İbrani alfabesinin tarihi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Ana madde: İbrani alfabesi

İbrani alfabesinin tarihi binyıllar öncesine dayanır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Elijah Levita'nın 16. yüzyılda hazırladığı Yidiş-İbranice-Latince-Almanca sözlükten bir sayfa.

Günümüz bilim adamlarınca orijinal İbrani alfabesi bölgedeki diğer alfabelerle birlikte aynı anda MÖ 2. milenyumun sonlarında ve MÖ 1. milenyumda gelişmeye başladı. Yunan alfabesinin yaratılmasına önayak olan Fenike alfabesiyle yakın akrabalığı vardı. Kendine has İbranice varyantı olan orijinal "İbrani alfabesi"nin MÖ 10. yüzyılda doğduğu, İsrail ve Yehuda döneminde kullanıldığı, bu krallıkların yıkılmasıyla alfabenin ortadan kaybolduğu iddialar arasındadır.[1] Fakat bu alfabeyi en yakın komşuları Moablılar ile Ammonluların alfabesinden ayırmak güçtür.

Babil Sürgününün ardından Yahudiler zamanla İbrani alfabesini bırakıp ayni dil ailesine bağlı "kare" Arami alfabesine yöneldiler. Bu "kare" alfabe zamanla bugün kullanılan İbrani alfabesine dönüştü.[2] Buna yakın alfabeler Orta Doğu'da yüzyıllar boyunca kullanıldı fakat Hristiyanlığın ve İslamın doğuşuyla Latin ve Arap alfabeleri doğup gelişti.

Sonraları İbrani alfabesi Yahudi diyasporasında (Yahudi Arapçası, Ladino, Yidiş) kullanılmaya başlandı. Yahudi kanunlarının ve dini metinlerin kullanıldığı alfabe olarak kalmaya devam etti. Günlük hayatta da kullanılmaya başlandı ve 18 ila 19. yüzyılda "yeniden" doğan modern İbranicenin alfabesi oldu (bkz:Eliezer Ben-Yehuda).

Bir Yahudi geleneğine göre[3] Kthav Ashurith denen ve bugün Toralarda kullanılan "kare" alfabe On Emir'in üzerinde kullanılan alfabeyle aynıdır.[4].

Ataların alfabesi ve çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Sembol İsim Skriptler
İbranice Ata diller Muadili
El yazısı Raşi Braille Hiyeroglif bazlı
Proto-Sinaitik
(varsayılan)
Proto-Semitik
(yeniden yapılanan)
Fenikece Paleo-İbrani Aramice Yunan Latin Kiril Arap
א Alef Hebrew letter Alef handwriting.svg Hebrew letter Alef Rashi.png ⠁ (braille pattern dots-1)
F1
Aleph Aleph Aleph Aleph.svg Αα Aa Аа ا
ב Bet, Vet Hebrew letter Bet handwriting.svg Hebrew letter Bet Rashi.png ⠧ (braille pattern dots-1236) ⠃ (braille pattern dots-12)
O1
Bet Beth Bet Beth.svg Ββ Bb Бб
Вв
ﺑ ﺏ
ג Gimel Hebrew letter Gimel handwriting.svg Hebrew letter Gimel Rashi.png ⠛ (braille pattern dots-1245)
T14
Gimel Gimel Gimel Igimel.png Γγ J veya Cc
Gg
Гг ﺟ ﺝ
ד Dalet Hebrew letter Daled handwriting.svg Hebrew letter Daled Rashi.png ⠙ (braille pattern dots-145)
O31
Dalet Daleth Daled Daleth.svg Δδ Dd Дд دذ
ה He Hebrew letter He handwriting.svg Hebrew letter He Rashi.png ⠓ (braille pattern dots-125)
A28
Heh He Heh He0.svg Εε Ee Ее
Єє
ه هـ
ـهـ ـه
ו Vav Hebrew letter Vav handwriting.svg Hebrew letter Vav Rashi.png ⠺ (braille pattern dots-2456) ⠬ (braille pattern dots-346) bilinmiyor Vov Waw Vav Waw.svg Υυ
Ϝϝ
FfUuVv
WwYy
Ѵѵ
Уу
ז Zayin Hebrew letter Zayin handwriting.svg Hebrew letter Zayin Rashi.png ⠵ (braille pattern dots-1356) bilinmiyor Zayin Zayin Zayin Zayin.svg Ζζ Zz Зз
ח Het Hebrew letter Het handwriting.svg Hebrew letter Het Rashi.png ⠭ (braille pattern dots-1346)
O6
Khet Heth Khet Heth.svg Ηη Hh Ии ﺣﺡ veya خ
ט Tet Hebrew letter Tet handwriting.svg Hebrew letter Tet Rashi.png ⠞ (braille pattern dots-2345)
F35
Tet Teth Tet Teth.svg Θθ T (keskin) Ѳѳ
י Yud Hebrew letter Yud handwriting.svg Hebrew letter Yud Rashi.png ⠚ (braille pattern dots-245)
D36
Yud Yodh Yud Yod.svg Ιι Jj
Ii
Јј
Іі
ﻳ ﻱ
כ ך Kaf, Haf Hebrew letter Kaf handwriting.svg Hebrew letter Kaf-final handwriting.svg Hebrew letter Kaf-nonfinal Rashi.png Hebrew letter Kaf-final Rashi.png ⠡ (braille pattern dots-16) ⠅ (braille pattern dots-13)
D46
Khof Kaph Khof Kaph.svg Κκ Kk Кк ﻛ ﻙ
ל Lamed Hebrew letter Lamed handwriting.svg Lamed (Rashi-script - Hebrew letter).svg ⠇ (braille pattern dots-123)
S39
Lamed Lamedh Lamed Lamed.svg Λλ Ll Лл ﻟ ﻝ
מ ם Mem Hebrew letter Mem handwriting.svg Hebrew letter Mem-final handwriting.svg Hebrew letter Mem-nonfinal Rashi.png Hebrew letter Mem-final Rashi.png ⠍ (braille pattern dots-134)
N35
Mem Mem Mem Mem.svg Μμ Mm Мм ﻣ ﻡ
נ ן Nun Hebrew letter Nun handwriting.svg Hebrew letter Nun-final handwriting.svg Hebrew letter Nun-nonfinal Rashi.png Hebrew letter Nun-final Rashi.png ⠝ (braille pattern dots-1345)
I10
Nun Nun Nun Nun.svg Νν Nn Нн ﻧ ﻥ
ס Sameh Hebrew letter Samekh handwriting.svg Hebrew letter Samekh Rashi.png ⠎ (braille pattern dots-234)
K1
Samekh Samekh Samekh Samekh.svg Ξξ
Χχ
S (keskin) veya Xx Ѯѯ
Хх
ص veya س
ע Ayin Hebrew letter Ayin handwriting.svg Hebrew letter Ayin Rashi.png ⠫ (braille pattern dots-1246)
D4
Ayin Ayin Ayin Ayin.svg Οο Oo Оо ﻋ ع
غـ غ
פ ף Pei, Fei Hebrew letter Pe handwriting.svg Hebrew letter Pe-final handwriting.svg Hebrew letter Pe-nonfinal Rashi.png Hebrew letter Pe-final Rashi.png ⠋ (braille pattern dots-124) ⠏ (braille pattern dots-1234)
D21
Pey Pe Pey Pe0.svg Ππ Pp Пп ﻓ ﻑ
צ ץ Tsadik Hebrew letter Tsadik handwriting.svg Hebrew letter Tsadik-final handwriting.svg Hebrew letter Tsadik-nonfinal Rashi.png Hebrew letter Tsadik-final Rashi.png ⠮ (braille pattern dots-2346)
V33
Tsadi Sade Tzadi Sade 1.svg, Sade 2.svg Ϻϻ S (keskin) Цц
Чч
ﺻ ص
ضـ ض
ק Kuf Hebrew letter Kuf handwriting.svg Hebrew letter Kuf Rashi.png ⠟ (braille pattern dots-12345)
V24
Quf Qoph Quf Qoph.svg Ϙϙ Qq Ҁҁ ﻗ ﻕ
ר Reş Hebrew letter Resh handwriting.svg Hebrew letter Resh Rashi.png ⠗ (braille pattern dots-1235)
D1
Resh Res Reş Resh.svg Ρρ Rr Рр
ש Sin, Şin Hebrew letter Shin handwriting.svg Hebrew letter Shin Rashi.png ⠩ (braille pattern dots-146) ⠱ (braille pattern dots-156) bilinmiyor Shin Sin Şin Shin.svg Σσς Ss Сс
Шш
سـ س
شـ ش
ת Tav Hebrew letter Taf handwriting.svg Hebrew letter Taf Rashi.png ⠹ (braille pattern dots-1456) ⠳ (braille pattern dots-1256) bilinmiyor Tof Taw Tof Taw.svg Ττ Tt Тт ﺗ ﺕ
ﺛ ﺙ

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ 10th century BCE script
  2. ^ Jewish Encyclopedia: Alphabet, The Hebrew: Samaritan Alphabet: "While the Jews adopted the Aramaic alphabet, gradually abandoning their own, the Samaritans held fast to the original forms, in order to show themselves the veritable heirs of ancient Hebraism. ... It is the same character used in all the Samaritan books of to-day, and remains the only offshoot of the old Hebrew script extant, while the modern Hebrew Alphabet is of Aramaic origin."
  3. ^ "The Script of the Torah". Jerusalem, Israel: Aishdas. 2002. 11 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. , Sanhedrin 21b-22a
  4. ^ Babylonian Talmud, Tractate Shabbat 104a, Tractate Megilla 2b. "Rav Chisda says that the (final) mem and samech in the tablets were miraculously hanging in the air." This can only happen in Kthav Ashurith and not in Kthav Ivri.