Üçüncü Ağrı Harekâtı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Üçüncü Ağrı Harekâtı
Ağrı ayaklanmaları
Tarih7-14 Eylül 1930
Bölge
Sonuç İsyancıların çekilişi
Taraflar
Flag of Turkey.svg Türkiye Flag of the Republic of Ararat.svg Ağrı Milli Hareketi
Komutanlar ve liderler
Flag of the Republic of Ararat.svg İhsan Nuri
Flag of the Republic of Ararat.svg Bıro Heske Telli

Üçüncü Ağrı Harekâtı ya da Üçüncü Ağrı Ayaklanması, 11 Haziran 1930'da Türk ordusu ayaklanmaya karşılık verdi. Hoybun örgütü bu ayaklanma için diğer Kürtlerin acilen destek çağrısında bulundu. Bu ayaklanma çoğunluğu Kırmanci kürtlerinden olanlar tarafından yapılmıştır. Kirmancilerin sayısı Dersimlilerin sayısından fazlaydı. Çünkü Hoybun'un çağrısına Türk askeri Iğdır, Sipan Dağı, Van civarında ani karşılık vermiştir ve destek çok küçük bir alanda olmuştur. Türkler geçici olarak Ağrı'ya yaptıkları hücumu durdurmuşlardır. İsyancılar çok fazla sayıda olan Türk askerlerince bertaraf edilmişlerdir.[1][2]

Ayaklanmanın kumandanı İhsan Nuri Paşa, Türk Hava birliklerinin Ağrı Dağı ayaklanmasını bertaraf etmesindeki rolünü konu alan ve başlığı La Révolte de L'Agridagh (Ağrı Dağı İsyanı).bir kitap yazdı [3]

1930 yılının yazında, Türk uçakları Ağrı dağını her yönden bombalıyordu. Ihsan Nuri Paşa'ya göre. Türk uçakları üstünlüğü isyancıların demoralize olmasına ve buna bağlı olarak da teslim olmasına neden oldu.[4]

Ayaklanma boyunca, Türk uçakları birkaç Kürt aşiret ve köyünü bombaladı. Örneğin Helikanlı ve Herki aşiretleri 18 Ağustos 1939[kaynak belirtilmeli] da bombalandı. Asi köyler devamlı olarak bombalandı. İkincisi de 2 ve 29 Ağustos'ta oldu.[5]

12 ve 19 Haziran 1930'da. Kürt pozisyonları aşırı derecede bombalanıyordu. Kürtler Ağrı dağının daha üst bölümlerine geri çekildiler. 9 Haziran tarihli Cumhuriyet Gazetesi. Türk uçaklarının Ağrı dağını "Yağmur gibi bombalıyor" haberi yayınladı. Bombardımandan kaçan Kürtler canlı olarak ele geçirildi. 13 Haziran'da, Zilan'daki ayaklanma bastırıldı. Ayaklanmayı bastırmada 10-15 hava bölüğü kullanıldı. 16 Haziran'da 2 Türk uçağı düşürüldü ve içindeki iki pilot da isyancı tarafından öldürüldü. Hava bombardımanı birkaç gün devam etti ve isyancı güçleri 5.000 metre yüksekliğe çekildiler.[6] 21 Haziran'da yapılan bombardımanda birçok isyancı müdafaasını yok etti. Bu operasyonlar sırasında Türkiye ordusu 66.000 asker ve 100 uçağa sahipti. İsyancılara karşı yapılan bu mücadele 17 Eylül 1930'da sona erdi.[7]

Ağrı ayaklanması 1931'de bertaraf edildi ve Türkiye bölgedeki hakimiyetine devam etti.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Ethnic Differentiation among the Kurds". 2 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2008. 
  2. ^ .waideh, Wadie (1960) The Kürt Nationalist Hareketi: Kökeni ve Gelişmesi.Basılmamış Phd tezi
  3. ^ Ihsan Nuri Paşa, La Révolte de L'Agridagh,İsmet Şerif Vanlı'nın giriş bölümüyle, Genevre'da 1985'te basıldı. Türkçeye: Ağrı Dağı İsyanı, Med Basımevi, Istanbul, 1992.(pp.98, 105, 131, 141, 156 and 164)de çevirildi
  4. ^ Olson, R., The Kurdish Rebellions of Sheikh Said (1925), Mt. Ararat (1930), and Dersim (1937-8): Their Impact on the Development of the Turkish Air Force and on Kurdish and Turkish Nationalism, Die Welt des Islam, New Ser., Vol.40, Issue 1, March 2000, p.81
  5. ^ Olson, R., The Kurdish Rebellions of Sheikh Said (1925), Mt. Ararat (1930), and Dersim (1937-8): 'Their Impact on the Development of the Turkish Air Force and on Kurdish and Turkish Nationalism', Die Welt des Islam, New Ser., Vol.40, Issue 1, March 2000, p.82
  6. ^ Karaca, Emin (2003). Ağrı Eteklerinde İsyan - Bir Kürt Ayaklanmasının Anatomisi. İstanbul: KaraKutu Yayınları. ss. sf. 100-101. ISBN 975-8658-38-7. 
  7. ^ Olson, R., The Kurdish Rebellions of Sheikh Said (1925), Mt. Ararat (1930), and Dersim (1937-8): Their Impact on the Development of the Turkish Air Force and on Kurdish and Turkish Nationalism, Die Welt des Islam, New Ser., Vol.40, Issue 1, March 2000, pp.83,84,85,86,88