İbrani alfabesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(İbranî alfabesi sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

İbrani alfabesi (İbranice: אָלֶף־בֵּית עִבְרִי‎, romanize: Alefbet ivri), Sami dilleri grubuna bağlı ve İsrail'in resmî dili olan İbranicenin ve Aşkenaz Yahudilerinin konuştuğu bir Cermen dili olan Yidiş (Yahudi Almancası) ile Sefarad Yahudilerinin dili olan Ladino (Yahudi İspanyolcası) gibi diğer Yahudi dillerinin yazımında kullanılan Arami alfabesi kökenli bir yazı sistemi.

Birçok Sami dilinde olduğu gibi İbrani alfabesi de sağdan sola doğru yazılan 22 temel sessiz harften oluşmaktadır. Harfler bitiştirilmez ve ayrı yazılır. Beş harfin sonda yazılışı farklıdır ve bunlara sofit denir. Sesli harfler (נִקּוּד, nikkud; çoğulu: nikkudot), ana harflerin altına konulan işaretler ile gösterilir. Ancak bu noktalamalar çoğu zaman kullanılmaz. Bunlar; ancak dini metinler, sözlükler ve yabancı kelimelerin doğru okunuşunu göstermek için kullanılır.

Her İbranice harfin sayısal bir değeri bulunmaktadır. Örneğin, alefin sayısal değeri 1 ve yodun sayısal değeri 10'dur; 11 sayısı ise bu iki harfin kullanımıyla gerçekleşir (יא).

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihi açıdan paleo-İbrani alfabesi olarak da isimlendirilen Fenike alfabesi Yahudi metinlerinde kullanılmış ana yazıyı oluşturmuştur, ancak bu yazının kullanımı MÖ 6. yüzyıl civarında Babil Sürgünü döneminde kalkmış ve Asur kökenli Arami alfabesi kullanılmaya başlanmıştır.[1] Modern İbrani alfabesi Arami alfabesinden türemiş olmakla birlikte, Sâmirî alfabesi hala eski alfabeden evrilmiş bir yazı sistemi kullanmaktadır.[2] Tarih boyunca az çok şekil değişiklikleri geçirmiş olan İbrani alfabesinin Antik Dönem İbrani Alfabesi, Kare Yazı, El Yazısı, Raşi ve Solitreo gibi biçimleri de bulunmaktadır.

Harfler ve okunuşları[değiştir | kaynağı değiştir]

İbrani dilinde İbrani alfabesi yazısı
Simge Harf adı Ses değeri Sayısal (Matematiksel) değeri
א alef - (1) 1
ב bet, ve b, v 2
ג gimel g 3
ד dalet d 4
ה he h (2) 5
ו vav v 6
ז zayin z 7
ח het kh (ya da h) (3) 8
ט tet t 9
י yud y (4) 10
ך* ve כ kaf, haf k, kh, h 20
ל lamed l 30
מ ve ם* mem m 40
ן* ve נ nun n 50
ס sameh s 60
ע ayin - (5) 70
פ ve ף* pe ve fe p, f 80
צ ve ץ* tsadik ts (ya da tz/z) 90
ק kuf k ya da q 100
ר reş r 200
ש şin, sin ş, s 300
ת tav t 400

Tarihi İbrani alfabesi varyantları[değiştir | kaynağı değiştir]

Harf
isimleri
(Kodsuz)
Varyantlar
Çağdaş İbranice Eski Ahit İbranicesi
Serif Sans-
serif
Tek Aralıklı El Yazısı Raşi Fenikece Paleo-İbranice Aramice
Alef א א א Hebrew letter Alef handwriting.svg Hebrew letter Alef Rashi.png Alef Alef Aleph.svg
Bet ב ב ב Hebrew letter Bet handwriting.svg Hebrew letter Bet Rashi.png Beth Bet Beth.svg
Gimel ג ג ג Hebrew letter Gimel handwriting.svg Hebrew letter Gimel Rashi.png Gimel Gimel Igimel.png
Dalet ד ד ד Hebrew letter Daled handwriting.svg Hebrew letter Daled Rashi.png Daleth Daled Daleth.svg
He ה ה ה Hebrew letter He handwriting.svg Hebrew letter He Rashi.png He Heh He0.svg
Vav ו ו ו Hebrew letter Vav handwriting.svg Hebrew letter Vav Rashi.png Waw Vav Waw.svg
Zayin ז ז ז Hebrew letter Zayin handwriting.svg Hebrew letter Zayin Rashi.png Zayin Zayin Zayin.svg
Het ח ח ח Hebrew letter Het handwriting.svg Hebrew letter Het Rashi.png Heth Khet Heth.svg
Tet ט ט ט Hebrew letter Tet handwriting.svg Hebrew letter Tet Rashi.png Teth Tet Teth.svg
Yod י י י Hebrew letter Yud handwriting.svg Hebrew letter Yud Rashi.png Yodh Yud Yod.svg
Kaf כ כ כ Hebrew letter Kaf handwriting.svg Hebrew letter Kaf-nonfinal Rashi.png Kaf Khof Kaph.svg
Final Kaf ך ך ך Hebrew letter Kaf-final handwriting.svg Hebrew letter Kaf-final Rashi.png
Lamed ל ל ל Hebrew letter Lamed handwriting.svg Lamedh Lamed Lamed.svg
Mem מ מ מ Hebrew letter Mem handwriting.svg Hebrew letter Mem-nonfinal Rashi.png Mem Mem Mem.svg
Sonda Mem ם ם ם Hebrew letter Mem-final handwriting.svg Hebrew letter Mem-final Rashi.png
Nun נ נ נ Hebrew letter Nun handwriting.svg Hebrew letter Nun-nonfinal Rashi.png Nun Nun Nun.svg
Sonda Nun ן ן ן Hebrew letter Nun-final handwriting.svg Hebrew letter Nun-final Rashi.png
Samekh ס ס ס Hebrew letter Samekh handwriting.svg Hebrew letter Samekh Rashi.png Samekh Samekh Samekh.svg
Ayin ע ע ע Hebrew letter Ayin handwriting.svg Hebrew letter Ayin Rashi.png Ayin Ayin Ayin.svg
Pe פ פ פ Hebrew letter Pe handwriting.svg Hebrew letter Pe-nonfinal Rashi.png Pe Pey Pe0.svg
Sonda Pe ף ף ף Hebrew letter Pe-final handwriting.svg Hebrew letter Pe-final Rashi.png
Tsadi צ צ צ Hebrew letter Tsadik handwriting.svg Hebrew letter Tsadik-nonfinal Rashi.png Sade Tzadi Sade 1.svg, Sade 2.svg
Sonda Tsadi ץ ץ ץ Hebrew letter Tsadik-final handwriting.svg Hebrew letter Tsadik-final Rashi.png
Qof ק ק ק Hebrew letter Kuf handwriting.svg Hebrew letter Kuf Rashi.png Qof Quf Qoph.svg
Reş ר ר ר Hebrew letter Resh handwriting.svg Hebrew letter Resh Rashi.png Res Resh Resh.svg
Şin ש ש ש Hebrew letter Shin handwriting.svg Hebrew letter Shin Rashi.png Sin Shin Shin.svg
Tav ת ת ת Hebrew letter Taf handwriting.svg Hebrew letter Taf Rashi.png Taw Tof Taw.svg
  • Bazı harflerin yanında bulunan yıldız işareti o harfin sadece kelime sonunda kullanıldığına işarettir.
  • C sesi gimal harfinin üzerine ayraç koyularak elde edilir.
  • Ç sesi tsadi harfinin üzerine ayraç koyularak elde edilir.
  • J sesi zayin harfinin üzerine ayraç koyularak elde edilir.
  • İbranicede W sesi bulunmazken W sesi olan yabancı kelimeler için çift vav kullanılır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ The Mishnah, ed. Herbert Danby, Oxford University Press: Oxford 1933, s.v. Megillah 1:8, p. 202 (note 20); Yadayim 4:5-6, p. 784 (note 6) (0-19-815402-X)
  2. ^ Angel Sáenz-Badillos (1993). A History of the Hebrew Language. Cambridge, England: Cambridge University Press. ISBN 0-521-55634-1.