Özlem Türeci

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Özlem Türeci
Ozlem Tureci v1.jpg
Doğum 6 Mart 1967 (1967-03-06) (55 yaşında)
Siegen, Kuzey Ren-Vestfalya, Batı Almanya
Milliyet Türk-Alman
Etnik köken Türk
Vatandaşlık Almanya
Eğitim Saarland Üniversitesi
Tanınma nedeni Pfizer-BioNTech COVID-19 aşısı, kanser aşıları
Evlilik
Uğur Şahin (e. 2002)
Çocuk(lar) 1
Ödüller Almanya Federal Cumhuriyeti Liyakat Nişanı
Kariyeri
Dalları İmmünoloji, kanser immünoterapisi
Çalıştığı kurumlar Mainz Johannes Gutenberg Üniversitesi
Ganymed İlaç
BioNTech

Özlem Türeci (d. 6 Mart 1967, Siegen), Alman immünolog, girişimci, akademisyen, bilim insanı ve iş insanı. Kanser araştırmaları konusunda deneyimli bir araştırmacı olan Türeci, BioNTech adlı biyoteknoloji firmasının kurucularındandır ve baş tıbbi sorumlusudur. Kanser İmmünoterapi Derneği (CIMT) Başkanı olarak görev yapmakta ve Mainz Johannes Gutenberg Üniversitesi'nde dersler vermektedir. Almanya'nın Mainz şehrindeki Bireyselleştirilmiş Bağışıklık Müdahalesi Takımı'nın (Ci3) da kurucularındandır. Kurucularından olduğu Ganymed Pharmaceuticals adlı şirket, günümüzde Japon firması Astellas'ın alt şirketi olarak faaliyetlerini sürdürmektedir.

Ağustos 2021'de eşi Uğur Şahin ile birlikte Almanya'nın en zengin 10 insanı arasında 8. sırada yer almaktadır.[1] Türeci aralarında Almanya Federal Cumhuriyeti Liyakat Nişanı, Asturias Prensliği Ödülü ve Aydın Doğan Ödülü'de dahil birçok ödül ve madalya ile ödüllendirildi. Ayrıca Forbes dergisinin "Dünyanın En Güçlü 100 Kadını" 2021 listesinde 48. sırada yer aldı.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul göçmeni bir Türk[2] ailenin çocuğu olarak 6 Mart 1967 tarihinde Batı Almanya'nın Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinin Siegen kentinde doğdu.[3] Rize, Fındıklı kökenli olan babası[4][daha iyi kaynak gerekli] bir Katolik hastanesinde cerrah olarak çalışmaktaydı.[5] Babasının çalıştığı hastanede hasta bakıcı rahibelere hayranlık duyan Türeci, çok kültürlü bir ortamda büyüdü. Bir röportajında kendisini "Prusya Türkü" olarak tanımlamıştır.[5]

Türeci, lisans eğitimini Saarland Üniversitesi'nde tamamladı. 2001 yılında Mainz kentine taşındı. Mainz Üniversitesi Hastanesi'nde modifiye edilmiş genetik kodlarla bağışıklık sistemini kansere karşı mücadele ettirmeyi hedefleyen çalışmalar yaptı. Çalışmalarını, Uğur Şahin ile birlikte 2001 yılında kurdukları ve Türkçe "ganimet" kelimesinden esinlenerek "Ganymed" adını verdikleri[5] firmada sürdürdü. Kendisi gibi Türkiye göçmeni olan meslektaşı Uğur Şahin ile 2002'de evlendi.[6] Çift, bağışıklık sisteminin, kanserli hücreleri vücuda giren bir virüs gibi algılaması ve onları ortadan kaldırması için birlikte çalışmayı sürdürdü.[7]

Kansere karşı hassas antikor tedavilerine öncülük eden Ganymed 2016'da Japon ilaç şirketi Astellas'a satıldı. 420 Milyon Euro değerindeki bu satış, o tarihe kadar Almanya tıp sektöründeki en yüksek meblağlı satış oldu.[8][9] Bu satış Özlem Türeci-Uğur Şahin çiftini Almanya'daki en zenginler arasına soktu.[10]

Türeci 2008 yılında eşi Uğur Şahin ve Avusturyalı immünolog, onkolog Christoph Huber ile birlikte BioNTech adlı firmayı kurdu. 2018 yılında şirketin baş tıbbi sorumlusu oldu. 2020 yılı itibarıyla 1300 çalışanı olanı şirket, başlangıçta immünoterapi kanser tedavileri üzerine çalışmalar yaptı. 2020'de COVID-19 pandemisinin ortaya çıkmasıyla şirket korona virüs aşısı bulmaya yöneldi. Özlem Türeci, SARS-CoV-2'ye karşı geliştirilmek istenen aşı çalışmalarında öncü bir rol oynadı. Aşının geliştirilmesi konusunda BioNTech ile iş birliği yapan ABD ilaç şirketi Pfizer 9 Kasım 2020'de yaptığı açıklamada, üretilen COVID-19 aşısı (BNT162)'nın %90 başarı elde ettiğini duyurmuştur.[11]

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türeci ve Şahin, Köln Üniversitesi tarafından verilen fahri doktora töreni sırasında, 2021

1995'te Alman Hematoloji ve Onkoloji Derneği'nin Vincenz Czerny Ödülüne, 1997 yılında ise "Calogero Pagliarello Araştırma Ödülü" sahibi oldu.[12] 2005 yılında Alman İmmünoloji Derneği Tarafın Şahin ile birlikte "bağışıklık sisteminin anlaşılmasına önemli katkı sağlayan ya da olağanüstü araştırmalarından kaynaklanan uygulamalar geliştiren” bilim insanlarına verilen Georges J. F. Köhler Ödülü'ne layık görüldü.[13] Türeci eşi Uğur Şahin ile birlikte, korona virüs aşısını bir yıldan kısa sürede geliştirmelerinden dolayı, her yıl kayda değer etki yaratan kişileri "Yılın Kişisi" olarak seçen Londra merkezli Financial Times tarafından "2020 Yılın Kişisi" seçildiler.[14] 10 Mart 2021'de Bilkent Üniversitesi rektörü Abdullah Atalar, "mRNA tabanlı aşı geliştirme çabaları ve örnek oluşturan girişimcilik başarıları" sebebiyle üniversite mütevelli heyeti ve senatosunun da onayıyla Özlem Türeci ve Uğur Şahin'e onursal doktora tevcih edileceğini duyurdu.[15]

Aralık 2020'de Axel Springer SE tarafından Covid-19'a karşı geliştirdikleri mRNA aşısı ve çalışmalarından dolayı eşi Uğur Şahin ile birlikte "2021 Onur Ödülü"ne layık görüldüğü açıklandı.[16] 18 Mart 2021'de düzenlenen törene Avusturya Başbakanı Sebastian Kurz bizzat katılırken, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise video-konferans yöntemiyle katıldı ve çifti çalışmalarından dolayı tebrik etti.[17][18] 19 Mart 2021'de eşi Uğur Şahin ile birlikte aşı çalışmaları sebebiyle Almanya Federal Cumhuriyeti Liyakat Nişanına layık görüldü. Bellevue Sarayı'nda düzenlenen törene, Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier ve Şansölye Angela Merkel de katıldı.[19]

Türeci; Uğur Şahin, Katalin Karikó ve Drew Weissman'ın da yer aldığı altı bilim insanı ile birlikte "Teknik ve Bilimsel Araştırmalar" alanında 2021 Asturias Prensliği Ödülü'ne layık görüldü. Jüri verdikleri ödülün gerekçesini COVID-19 aşılarının bulunmasına katkıları, yeni bir teknoloji olan mRNA'nın geliştirilmesi, adenovirüsler bazlı aşıların üretilmesi ve diğer hastalıklara karşı kullanımları konusunda öncü ve yenilikçi rolleri dolayısıyla olduğunu açıkladı.[20][21] Eylül 2021'de, Türeci ve Şahin'e, Köln Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından "RNA aşısı alanında, bilimin gelişmesine yaptıkları katkılar" nedeniyle fahri doktora unvanı verildi.[22][23] Türeci, Şahin ve Katalin Karikó, Almanya'nın en prestijli tıp ödülü olarak kabul edilen 2022 Paul Ehrlich ve Ludwig Darmstaedter Ödülü'ne layık görüldü. Paul Ehrlich Vakfı tarafından yapılan açıklamada, "üç ismin mesajcı RNA (mrNA) teknolojisinin geliştirilmesine yaptıkları katkılardan dolayı" ödüle değer görüldüğünü ve toplam 120 bin euro tutarındaki ödülün 14 Mart 2022'de düzenlenecek törenle sahiplerine takdim edileceği belirtildi.[24]

13 Ekim 2021'de Uğur Şahin ile birlikte Yunanistan'ın "İmparatoriçe Theophano Ödülü"'ne değer görüldü. Çiftin, aşı keşifleri ile milyonlarca hayatı kurtardıkları ve tüm dünyaya umut verdikleri için 2021 İmparatoriçe Theophano Ödülü'ne layık görüldüğü açıklandı. Selanik'te düzenlenen törende ödül, Yunanistan Cumhurbaşkanı Katerina Sakelaropulu tarafından takdim edildi.[25][26] Türeci ve Şahin Aydın Doğan Vakfı tarafından 2021 Aydın Doğan ödülüne layık görüldü. Sağlık kategorisinde ödülü kazanan çiftin "biyoteknoloji ve Covid-19 aşısının geliştirilmesi konularındaki özverili ve ilham verici çalışmaları ile bu yolla insanlığa yaptıkları olağanüstü ve benzersiz hizmetleri" gerekçe olarak gösterildi.[27] Almanya'nın Mainz şehrinde düzenlenen törende ödülü Vakfın Onursal Başkanvekili Sema Doğan takdim etti.[28]

Özlem Türeci, Forbes dergisinin her yıl yayınladığı "Dünyanın En Güçlü 100 Kadını" 2021 listesinde, aralarında Birleşik Krallık Kraliçesi II. Elizabeth, Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde, Amerika Birleşik Devletleri Başkan Yardımcısı Kamala Harris ve Yeni Zelanda Başbakanı Jacinda Ardern'ın da yer aldığı listede 48. sırada yer aldı.[29][30]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ali Mercimek (11 Ağustos 2021). "Şahin-Türeci çifti en zengin ilk 10'a girdiler". Münih: Hürriyet. 11 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2021. 
  2. ^ "AP üyesinden öneri: Euro banknotları üzerinde Özlem Türeci ve Uğur Şahin'in de fotoğrafları olsun". BBC News Türkçe. 12 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2022. 
  3. ^ "Das Forscherpaar". Der Spiegel. 25 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2022. 
  4. ^ Özgür Özdemir (13 Kasım 2020). "Bu gurur ve mutluluk dünyaya bedel". sabah.com.tr. 13 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Kasım 2020. 
  5. ^ a b c Oltermann, Philip (10 Kasım 2020). "Uğur Şahin and Özlem Türeci: German 'dream team' behind vaccine". The Guardian. 11 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2020. 
  6. ^ "Leadership". BioNTech. 16 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2020. 
  7. ^ "Covid-19 aşısının arkasındaki iki isim: Türkiye kökenli Uğur Şahin ve Özlem Türeci". Euronews 12 Kasım 2020. 10 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2020. 
  8. ^ "Astellas kauft Ganymed" (Almanca). Traskript.de. 28 Ekim 2016. 11 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2021. 
  9. ^ "Aşının fiyatı belli oldu". Inbusiness. 13 Kasım 2020. 25 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2021. 
  10. ^ "Spotlight: The Turkish-German 'dream team' couple behind Pfizer's COVID-19 vaccine". Daily Sabah (İngilizce). 9 Kasım 2020. 14 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2020. 
  11. ^ "PFIZER AND BIONTECH ANNOUNCE VACCINE CANDIDATE AGAINST COVID-19 ACHIEVED SUCCESS IN FIRST INTERIM ANALYSIS FROM PHASE 3 STUDY". bfizer. 9 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2020. 
  12. ^ Öztürk, Kurtuluş (6 Eylül 2018). "Tıp Bilimine Yön Veren 100 Türk". Turkishtime. 7 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2020. 
  13. ^ "GEORGES-KÖHLER PRIZE". Dgfi. 16 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2020. 
  14. ^ "FT People of the Year: BioNTech's Ugur Sahin and Ozlem Tureci". Financial Times, 16 Aralık 2020. 16 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2020. 
  15. ^ Kasap, Selma (10 Mart 2021). "Bilkent Üniversitesi, Özlem Türeci ve Uğur Şahin'e onursal doktora tevcih edecek". Anadolu Ajansı. 10 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2021. 
  16. ^ "Covid-19 aşısını geliştiren Şahin ve Türeci, 2021 Axel Springer Ödülü'nün sahibi oldu". Euronews. 24 Aralık 2020. 24 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2020. 
  17. ^ Gülen, Ali (19 Mart 2021). "Şahin ve Türeci'ye ödül: Yardım etmek Allah'ın bir lütfu". Sözcü. 21 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021. 
  18. ^ "Livestream on March 18: Özlem Türeci and Uğur Şahin receive Axel Springer Award". Axel Springer SE. 15 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2021. 
  19. ^ "Türeci ve Şahin'e liyakat nişanı verildi". Deutsche Welle. 19 Mart 2021. 19 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2021. 
  20. ^ "2021 PRINCESS OF ASTURIAS AWARD FOR TECHNICAL & SCIENTIFIC RESEARCH". Prenses Asturias Vakfı. 23 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2021. 
  21. ^ "İspanya'nın en büyük bilim ödülü, Uğur Şahin ve Özlem Türeci ile bir grup bilim insanına verildi". Hürriyet. 24 Haziran 2021. 25 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Haziran 2021. 
  22. ^ "Özlem Türeci und Uğur Şahin im Historischen Rathaus zu Köln geehrt" (Almanca). Köln Üniversitesi. 17 Eylül 2021. 17 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Eylül 2021. 
  23. ^ "Köln Üniversitesinden Özlem Türeci ve Uğur Şahin'e "fahri doktora" unvanı". TRT Haber. 17 Eylül 2021. 21 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Eylül 2021. 
  24. ^ "Türeci ve Şahin'e prestijli tıp ödülü". Deutsche Welle. 21 Eylül 2021. 21 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2021. 
  25. ^ "The Empress Theophano Prize Honours the Contribution of Science to Humankind". Theophano Vakfı. 16 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021. 
  26. ^ "Yunanistan Cumhurbaşkanı, Uğur Şahin ile Özlem Türeci'ye 'İmparatoriçe Theophano' ödülünü verdi". Euronews. 14 Ekim 2021. 14 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021. 
  27. ^ "Aydın Doğan Ödülü: Dr. Özlem Türeci ve Prof. Dr. Uğur Şahin". Doğan Holding. 2 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Aralık 2021. 
  28. ^ "25. Aydın Doğan Vakfı ödülü Prof. Dr. Uğur Şahin ve Dr. Özlem Türeci'ye verildi". Sputnik. 1 Aralık 2021. 2 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Aralık 2021. 
  29. ^ "The World's Most Powerful Women 2021" (İngilizce). Forbes. 7 Aralık 2021. 24 Ekim 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2021. 
  30. ^ "Özlem Türeci 'En Güçlü Kadınlar' Listesinde İlk 50'de". Amerika'nın Sesi. 10 Aralık 2021. 15 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2021.