleri 0.601 0.649 0.693 0.723 0.734 0.738 0.732 0.730
Arab states 0.555 0.618 0.676 0.697 0.711 0.715 0.708 0.708
Developing countries 0.513 0.569 0.638 0.673 0.687 0.691 0.687 0.685
Orta insani gelişme 0.453 0.506 0.582 0.627 0.643 0.645 0.642 0.636
South Asia 0.442 0.500 0.576 0.623 0.640 0.641 0.638 0.632
Sub-Saharan Africa 0.407 0.430 0.503 0.534 0.547 0.552 0.549 0.547
Least developed countries 0.357 0.408 0.487 0.520 0.537 0.542 0.542 0.540
Düşük insani gelişme 0.356 0.399 0.477 0.506 0.518 0.522 0.519 0.518

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ a b "Human Development Index (HDI) | Human Development Reports". hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 28 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  2. ^ Human Development Report 2021-22: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 8 Eylül 2022. ss. 272-276. ISBN 978-9-211-26451-7. 8 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Eylül 2022. 
  3. ^ Ivanova, I.; Arcelus, F. J.; Srinivasan, G. (February 1999). "An Assessment of the Measurement Properties of the Human Development Index". Social Indicators Research. 46 (2): 157-179. doi:10.1023/A:1006839208067. ISSN 0303-8300. JSTOR 27522364. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi6 Haziran 2021. 
  4. ^ a b Sanderson, Warren; Scherbov, Sergei; Simone, Ghislandi (8 Kasım 2018). "The best country to live in might not be Norway after all". Quartz (İngilizce). 23 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Haziran 2021. 
  5. ^ Ravallion, Martin (1 Kasım 2012). "Troubling tradeoffs in the Human Development Index". Journal of Development Economics. 99 (2): 201-209. doi:10.1016/j.jdeveco.2012.01.003. ISSN 0304-3878. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi6 Haziran 2021. 
  6. ^ Hicks, Douglas A. (1 Ağustos 1997). "The inequality-adjusted human development index: A constructive proposal". World Development (İngilizce). 25 (8): 1283-1298. doi:10.1016/S0305-750X(97)00034-X. ISSN 0305-750X. 10 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Haziran 2021. 
  7. ^ Sharma, Shalendra D. (1 Şubat 1997). "Making the Human Development Index (HDI) gender-sensitive". Gender & Development. 5 (1): 60-61. doi:10.1080/741922304. ISSN 1355-2074. PMID 12320744. 10 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Haziran 2021. 
  8. ^ Human Development Report 2010 (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 2010. s. 87. ISBN 978-0-230-28445-6. 22 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Şubat 2020. 
  9. ^ Human development report 1995 (PDF). Oxford University Press for the United Nations Development Programme. 1995. ss. 72-74. ISBN 0-19-510023-9. 21 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Haziran 2021. 
  10. ^ Iñaki, Permanyer; Jeroen, Smits (31 Mayıs 2018). "The Subnational Human Development Index: Moving beyond country-level averages". United Nations Development Programme. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  11. ^ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 15 Aralık 2020. ss. 291-231. ISBN 978-9-211-26442-5. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  12. ^ Human Development Report 1990 (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 1 Mayıs 1990. ss. iii,iv,5, 9, 12. ISBN 0-1950-6481-X. 7 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  13. ^ "Human Development Report 2019 – Technical notes" (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. ss. 2-4. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  14. ^ "Human Development Report 2019 – Technical notes" (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. ss. 2-4. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  15. ^ "Human Development Report 2020: Reader's Guide". hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 16 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  16. ^ "Human Development Index (HDI)". UNDP. 10 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  17. ^ "A World Tour of the States not recognized by the UN". 6 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2022. 
  18. ^ Human Development Report 2021-22: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 8 Eylül 2022. ss. 272-276. ISBN 978-9-211-26451-7. 8 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Eylül 2022. 
  19. ^ "Subnational Human Development Index (SHDI) Area Database - Somalia". Global Data Lab. 15 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Eylül 2022. 
  20. ^ "Archived copy" (PDF). 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  21. ^ "Human Development Report 2019 – Technical notes" (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. ss. 2-4. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  22. ^ "Developing regions | Human Development Reports". hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2021. 
  23. ^ "Human Development Report 2020: Reader's Guide | Human Development Reports". hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 16 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2021. 
  24. ^ "Human Development Report 2020 – Technical notes" (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. s. 4. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Mart 2021. 

Notlar

  1. ^ HDI not available before 2011 in latest report
  2. ^ HDI not available before 2022
  3. ^ HDI not available before 2022
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=İnsani_Gelişme_Endeksi%27ne_göre_ülkeler_listesi&oldid=36764640" sayfasından alınmıştır