Irak ve Şam İslam Devleti'nin petrol üretimi ve kaçakçılığı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(İŞİD'in petrol üretimi sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
ABD Hava Kuvvetleri'ne bağlı uçakların IŞİD kontrolündeki bir petrol rafinerisine hava saldırısı, Eylül 2014

Irak ve Şam İslam Devleti'nin petrol üretimi ve kaçakçılığı, Irak ve Şam İslam Devleti'nin (IŞİD) Suriye ve Irak'ta yer alan petrol rafinelerinde petrol üretmesi ve bunları dış ülkelere satmasıdır. Petrol üretimi ve kaçakçılığı, IŞİD'in en büyük gelir kaynakları arasında gösterilir.[1][2] Bu ürün bazı kaynaklarda "kara bayrağı besleyen kara altın" olarak da adlandırılmıştır.[2] IŞİD kontrolü altındaki sahalardan elde edilen petrol, çoğunlukla kendi bölgeleri içerisinde dağıtılmakta, ancak pazar fiyatlarının altından çevre devletlere de kaçırılmaktadır.

Ham petrolden üretilen petrol ve mazot gibi ürünler IŞİD kontrolü altındaki bölgelerin ekonomisinin temel taşı niteliğindedir. Mazot da birçok elektrik jeneratörünün güç kaynağı durumundadır.[2] Ancak bunlar yegâne enerji kaynakları değildir. Kuzey Suriye'de hidroelektrik santralleri ele geçirilmiştir ve dolayısıyla Tabqa Barajı, Baath Baraj ve 2012 ila 2015 arasında da Teşrin Barajı IŞİD kontrolünde olmuştur.[3] Suriye devletine de elektrik satışı gerçekleştirilmiştir.[4] Suriy'nin IŞİD kontrolü altındaki gaz santrallerinin desteklenmesi ve idamesi için teknisyenler gönderdiği, karşılığında da elektrik aldığı bildirilmiştir.[5]

IŞİD için bir gelir kaynağı olarak petrol[değiştir | kaynağı değiştir]

IŞİD'in petrol faaliyetlerinden elde ettiği gelire ilişkin tahminler değişkenlik göstermektedir. 2014 yılında Dubai'de bulunan enerji analistleri, IŞİD'in Irak-Suriye üretiminden elde ettiği toplam geliri günde 3 milyon Amerikan Doları olarak belirlemiştir.[6] Ekim 2015 tarihli bir tahminde ise, üretimin günde 34 bin ila 40 bin varil olduğu ve varillerin 20 ila 45 Amerikan Doları bedelden satılarak ayda 40 milyon Amerikan Doları gelir elde edildiği kaydedilmiştir.[7] 2015'te yayımlanan diğer raporlarda da IŞİD'in petrol ve petrol ürünlerinin satışından günde 1,1 ila 1,5 milyon dolar elde ettiği kaydedilmiştir.[8][9][10] Ancak bu tahminlerin 2015 sonunda IŞİD karşıtı güçlerin yaptığı ve petrol üretimi ile dağıtımını hedef alan hava saldırıları nedeniyle revize edilmesi gerekmektedir.[11] Dolayısıyla, Mart 2016'da yapılan bir tahminde aylık gelirin 20 milyon Amerikan Doları düzeyinde olduğu ifade edilmiştir.[12]

Aşağıdaki tablo, Aralık 2015'te IŞİD'in kontrolü altındaki önemli petrol sahalarındaki petrol üretim miktarını ve fiyatını göstermektedir.[8]

Petrol sahaları Üretim hızı (gün başına varil sayısı) Varil fiyatı
al-Tanak 11,000-12.000 40 $
al-Omar 6.000-9.000 45 $
al-Jabseh 2.500-3.000 30 $
al-Tabqa 1.500-1.800 20 $
al-Kharata 1.000 30 $
al-Shoula 650-800 30 $
Deiro 600-1.000 30 $
al-Taim 400-600 40 $
al-Rashid 200-300 25 $

IŞİD kontrolü altındaki petrol sahaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Petrol sahalarından gelen gelirin öneminin farkında olan IŞİD, 2013 yılında petrol faaliyetlerini Suriye'nin kuzeyinden doğusuna kaydırmıştır Deyrizor bölgesindeki sahalar arasında al-Omar, the Deiro ve al-Tanak sahaları bulunurken, bölge dışında ise al-Jabsah ve al Tabqa sahaları bulunmaktadır.[13] Deyrizor petrol sahası, günde 34 bin ila 40 bin varil üretmektedir. al-Omar ve al-Tanak sahaları ise, verimli petrol sahalarına sahiptir. Petrolün kalitesi, satılan varillerin birim fiyatını belirlemekte ve fiyatlar 25 ila 40 dolar arasında değişkenlik göstermektedir.[10] al-Omar'ın petrolü pahalıdır ve varil başı fiyatı 45 dolar düzeyindedir.[8][9][10]

IŞİD, 2014'te Musul'u aldığında Irak'taki Ajil ve Allas petrol sahalarını da ele geçirmiştir. Bu sahalar daha sonra Irak ordusu tarafından geri alınmıştır.[2] Ayrıca Irak'ın kuzeyindeki Qayyarah petrol sahası da IŞİD kontrolündedir ve günde 8.000 varil ağır ham petrol üretmektedir.[8] Tikrit'in kuzeyindeki Ajil ile Himiran da Irak'taki önemli IŞİD sahaları arasındadır.[14] IŞİD, petrol üretim sahalarının yönetimi için mühendisler ve uzman personel tahsis etmiştir. Petrol üretimi, üst yönetim tarafından merkezi olarak kontrol edilmektedir. Ebu Sayyaf, 2015 yılındaki ölümüne kadar petrol üretiminin "emir"i veya tepe amiri olarak görev yapmış,[2] 200'ün üzerinde petrol kuyusundaki üretimin kontrolünü üstlenmiştir.[11]

Eylül 2016 sonlarında, bir Kürt medya kuruluşu olan Rudaw, Irak ordusunun Şargat ve Qayyarah'ı geri alması sonrasında IŞİD'in artık Irak'ta herhangi bir petrol sahasının kontrolüne sahip olmadığını bildirmiştir.[15]

Yerel dağıtım[değiştir | kaynağı değiştir]

IŞİD, satışını pompa başında gerçekleştirmekte ve genellikle Suriye ve Irak'tan bağımsız tüccarlara satış yapmaktadır.[13] Ek olarak, IŞİD, dağıtım sistemindeki petrolü vergilendirmektedir.[11] Toplam 1.000 dağıtım kamyonundan oluşan bir filoya sahip oldukları tahmin edilmektedir.[7] Hammaddeler petrol ve mazot üretimi için yerel rafinerilere getirilmektedir.[13] Birçok "rafineri", aslında yol kenarlarına yayılmış olan gelişmemiş nitelikteki ocaklardan ibarettir.[16] Bu petrol ürünlerinin çoğunluğu, Suriye ve Irak'taki IŞİD kontrolü altında olan alanlarda tüccarlar tarafından satılmaktadır. Kuzey Suriye'deki isyancıların elindeki bölgeler de petrolünü IŞİD'den almaktadır.[13]

IŞİD'in Irak ve Suriye şehirlerinde çeşitli pazarları bulunmaktadır. En büyük IŞİD petrol pazarları arasında Menbic, el-Bab ve el-Kaym sayılabilir.[8]

Petrol kaçakçılığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Hâlihazırda Saddam Hüseyin’in 1990'lı yıllarda yaptırımları delerek uyguladığı kaçakçılıktan sonra, bölgede bir kaçakçılık ağı kurulmuştur.[16] Bu kapsamda Suriye’de üretilen petrolün Türkiye, Ürdün, Irak ve İran’a kaçak olarak satılması kârlı görülmektedir.[17] 2014 yılında The Guardian’ın yayınlamış olduğu raporda, Iraklı yetkililer ve bölgede faaliyet gösteren kaçakçıların yolsuzluk ve rüşvetin IŞİD petrolünün çevreye taşınmasını kolaylaştırdığı ifadelerine yer verilmiştir.[17][18]

2015 yılının Kasım ayında Rusya ile Türkiye arasında yaşanan Rus Sukhoi Su-24 uçağının düşürülmesi olayının ardından Rusya Başbakanı Dimitry Medvedev, bazı Türk yetkililerin IŞİD petrollerinin pazarlanmasıyla “mali açıdan doğrudan ilgilerinin” olduğuna dair bilgilerinin olduğunu belirtmiş,[19] sonrasında bu iddia Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından reddedilmiştir.[20] Vladimir Putin ise gece gündüz çalışan petrol tankerlerini “canlı petrol boruları” olarak tanımlayarak, petrol kaçakçılığının ticari boyuta ulaştığını açıklamıştır.[21] Mart ayında yayınlanan devlet destekli televizyon ağı RT'nin yayınlamış olduğu belgeselde IŞİD'den kurtarılan bölgelerde bulunan belgeler ve tanıkların beyanları yayınlanmış, bu belgeler Türkiye'nin ucuz petrolden yararlanmak istediği öne sürülerek IŞİD'in petrol üretimi ve Türkiye arasında bir bağ olduğu ifade edilmiştir.[22]

2016 yılının Ocak ayında İsrail Başbakanı Türkiye’nin IŞİD’den petrol aldığı iddiasında bulunmuştur.[23]

Bu süreçte ABD'li yetkililer Türkiye üzerinden yapılan kaçakçılığın az bir miktar olduğu ve ekonomik açıdan bunun önemsiz olduğunu açıklamışlardır.[24] ABD Hazine Müsteşarlığı bünyesindeki Terörizm ve Mali İstihbarat Sekreterliği görevlisi Adam Szubin’e göre IŞİD kontrolündeki alanlardan gönderilen petrolün büyük kısmı Suriye hükümetinin kontrolü altındaki bölgelere sevk edilmektedir.[25] Bununla birlikte ABD Hazine Bakanlığı 29 Ağustos 2017'de yayınladığı bildiride, 2016 yılının ortalarında örgütün Irak ve Suriye’den çıkarılan ham petrolün satılmasında etkili bir isim olarak görülen IŞİD'in Musul'daki finansal sorumlusu Salim Mustafa Muhammed el-Mansur'un Türkiye'de faaliyetlerini yürüttüğünü rapor etmiştir.[26]

Arap medyası İsrail’i IŞİD’in Suriye ve İran topraklarından kaçırdığı petrolün önemli bir alıcısı olmakla suçlamıştır.[27] Bu komplo teorisine göre kaçak petrol, İsrail ve Türk bayilerince fiyatlandırılmak üzere Zakhu’ya gelmekte, daha sonra Silopi üzerinden Kürt petrolü gibi gösterilerek Türkiye limanlarına getirilip gemilerle İsrail’e gönderilmektedir.[27]

Kaçakçılık yöntemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

The Kerkük-Ceyhan boru hattı

IŞİD’in kaçak petrolü bölgesinden farklı şekillerde çıkarabileceği düşünülmektedir. Erbil’deki üst düzey yetkililerin görüşlerine göre, kaçak petrol tırlarla –kimi zaman Kürt petrolü ile karıştırılarak- Türkiye’ye transfer edilmekte, işlenmesi sonucunda yine ülke içinde kullanılmaktadır.[kaynak belirtilmeli] Diğer ülkelere sevk edilmek için ise Ceyhan ya da Dörtyol Limanlarına gönderilmektedir. Ayrıca kaçak petrolün, Avrupa veya Amerika menşeli yasal petrol üreticisi firmaların komisyoncuları aracılığıyla Türkiye üzerinden boru hatlarıyla sevk edildiği de iddialar arasındadır.[28] Diğer bir yöntemde ise kaçak petrol Kuzey Irak’taki komisyonculara satılmakta, Kerkük-Ceyhan Boru Hattı üzerindeki bulunan besleme noktalarından meşru petrolle karıştırılmaktadır.[28] Doğal olarak işlenmeye giden bu karışım petrolün kökeni bilinememekte, beklenen Kürt petrolü olarak görülmektedir.[28]

Bir başka kaçakçılık yönteminin ise petrolün Ürdün topraklarına taşınması olduğu düşünülmektedir. Kaçak petrol bölgedeki önemli kaçakçılık merkezlerinden olan Al-Anbar[14] üzerinden Ürdün’e gönderilmektedir.[8] Saddam Hüseyin döneminde Irak İstihbarat Teşkilatı Görevlisi olan petrol kaçakçısı Sami Khalaf yaptığı açıklamada “26 ila 28 ton kapasiteli tankerleri 4.200 Dolara alarak Ürdün’de 15.000 Dolara satıyoruz. Her kaçakçı haftada sekiz tanker götürüyor, ayrıca sınırdaki her kontrol noktasına da 650 Dolar rüşvet veriyor.” demiştir.[14] 2017 yılının Ocak ayında Amerikan yetkililer Esad hükümetine satılan petrol ve doğal gazın, IŞİD’in ana gelir kaynağı hâline geldiği iddiasında bulunmuş,[29] önceleri Türkiye ve Irak’a giden tırların Esat yönetiminin kontrolünde bulunan bölgeye gönderildiğini belirtmişlerdir.[29]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Jenny Cosgrove (10 November 2015). "US Air Force pledges to 'degrade' ISIS oil cash". CNBC. 10 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160810120158/http://www.cnbc.com:80/2015/11/10/us-air-force-pledges-to-degrade-isis-oil-cash.html. Erişim tarihi: 16 November 2015. 
  2. ^ a b c d e Erika Solomon; Guy Chazan; Sam Jones (14 October 2015). "Isis Inc: how oil fuels the jihadi terrorists". Financial Times. 18 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160918051518/http://www.ft.com/cms/s/2/b8234932-719b-11e5-ad6d-f4ed76f0900a.html. Erişim tarihi: 16 November 2015. 
  3. ^ Harry Istepanian (22 September 2014). "Iraq's electricity: from crisis to ISIS". Power Engineering International. 19 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151119010245/http://www.powerengineeringint.com/articles/print/volume-22/issue-8/features/iraq-s-electricity-from-crisis-to-isis.html. Erişim tarihi: 18 November 2015. 
  4. ^ Fisher, Max (12 June 2014). "How ISIS is exploiting the economics of Syria's civil war". 16 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170416163814/http://www.vox.com/2014/6/12/5802824/how-isis-is-exploiting-the-economics-of-syrias-civil-war. Erişim tarihi: 17 June 2014. 
  5. ^ Keiligh Baker (19 November 2015). "Putin hits ISIS where it hurts: Russia hits more than 200 targets in 24 hours as Moscow aims to cut off jihadists' income by taking out refinery and oil trucks". Daily Mail. 3 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170503063116/http://www.dailymail.co.uk/news/article-3324789/Russia-hits-ISIS-hurts-Raids-target-oil-trucks-Syria.html. Erişim tarihi: 19 November 2015. 
  6. ^ Karen Leigh (2 August 2014). "ISIS Makes Up To $3 Million a Day Selling Oil, Say Analysts". ABC news. http://abcnews.com/International/story?id=24814359. Erişim tarihi: 8 October 2014. 
  7. ^ a b "US airstrikes destroy more than 100 ISIS oil trucks in Syria". RT. 16 November 2015. 18 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151118082249/https://www.rt.com/usa/322330-isis-oil-trucks-destroyed/. Erişim tarihi: 16 November 2015. 
  8. ^ a b c d e f Solomon, Erika; Kwong, Robin; Bernard, Steven (11 December 2015). "Inside Isis Inc: The journey of a barrel of oil". Financial Times. http://ig.ft.com/sites/2015/isis-oil/. Erişim tarihi: 27 December 2015. 
  9. ^ a b Staff writers (18 December 2015). "Russia unveils schemes of Islamic State’s oil supplies to Turkey to UN". TASS. http://tass.ru/en/politics/845182. Erişim tarihi: 27 December 2015. 
  10. ^ a b c Solomon, Erika; Chazan, Guy; Jones, Sam (14 October 2015). "Jihadis’ oil operation forces even their enemies to trade with them". Financial Times. http://www.ft.com/intl/cms/s/2/b8234932-719b-11e5-ad6d-f4ed76f0900a.html#axzz3vWs4y7f8. Erişim tarihi: 28 December 2015. 
  11. ^ a b c Van Heuvelen B and staff (28 December 2015). "Armed with intel, U.S. strikes curtail IS oil sector". Iraq Oil Report. http://www.iraqoilreport.com/news/armed-intel-u-s-strikes-curtail-oil-sector-17473/. Erişim tarihi: 29 December 2015. 
  12. ^ Joby Warrick (7 July 2016). "Satellite photos show Islamic State installing hundreds of makeshift oil refineries to offset losses from airstrikes". Washington Post. https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/07/07/satellite-photos-show-isis-installing-hundreds-of-makeshift-oil-refineries-to-offset-losses-from-air-strikes/?tid=a_inl. Erişim tarihi: 13 July 2016. 
  13. ^ a b c d Financial Times: Inside Isis Inc: The journey of a barrel of oil
  14. ^ a b c Hawramy, Fazel; Mohammad, Shalaw; Harding, Luke (19 November 2014). "Inside Islamic State’s oil empire: how captured oilfields fuel Isis insurgency". Theguardian. https://www.theguardian.com/world/2014/nov/19/-sp-islamic-state-oil-empire-iraq-isis. Erişim tarihi: 27 December 2015. 
  15. ^ "ISIS no longer controls any Iraqi oil". Rudaw Media Network. September 27, 2016. http://rudaw.net/english/kurdistan/270920164. Erişim tarihi: October 8, 2016. 
  16. ^ a b Cam Simpson; Matthew Philips (19 November 2015). "Why ISIS has all the money it needs". Bloomberg Business. 7 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160307210810/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-11-19/why-u-s-efforts-to-cut-off-islamic-state-s-funds-have-failed?cmpid=BBD111915_BIZ. Erişim tarihi: 19 November 2015. 
  17. ^ a b Fazel Hawramy; Shalaw Mohammed; Luke Harding (19 November 2014). "Inside Islamic State's oil empire: how captured oilfields fuel Isis insurgency". The Guardian. 26 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170426142426/https://www.theguardian.com/world/2014/nov/19/-sp-islamic-state-oil-empire-iraq-isis. Erişim tarihi: 16 November 2015. 
  18. ^ Matthew Philips (14 October 2014). "Islamic State Loses Its Oil Business". Bloomberg Business. 7 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160307044618/http://www.bloomberg.com/bw/articles/2014-10-14/u-dot-s-dot-air-strikes-cut-isis-oil-production-by-70-percent. Erişim tarihi: 16 November 2015. 
  19. ^ "Ankara defends ISIS, Turkish officials have financial interest in oil trade with group - PM Medvedev". RT. 25 November 2015. 16 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170416045240/https://www.rt.com/news/323373-ankara-defends-isis-medvedev/. Erişim tarihi: 25 November 2015. 
  20. ^ Anna Smolchenko; Fulya Ozerkan (26 November 2015). "Russia targets Turkish economy over downed plane". Yahoo News. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160305104829/http://news.yahoo.com/putin-says-no-apologies-turkey-over-downed-warplane-110545924.html. Erişim tarihi: 26 November 2015. 
  21. ^ "‘Commercial scale’ oil smuggling into Turkey becomes priority target of anti-ISIS strikes". RT. 27 November 2015. 31 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170331014014/https://www.rt.com/news/323603-isis-oil-smuggling-turkey/. Erişim tarihi: 27 November 2015. 
  22. ^ "ISIS, oil & Turkey: What RT found in Syrian town liberated from jihadists by Kurds (EXCLUSIVE)". RT. 24 March 2016. 17 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170317020801/https://www.rt.com/news/336967-isis-files-oil-turkey-exclusive/. Erişim tarihi: 24 March 2016. 
  23. ^ "Israeli defence minister accuses Turkey of buying IS oil". BBC. 26 January 2016. http://www.bbc.com/news/world-europe-35415956. Erişim tarihi: 21 January 2016. 
  24. ^ "IS oil smuggling to Turkey insignificant: US official". Middle East Eye. 5 December 2015. 17 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160117060215/http://www.middleeasteye.net:80/news/oil-smuggling-turkey-insignificant-us-official-1088049296. Erişim tarihi: 7 December 2015. 
  25. ^ "Syria's Assad buying 'a great deal' of ISIS oil, US official says". Fox News. 11 December 2015. http://www.foxnews.com/world/2015/12/11/isis-selling-great-deal-oil-to-syria-assad-us-official-says/. Erişim tarihi: 13 December 2015. 
  26. ^ "ABD Hazine Bakanlığı: DEAŞ’ın Musul ‘finans emiri’ Türkiye’de". Hürriyet. http://mobil.hurriyet.com.tr/abd-hazine-bakanligi-deasin-musul-finans-emiri-turkiyede-40568093. Erişim tarihi: 6 Eylül 2017. 
  27. ^ a b "Israel has become the main buyer for oil from ISIS controlled territory, reports "al-Araby al-Jadeed."". Globes. 11 November 2015. http://www.globes.co.il/en/article.aspx?did=1001084873. Erişim tarihi: 21 January 2016. 
  28. ^ a b c Erin Banco (29 March 2016). "How ISIS Oil Ended Up On US Streets". IBTimes. http://www.ibtimes.com/how-isis-oil-ended-us-streets-2344465. Erişim tarihi: 13 July 2016. 
  29. ^ a b Feliz Solomon (January 20, 2017). "Oil and Gas Sales to the Syrian Regime Are Now ISIS’s Largest Source of Funds, Report Says". Fortune (dergi). 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170507035445/http://fortune.com/2017/01/20/oil-gas-isis-syria-assad/. Erişim tarihi: February 24, 2017. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]