İnsan Y-DNA haplogrubu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Afrika kökenli modern insan teorisine göre, Y kromozomu taşımış insanlarda tarih öncesi göçlerin haritası.[1]

İnsan genetiğinde, bir insan Y kromozomu DNA haplogrubu , Y kromozomundaki DNA'nın (Y-DNA denir) rekombinan olmayan kısımlarında meydana gelen mutasyonlarla tanımlanan bir haplogrup sınıflandırması terimidir. Birçok insan tarafından paylaşılan mutasyonlara tek nükleotid polimorfizmi (SNP) denir.[2]

İnsanlarda Y kromozomu, nesil başına yaklaşık iki mutasyon geçirir.[3] Y-DNA haplogrupları, her bir haplogrup için benzersiz olan yüzlerce hatta binlerce mutasyonu paylaşan Y-kromozomu filogenetik ağacının ana dallarını temsil eder.

En son bilinen Y-kromozomal ata (Y-MRCA, gayrı resmi olarak Y kromozom Âdem'i olarak da bilinir), şu anda yaşayan tüm erkeklerin patrilineal olarak sahip oldukları en yeni ortak atasıdır (MRCA). Y kromozom Âdem'inin yaklaşık 236.000 yıl önce Afrika'da yaşadığı tahmin edilmektedir. Diğer popülasyonel darboğazlar (İngilizce: bottleneck) incelenerek çoğu Avrasyalı erkeğin 69,000 yıl önce yaşayan tek bir erkeğin soyundan geldiği de bulunmuştur. Diğer büyük darboğazlar yaklaşık 5.000 yıl önce meydana gelmiştir ve bu olaylar sonucunda Avrasyalı erkeklerin çoğu atalarını 5000 yıl önce yaşamış bir düzine erkeğe kadar takip edebilmektedir.[4][5]

Adlandırma kuralı[değiştir | kaynağı değiştir]

Y-DNA haplogrubu adlandırmasının şematik gösterimi. Haplogruplar mutasyonlarla (SNP'lerle) tanımlanır.

Y-DNA haplogrupları, bir dizi Y-DNA SNP işaretleyicisinin varlığı ile tanımlanır. Alt kladlar, Y kromozom filogenetik ağacında en aşağıda bulunan SNP olan ''terminal SNP'' yardımı ile tanımlanır.[6][7] Y Kromozom Konsorsiyumu (YKK), ana Y-DNA haplogruplarını A'dan T'ye büyük harflerle isimlendiren bir sistem geliştirmiş, alt kladların gösterimi içinse sayıları ve küçük harfleri kullanan bir sistemle (longhand) sınıflandırılabilir hale sokmuştur. YKK shorthand isimlendirmesi ise, ana Y-DNA haplogruplarını yine harfler ile göstermekle birlikte, tire ile bu harfi alt grup ve alt kladlardan ayırmış ve küçük harf ile sayı kullanımı yerine terminal SNP adını kullanmıştır.[8] Örneğin R haplogrubunun, 1a (M420) numaralı alt kladına mensup bir Y kromozomu, R1a (longhand) veya R-M420 (shorthand) şeklinde gösterilebilir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kivisild, T.; Rootsi, S.; Metspalu, M.; Mastana, S.; Kaldma, K.; Parik, J.; Metspalu, E.; Adojaan, M.; Tolk, H. V.; Stepanov, V.; Gölge, M.; Usanga, E.; Papiha, S. S.; Cinnioğlu, C.; King, R.; Cavalli-Sforza, L.; Underhill, P. A.; Villems, R. (2003). "The Genetic Heritage of the Earliest Settlers Persists Both in Indian Tribal and Caste Populations". American Journal of Human Genetics. 72 (2), s. 313–332. doi:10.1086/346068. PMC 379225 $2. PMID 12536373. 
  2. ^ "Understanding Haplogroups: How are the haplogroups named?". Family Tree DNA. 21 June 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 March 2013. 
  3. ^ Dolgin, Elie (2009). "Human mutation rate revealed". Nature. doi:10.1038/news.2009.864. Erişim tarihi: 18 September 2017.  "one mutation in every 30 million base pairs"
  4. ^ Karmin; ve diğerleri. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". Genome Research. 25 (4), s. 459–66. doi:10.1101/gr.186684.114. PMC 4381518 $2. PMID 25770088.  "we date the Y-chromosomal most recent common ancestor (MRCA) in Africa at 254 (95% CI 192–307) kya and detect a cluster of major non-African founder haplogroups in a narrow time interval at 47–52 kya, consistent with a rapid initial colonization model of Eurasia and Oceania after the out-of-Africa bottleneck. In contrast to demographic reconstructions based on mtDNA, we infer a second strong bottleneck in Y-chromosome lineages dating to the last 10 ky. We hypothesize that this bottleneck is caused by cultural changes affecting variance of reproductive success among males."
  5. ^ "YFull YTree". YFull. 21 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 September 2017. 
  6. ^ "Understanding Results: Y-DNA Single Nucleotide Polymorphism (SNP): What is a Y-chromosome DNA (Y-DNA) haplogroup?". Family Tree DNA. 9 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 March 2013. Y-chromosome DNA (Y-DNA) haplogroups are the major branches on the human paternal family tree. Each haplogroup has many subbranches. These are subclades. 
  7. ^ "myFTDNA 2.0 User Guide: Y-DNA: What is the Y-DNA – Matches page?". Family Tree DNA. 13 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 March 2013. A terminal SNP determines the terminal (final) subbranch on the Y-DNA Tree to which someone belongs. 
  8. ^ "Understanding Results: Y-DNA Single Nucleotide Polymorphism (SNP): How are haplogroups and their subclades named?". Family Tree DNA. 9 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 March 2013. 

Okuma listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]