İkinci Büyük Uyanış

Vikipedi, özgür ansiklopedi
1819'da bir Metodist kampı toplantısı (el boyaması)

İkinci Büyük Uyanış (İngilizceSecond Great Awakening), 19. yüzyılın başlarında Amerika Birleşik Devletleri'nde Protestan dini yeniden canlanış hareketiydi. XVIII. yüzyıl sonlarında pek çok okumuş Amerikalı, geleneksel Hıristiyan inançlarına bağlılığını iddia etmez olmuştu. Çağın din karşıtı ortamına tepki olarak, bir dinsel yeniden canlanış dalgası XIX. yüzyılın ilk yarısında batıya doğru yayıldı.

Amerikan tarihindeki bu ikinci büyük yeniden canlanış, bölgelere ve dinsel bağlılığı gösterme biçimine göre, çeşitli faaliyetler olarak ortaya çıktı. New England’da, dine duyulan yeni ilgi bir toplumsal hareketlilik dalgası oluşturdu.

Batı New York’ta, yeniden canlanma ruhu, yeni mezheplerin doğmasını teşvik etti.[1]

Kentucky ve Tennessee’nin Appalachian bölgesinde, yeniden canlanma Mormonlar, Millerciler, Adventistler, Yehova'nın Şahitleri ve Shakerlar da dahil olmak üzere bir dizi [konformist olmayan], [halk dini] ve [evanjelik] mezhepleri güçlendirdi ve yeni bir dinsel ifade türü yarattı: kamp toplantıları.

İkinci Büyük Uyanış'ın arka planı[değiştir | kaynağı değiştir]

1730’lardaki Büyük Uyanış’ın aksine, doğudaki yeniden canlanış hareketi,[2] isteri derecesinde coşku yokluğu ve duyguların açıkça ortaya vurulmayışı ile göze çarpıyordu.[3][4] Ayrıca, İkinci Büyük Uyanış, sadece Amerika'da gerçekleşmiş olan Büyük Uyanış'ın aksine İngiltere, İskoçya ve Almanya'yı kapsayan çok daha büyük bir Romantik dini hareketin parçasıydı. Bunlar yerine, inanmayanlar, inançlarını belirtenlerin “saygılı suskunluğu” karşısında büyüleniyorlardı.[5]

New England’daki Hıristiyanlaştırma hevesi, Batı’yı Hıristiyan yapabilmek amacıyla mezheplerarası misyoner toplulukları kurulmasına yol açtı.[6] Anılan toplulukların üyeleri yalnız inanç havarileri olarak değil, aynı zamanda eğitimci, toplum önderi ve Doğu’nun kentsel kültürünün tefsircileri gibi çalışıyorlardı.[7]

İlahiyat[değiştir | kaynağı değiştir]

Yayın ve eğitim toplulukları Hıristiyanlık eğitimini teşvik ediyordu. Bunlar arasında en ünlüsü, 1816’da kurulmuş olan Amerikan İncil Derneği’dir. Yeniden canlanışın ilham verdiği toplumsal etkinlik, köleliğin kaldırılması için çalışan grubların ve Alkol Kullanmamayı Teşvik Derneği’nin doğmasına olduğu kadar, hapishanelerin ıslah edilmesine ve engellilerle zihinsel özürlülere bakım sağlanmasına yönelik çabalara da yol açtı.[8]  

Yanık kesim[değiştir | kaynağı değiştir]

Batı New York’taki yeniden canlanma, büyük ölçüde, New York’un Adams kentinde avukatlık yapan Charles Gradison Finney’in eseriydi.[9] Ontario Gölü ile Adirondack Dağları arasında kalan bölgede, geçmişte o kadar çok dinsel yeniden canlanma hareketi görülmüştü ki, yöre “Yanık Kesim” olarak tanınıyordu.[10][11]

Finney 1821’de Tanrının hayalini görmüş gibi oldu ve batı New York’ta Tanrı Buyruğu’nu yaymaya başladı.[12][13][14]

Batı ve Tidewater Güney[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeniden canlanma toplantıları (İngilizcecamp meeting), özenle hazırlanıyor, aktörlüğe ve reklama dayanıyordu. Finney, 1820’ler boyunca ve 1830’ların başlarında Yanık Kesim’de vaaz vermeyi sürdürdü ve 1835’te Ohio’ya giderek Oberlin Üniversitesi’nde kürsü sahibi oldu.  Daha sonra da üniversitenin rektörlüğüne getirildi.

Amerika’daki iki önemli mezhep olan Mormonlar ve Yedinci Gün Yeniden Gelişçiler de Yanık Kesim’de ortaya çıktılar.[15]

Batı[değiştir | kaynağı değiştir]

Appalachian bölgesindeki yeniden canlanış hareketi, bir önceki yüzyılda oluşan Büyük Uyanış’a benzer özellikler taşımaya başladı. Ancak burada, “evlerinden uzakta oldukları için bulundukları yerde konaklamak zorunda kalan kimselerin birkaç gün süreyle yaptıkları dinsel ibadet” diye tanımlanan kamp  toplantısı, yeniden canlanış hareketinin merkezini oluşturuyordu.

Nüfusu seyrek yörelerde yaşayan öncüler, kökeni on sekizinci yüzyılın ortalarında İrlanda, İskoçya ve Britanya'nın sınır bölgelerinden Amerika'ya gelen İskoç Presbiteryenleri'nin adetlerine dayanan kamp toplantılarına, sınır bölgesindeki yalnız yaşamdan bir kaçış yolu olaak bakıyorlardı.[16][17] Yüzlerce ve hatta binlerce kişiyle birlikte bir dinsel yeniden canlanış toplantısına katılmanın yarattığı coşkuyla, bu etkinlikler sırasında dans ediliyor, bağırılıp çağırılıyor ve şarkılar söyleniyordu.[16] Presbiteryenler ve Metodistler başlangıçta ilk kamp toplantılarına ev sahipliği yapmak için birlikte çalıştılar, ancak Presbiteryenler, uzun süren oturumlar sırasında meydana gelen gürültü ve genellikle gürültülü faaliyetler nedeniyle sonunda daha az dahil oldular.[16]

İlk kamp toplantısı, Temmuz 1800’de, güneybatı Kentucky’de Barton W. Stone (1772-1844) yönetiminde Gasper Nehri Kilisesi’nde yapıldı.[18] Bundan daha büyük bir toplantı, Ağustos 1801’de Kentucky’nin Cane Ridge kasabasında Alexander Campbell'ın yönetiminde yapıldı; toplantıya 10.000-25.000 arası kişi ile birlikte Presbiteryen, Baptist ve Metodist din adamları katıldılar.[19]

Kilise üyeliğinin artışı[değiştir | kaynağı değiştir]

1839 Metodist kampı toplantısı

Metodist ve Baptist gibi mezheplerin, kiliselerini yaygınlaştırmak için örgütlü yeniden canlanışı temel yöntem olarak benimsemeleri bu toplantıyla başladı.[18][20]

İkinci Büyük Uyanış, kısa sürede Kentucky, Tennessee ve güney Ohio’da yayıldı ve bundan en çok Metodistler ve Baptistler yararlandılar. Her mezhebin, sınır bölgesinde gelişmesini sağlayan nitelikleri bulunuyordu.  Metodistlerin, uzak sınır bölgelerindeki yerleşimcileri ziyaret eden ve gezici süvariler (İngilizcecircuit riders) diye bilinen din adamlarına dayalı etkin bir örgütleri vardı. Gezici süvariler sıradan insanlar oldukları için, Hıristiyanlık aşılamayı umdukları sınır bölgesi halkıyla kolayca iletişim kurabiliyorlardı.[21]

Uyanışın kültürel ve toplumsal etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Baptistlerin resmi bir kilise örgütleri yoktu. Çiftçi-vaizleri,  Tanrı’nın “çağrı”sını duymuş, İncil’i öğrenmiş, bir kilise kurmuş ve sonra da kilise tarafından rütbe verilmiş kişilerdi. Diğer din adamı adayları da bu kiliselerden yetişiyor ve Baptist Kilisesi’nin vahşi kırsal alanlarda daha çok yayılmasına yardımcı oluyorlardı.[22]

Bu yöntemleri uygulayan Baptistler, sınır bölgelerinin tümünde ve Güney’in büyük bir kesiminde egemen oldular. İkinci Büyük Uyanış’ın Amerikan tarihi üzerinde derin etkileri oldu.[23] Baptistlerin ve Metodistlerin sayısı, koloni döneminde egemen olan Angilikan, Presbiteryen ve bağımsız kilise mezheplerinin sayısına erişti.[24] Anılan ikinci grub mezhepler arasında görülen, toplum sorunlarına Hıristiyanlık eğitimi uygulama çabaları, XIX. yüzyılın sonlarındaki Toplumsal Tanrı Buyruğu’nun habercisi oldu.[25]

Amerika XIX. yüzyılda daha çok çeşitlilik taşıyan bir ülke oldu ve Amerikan Protestanları arasındaki büyüyen ayrılıklar bu çeşitliliği yansıttığı gibi ona katkıda da bulundu.[26]

Tanınmış figürler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Christine Leigh Heyrman. "The First Great Awakening". Divining America, TeacherServe. National Humanities Center.
  2. ^ Cott (1975). "Young Women in the Second Great Awakening in New England". Feminist Studies. 3 (1): 15-29. doi:10.2307/3518952. 
  3. ^ Freedom of Religion in America: Historical Roots, Philosophical Concepts, Contemporary Problems. Transaction Publishers. 1982. s. 16. ISBN 9780878559251. 
  4. ^ Theology in a Global Context: The Last Two Hundred Years. Williamm B. Eerdmans. 2005. s. 91. 
  5. ^ The Romantic Movement and Methodism: A Study of English Romanticism and the Evangelical Revival. 1937. 
  6. ^ Lindley, Susan Hill (1996). You Have Stept Out of Your Place: a History of Women and Religion in America. Louisville, Kentucky: Westminster John Knox Press. s. 59. 
  7. ^ Cott, Nancy (1975). "Young Women in the Second Great Awakening in New England". Feminist Studies. 3 (1): 15-29. doi:10.2307/3518952. JSTOR 3518952. 
  8. ^ George M. Fredrickson, "The Coming of the Lord: The Northern Protestant Clergy and the Civil War Crisis," in Miller, Randall M.; Stout, Harry S.; Wilson, Charles Reagan, (Edl.) (1998). Religion and the American Civil War. Oxford University Press. ss. 110-30. ISBN 9780198028345. 
  9. ^ Wesley and Methodist Studies. Clements. 1 Mart 2012. s. 32. ISBN 9781926798134. 
  10. ^ Whitney R. Cross, The Burned-over District: The Social and Intellectual History of Enthusiastic Religion in Western New, 1800–1850 (1951)
  11. ^ Judith Wellman, Grassroots Reform in the Burned-over District of Upstate New York: Religion, Abolitionism, and Democracy (2000) excerpt and text search
  12. ^ A shopkeeper's millennium: society and revivals in Rochester, New York, 1815-1837. 1st rev. New York: Hill and Wang. 2004. ISBN 9780809016358. 
  13. ^ Everyday religion: an archaeology of protestant belief and practice in the nineteenth century. Gainesville: University Press of Florida. 2015. ISBN 9780813055503. 
  14. ^ "History of American Christian Movements: Introduction". Sacred Heart University Library. Sacred Heart University Library. Erişim tarihi: 9 Haziran 2021. 
  15. ^ Imagining the End: The Apocalypse in American Popular Culture (İngilizce). ABC-CLIO. 11 Kasım 2019. ISBN 978-1-4408-6102-4. 
  16. ^ a b c Faith and Fury: Eli Farmer on the Frontier, 1794–1881. Indianapolis: Indiana Historical Society Press. 2018. ss. 3-4. ISBN 9780871954299. 
  17. ^ Douglas Foster, et al., The Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement (2005)
  18. ^ a b Sydney E. Ahlstrom, A Religious History of the American People (2004)
  19. ^ Hoosier Faiths: A History of Indiana's Churches and Religious Groups. Bloomington: Indiana University Press. 1995. ss. 117-22. ISBN 0253328829. 
  20. ^ Melton, Encyclopedia of American Religions (2009)
  21. ^ Cott (1975).
  22. ^ Elizabeth J.Clapp, and Julie Roy Jeffrey, ed., Women, Dissent and Anti-slavery in Britain and America, 1790–1865, (Oxford; New York: Oxford University Press, 2011): 13–14
  23. ^ Douglas Allen Foster and Anthony L. Dunnavant, The Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Christian Church (Disciples of Christ), Christian Churches/Churches of Christ, Churches of Christ, Wm. B. Eerdmans Publishing, 2004, 0-8028-3898-7, 978-0-8028-3898-8, 854 pages, entry on Great Awakenings
  24. ^ Ryan (1978). "A Woman's Awakening: Evangelical Religion and the Families of Utica, New York, 1800 to 1840". American Quarterly. 30 (5): 616-19. doi:10.2307/2712400. 
  25. ^ Barbara Welter, "The Feminization of American Religion: 1800–1860," in Clio's Consciousness Raised, edited by Mary S. Hartman and Lois Banner. New York: Octagon Books, 1976, 139
  26. ^ Lindley (1996), s. 65.

  Bu madde Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı'nın yayınladığı kamu malı materyali içermektedir. 

Kullanılan kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Abzug, Robert H. Cosmos Crumbling: American Reform and the Religious Imagination (1994) (0-195-04568-8)
  • Ahlstrom, Sydney. A Religious History of the American People (1972) (0-385-11164-9)
  • Billington, Ray A. The Protestant Crusade. New York: The Macmillan Company, 1938.
  • Birdsall, Richard D. "The Second Great Awakening and the New England Social Order", Church History 39 (1970): 345–364. JSTOR 3163469.
  • Bratt, James D. "Religious Anti-revivalism in Antebellum America", Journal of the Early Republic (2004) 24(1): 65–106. ISSN 0275-1275. JSTOR 4141423.
  • Brown, Kenneth O. Holy Ground; a Study on the American Camp Meeting. Garland Publishing, Inc., (1992).
  • Brown, Kenneth O. Holy Ground, Too, the Camp Meeting Family Tree. Hazleton: Holiness Archives, (1997).
  • Bruce, Dickson D., Jr. And They All Sang Hallelujah: Plain Folk Camp-Meeting Religion, 1800–1845 (1974)
  • Butler, Jon. Awash in a Sea of Faith: Christianizing the American People. 1990.
  • Carwardine, Richard J. Evangelicals and Politics in Antebellum America. Yale University Press, 1993.
  • Carwardine, Richard J. "The Second Great Awakening in the Urban Centers: An Examination of Methodism and the 'New MeasuresŞablon:'", Journal of American History 59 (1972): 327–340. JSTOR 1890193. DOI:10.2307/1890193.
  • Cott, Nancy F. "Young Women in the Second Great Awakening in New England," Feminist Studies, (1975), 3#1 pp. 15–29. JSTOR 3518952. DOI:10.2307/3518952
  • Cross, Whitney, R. The Burned-Over District: The Social and Intellectual History of Enthusiastic Religion in Western New York, 1800–1850, (1950).
  • Foster, Charles I. An Errand of Mercy: The Evangelical United Front, 1790–1837, (University of North Carolina Press, 1960)
  • Grainger, Brett. Church in the Wild: Evangelicals in Antebellum America (Harvard UP, 2019) online review
  • Hambrick-Stowe, Charles. Charles G. Finney and the Spirit of American Evangelicalism. (1996).
  • Hankins, Barry. The Second Great Awakening and the Transcendentalists. Greenwood, 2004.
  • Hatch, Nathan O. The Democratization of American Christianity. New Haven: Yale University Press, 1989.
  • Heyrman, Christine Leigh. Southern Cross: The Beginnings of the Bible Belt (1997).
  • Johnson, Charles A. "The Frontier Camp Meeting: Contemporary and Historical Appraisals, 1805–1840", The Mississippi Valley Historical Review (1950) 37#1 pp. 91–110. JSTOR 1888756. DOI:10.2307/1888756.
  • Kyle, I. Francis, III. An Uncommon Christian: James Brainerd Taylor, Forgotten Evangelist in America's Second Great Awakening (2008). See Uncommon Christian Ministries
  • Long, Kimberly Bracken. "The Communion Sermons of James Mcgready: Sacramental Theology and Scots-Irish Piety on the Kentucky Frontier", Journal of Presbyterian History, 2002 80(1): 3–16. ISSN 0022-3883. JSTOR 23336302.
  • Loveland Anne C. Southern Evangelicals and the Social Order, 1800–1860, (1980)
  • McLoughlin William G. Modern Revivalism, 1959.
  • McLoughlin William G. Revivals, Awakenings, and Reform: An Essay on Religion and Social Change in America, 1607–1977, 1978.
  • Marsden, George M. The Evangelical Mind and the New School Presbyterian Experience: A Case Study of Thought and Theology in Nineteenth-Century America (1970).
  • Meyer, Neil. "Falling for the Lord: Shame, Revivalism, and the Origins of the Second Great Awakening." Early American Studies 9.1 (2011): 142–166. JSTOR 23546634.
  • Posey, Walter Brownlow. The Baptist Church in the Lower Mississippi Valley, 1776–1845 (1957)
  • Posey, Walter Brownlow. Frontier Mission: A History of Religion West of the Southern Appalachians to 1861 (1966)
  • Raboteau, Albert. Slave Religion: The "invisible Institution' in the Antebellum South, (1979)
  • Roth, Randolph A. The Democratic Dilemma: Religion, Reform, and the Social Order in the Connecticut River Valley of Vermont, 1791–1850, (1987)
  • Smith, Timothy L. Revivalism and Social Reform: American Protestantism on the Eve of the Civil War (1957)
  • Conforti, Joseph. "The Invention of the Great Awakening, 1795–1842". Early American Literature (1991): 99–118. JSTOR 25056853.
  • Griffin, Clifford S. "Religious Benevolence as Social Control, 1815–1860", The Mississippi Valley Historical Review, (1957) 44#3 pp. 423–444. JSTOR 1887019. DOI:10.2307/1887019.
  • Mathews, Donald G. "The Second Great Awakening as an organizing process, 1780–1830: An hypothesis". American Quarterly (1969): 23–43. JSTOR 2710771. DOI:10.2307/2710771.
  • Shiels, Richard D. "The Second Great Awakening in Connecticut: Critique of the Traditional Interpretation", Church History 49 (1980): 401–415. JSTOR 3164815.
  • Varel, David A. "The Historiography of the Second Great Awakening and the Problem of Historical Causation, 1945–2005". Madison Historical Review (2014) 8#4 çevrimiçi