İngiliz İç Savaşı zaman çizelgesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

İngiliz İç Savaşı zaman çizelgesi, İngiliz İç Savaşı öncesi, sırası ve sonrasındaki öne çıkan olayları içerir.

İç savaştan önceki dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1625: I. Charles İngiliz tahtına çıkar. Kısa bir süre sonra Fransız Burbon Hanedanından Henrietta Maria ile evlenir.
  • 1626: Parlamento Avrupa'da Fransa tarafından Protestan Huguenotlara karşı askeri sefer düzenlemeye kalkan Buckingham Dükü George Villiers'i görevden alır, kral I. Charles bunun üzerine sinirlenerek Parlamentoyu fesheder.
  • 1628: Parlamento kral tarafından yeniden göreve çağrılır. Parlamento Petition of Rights belgesini düzenler. Charles onaylamak zorunda kalır. toplumda hiç sevilmeyen ve bir maceracı olarak görülen Villiers Portsmouth'ta onunla birlikte savaşıp gazi olan subay John Felton tarafından bıçaklanarak öldürülür.
  • 1629: Charles parlamentoyu lağveder ve 1640 yılına kadar da yeniden toplantıya çağırmaz. Kişisel yönetimi başlamış olur.
  • 1633: William Laud Canterbury Başpiskoposu olarak atanır.
  • 1637: Charles İskoçya Presbiteryen Kilisesine Anglikan Kilisesi usullerini dayatır. Jenny Geddes öncülüğünde başlayan direniş National Covenanta evrilecektir.
  • 1639-1640: İskoçya'da Piskoposlar Savaşı başlar.

1640[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 13 Nisan: Kısa Parlamentonun ilk toplantısı yapılır
  • 5 Mayıs: Parlamento üç hafta görev yaptıktan sonra kral tarafından kapatılır
  • 26 Ekim: Charles, İskoçların oldukça kazançlı çıktığı Ripon Antlaşmasını imzalamak zorunda kalır.
  • 3 Kasım: Uzun Parlamentonun ilk toplantısı yapılır
  • 11 Aralık: 15 bin Londralı tarafından imzalanan Root and Branch Petition metni meclise sunulur.[1]

1641[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ağustos: Root and Branch yasa tasarısı parlamentoda reddedilir
  • Ekim: İrlanda'da isyan patlak verir
  • 1 Aralık: Grand Remonstrance adlı metin krala sunulur[2]
  • Aralık: Uzun Parlamento Bishops Exclusion adlı yasayı kabul eder[3]

1642[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 4 Ocak: Charles bizzat Avam Kamarasına gelerek beş muhalif milletvekilini (John Pym, John Hampden, Denzil Holles, Sir Arthur Haselrig ve William Strode) tutuklamak ister ancak başarısız olur. Yine Ocak ayı içinde Uzun Parlamentonun talimatıyla hareket eden Sir JohnHotham, Kingston upon Hull'daki kraliyet cephaneliğine el koyar.
  • 5 Şubat: Yasa gereği İngiltere Kilisesine bağlı piskoposlar Lordlar Kamarasından uzaklaştırılır
  • 23 Şubat: Kraliçe Henrietta Maria kızı Mary ve tüm mücevheratıyla beraber Hollanda'ya geçer.
  • 5 Mart: Uzun Parlamento Militia Ordinance adı verilen yasa uyarınca düzenli olmayan ülkede milis birlikler toplayabilme kararı alır[4]
  • 15 Mart: Uzun Parlamento milis yasasının kralın onayı olmamasına rağmen yürürlükte olduğuna hükmeder.
  • Nisan: Sir John Hotham, kral I. Charles'ın Kingston upon Hull'daki cephaneliğe girişine engel olur.
  • 2 Haziran: Parlamento tarafından krala önerilen 19 Öneri metni reddedilir[5]
  • 3 Haziran: York'taki Hewort Moor civarında yapılan geniş katılımlı toplantıyla Charles kendi davası için taraftar toplamaya başlar.
  • Temmuz: Charles, cephane sağlayabilmek için Kingston upon Hull'u kuşatsa da başarılı olamaz. Parlamento, Güvenlik Komitesi belirleyerek iç savaşın idaresini bu komiteye bırakır.[6]

Birinci iç savaş[değiştir | kaynağı değiştir]

1642[değiştir | kaynağı değiştir]

1643[değiştir | kaynağı değiştir]

1644[değiştir | kaynağı değiştir]

1644 yılı içinde İskoçlar güneye inerek York önlerindeki Parlamento birliklerine dahil olur.

1645[değiştir | kaynağı değiştir]

1646[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 18 Ocak: Dartmouth kuşatması, şehirdeki monarşi yanlısı garnizonun teslim olmasıyla sona erer
  • 3 Şubat: 136 gün süren Chester şehirdeki monarşi yanlısı garnizonun teslim olmasıyla sona erer
  • 16 Şubat: Torrington Muharebesi Yeni Ordu zaferiyle biter
  • 10 Mart: Cornwall yakınlarındaki Tresillian Köprüsünde Ralph Hopton komutasındaki monarşi ordusu teslim olur
  • 21 Mart: Stow-on-the-Wold Muharebesi birinci iç savaşın son cephe savaşında Parlamento zaferi
  • 13 Nisan: Exeter kuşatması monarşi yanlılarının teslim olmasıyla sona erer
  • 5 Mayıs: Kral I. Charles, Nottinghamshire yakınlarındaki Southwell'de İskoç birliklerine teslim olur
  • 6 Mayıs: Newark düşer
  • 24 Haziran: Oxford kuşatması, şehirdeki monarşi yanlısı garnizonun teslim olmasıyla sona erer
  • 22 Temmuz: Worcester kuşatması , şehirdeki monarşi yanlısı garnizonun teslim olmasıyla sona erer
  • 27 Temmuz: 65 gün süren kuşatmadan sonra Wallingford Kalesi Sir Thomas Fairfax'a teslim olur
  • 19 Ağustos: Galler'deki monarşi yanlılarının güçlü olduğu Raglan Kalesi teslim olur
  • 9 Ekim: Uzun Parlamento, İngiltere ve Galler'de piskopos ve başpiskoposluk kurumunu lağveder. Toprakları ve mal varlıkları devlete devredilir

1647[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 13 Mart: Galler'deki son monarşi yanlısı kale olan Harlech Kalesi teslim olur
  • 3 Haziran: Süvari subayı George Joyce ve ona bağlı süvari birliği kralı bulunduğu Holdenby House'dan alarak Yeni Ordu denetimindeki bögleye götürürler.
  • 4–5 Haziran: Newmarket yakınalrındaki Kentford Heath'te yapılan toplantıda Yeni Ordu subayları ve askerleri Solemn Engagement adlı metine olur verirler[9]
  • 8 Haziran: General Fairfax, ordu birliklerinin üzerinde uzlaştığı metni parlamentoya gönderir. Kralın kendi denetimlerinde olduğunu vurgulayarak görüşmelerin onların bilgisi dahilinde olması gereğini hatırlatır.
  • 31 Ağustos: Montrose kaçar
  • Ekim: Ünlü bir Leveller metni ve anayasa taslağı olan An Agreement of the People for a firm and present peace upon grounds of common right ordunun kamuoyuna sunulur
  • 28 Ekim: Putney görüşmeleri başlar
  • 26 Aralık: Bir grup İskoç asilzade kralla gizli antlaşma imzalar

İkinci iç savaş[değiştir | kaynağı değiştir]

1648[değiştir | kaynağı değiştir]

1649[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 15 Ocak: Ünlü Leveller metni ve anayasa tasarısı olan An Agreement of the People of England Rump Parlamentosuna sunulur
  • 20 Ocak: Kral I. Charles'ın mahkemesi başlar
  • 27 Ocak: Kralın idam fermanı imzalanır
  • 30 Ocak: Kral I. Charles kafası kesilerek idam edilir. Rump Parlamentosu, herhangi bir kimsenin kendisini İngiltere, İrlanda veya bağlı ülkelerin kralı ilan etmesini yasaklar
  • 5 Şubat: Edinburgh'taki İskoç Parlamentosu I. Charles'ın en büyük oğlu Galler Prensi Charles'ı II. Charles olarak Britanya, Fransa ve İrlanda kralı olarak ilan eder
  • 7 Şubat: Rump Parlamentosu İngiltere'de monarşiyi kaldırır
  • 14 Şubat: Rump Parlamentosu İngiltere Devlet Konseyi kurumununun kuruluşunu ilan eder

Üçüncü iç savaş[değiştir | kaynağı değiştir]

1650[değiştir | kaynağı değiştir]

1651[değiştir | kaynağı değiştir]

İç savaş sonrası dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

1649-1653 İngiltere Topluluğu dönemi
20 Nisan 1653, Rump Parlamentosu Oliver Cromwell tarafından feshedilir
1653-1658, Protektora dönemi
13 Nisan 1657, Cromwell kral olmayı reddeder
3 Eylül 1658, Cromwell'in ölümü
1658-1659, Richard Cromwell hükümdarlığında Protektora
7 Mayıs 1659, Rump Parlamentosu yeniden toplanır
25 Mayıs 1659, Richard Cromwell Lord Protector makamından ayrıldığını bildirir
13 Ekim 1659, Rump Parlamantosu yeniden feshedilir
30 Ocak 1660, II. Charles İngiltere kralı ilan edilir
Mart 1660, Konvansiyon Parlamentosu seçilir
4 Nisan 1660, Breda açıklaması
25 Nisan 1660, Konvansiyon Parlamentosu toplanır
29 Mayıs 1660, II. Charles, Londra'ya gelerek krallığını ilan eder
Temmuz 1660, Richard Cromwell İngiltere'den Fransa'ya kaçar
29 Aralık 1660, Parlamento kral tarafından feshedilir
23 Nisan 1661, II. Charles Westminster Abbey'de taç giyer
1660-1662, I. Charles'ın mahkemesindeki hakimlerin yargılanmaları ve idamları
30 Ocak 1661, Kral I. Charles'ın idamının 12. yıldönümünde Oliver Cromwell'in naaşı mezarından çıkartılarak asılır, Cromwell'in kesik başı 1685 yılına kadar Wesminster'da bir mızrağın ucunda durur

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Metinde piskopos ve başpiskoposluk kurumlarının lağvedilmeleri yönünde bir yasa çıkartılması isteniyordu. Metnin aslı (İngilizce) 24 Ağustos 2015 tarihinde erişilmiştir
  2. ^ Meclisteki muhalif vekiller tarafından yazılan ve kralın dış politika, finans, hukuk ve dini konularda takip ettiği siyaseti eleştiren bir metindir. İç savaşın çıkış noktalarından birisi olarak kabul edilir. Metnin aslı (İngilizce) 24 Ağustos 2015 tarihinde erişilmiştir
  3. ^ Yapılmaya çalışılan anayasa değişikliğine karşı çıkan piskoposların Lordlar Kamarasından atılmalarını içeren yasadır
  4. ^ Normalde bu kararın kraliyet onayıyla alınması gereklidir. Metnin aslı (İngilizce) 25 Ağustos 2015 tarihinde erişilmiştir
  5. ^ Mutlaki iktidarın parlamentonun da katılımıyla meşruti bir yöne çevrilmesi önerisidir. Buna göre kralın atadığı bakanlar meclise karşı sorumlu olacak, dış politika ve savaş gibi önemli meselelerde parlamentonun onayı aranacaktır. Metnin aslı (İngilizce) 25 Ağustos 2015 tarihinde erişilmiştir
  6. ^ İlk komite bileşimi:
    Lordlar Kamarası: Essex, Holland, Northumberland, Pembroke Earlleri ve Vikont Saye-and-Sele. Avam Kamarası: Nathaniel Fiennes, John Glynn, John Hampden, Denzil Holles, Henry Marten, Sir John Merrick, William Pierrepoint, John Pym, Sir Philip Stapleton ve Sir William Waller.
  7. ^ Daha çok propaganda amacı taşıyan açıklamada Protestan dininin korunacağı, kanunların hüküm süreceği ve meclisin özgürlüğünün sağlanacağı gibi muğlak ifadeler yer alır.
  8. ^ Parlamento kuvvetlerinin elinde olan kent, Prens Rupert komutasındaki monarşistlerce alınmış ve şehirdeki yaklaşık 1600 asker öldürülmüştür. Bakınız Bolton Katliamı
  9. ^ Önemli antlaşma olarak da çevirisi yapılabilecek olan metnin tam adı A Solemne Engagement of the Army, under the Command of his Excellency Sir Thomas Fairfax şeklindedir. İç savaşın tamamlanmasıyla beraber parlamentoda Yeni Ordu'nun dağıtılmasının görüşülmesi üzerine Yeni Ordu mensupları hem ödenmeyen maaşlarını almak hem de uğruna savaştıkları davanın somut sonuçlarını görmek istediklerini dile getirmişlerdir. Metnin aslı (İngilizce) 26 Ağustos 2015 tarihinde erişilmiştir