"Ortak hukuk" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
k (Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir))
Etiketler: Mobil değişiklik mobil uygulama değişikliği Android uygulaması değişikliği
'''Ortak hukuk''' ya da '''Anglo-Sakson Sistemi''',<ref>Bahadır Kılınç "Common Law (Ortak Hukuk) Sistemine Sahip Ülkelerden ABD ve İngiltere'de Anayasa Kavramı ve Yargısal Denetim", ''[http://www.anayasa.gen.tr/ay-incelemeleri-tanıtım.pdf Anayasa Yargısı İncelemeleri - 1]'' (Editörler: Mehmet Turhan ve Hikmet Tülen), Ankara 2006, s. 121.</ref><ref>Onur Karahanoğulları, ''[http://kutuphane.tbmm.gov.tr:8088/2005/200503899.pdf Kamu Hizmeti - Kavram ve Hukuksal Rejim]{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}'', Turhan Kitabevi, Ankara 2004, s. 153.</ref><ref>Mesut Ertanhan, ''[http://kutuphane.tbmm.gov.tr:8088/2005/200506121.pdf Medeni Yargılama Hukukunda Tanık ve Tanıklık]{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}'', Seçkin Yayıncılık, Ankara 2005, s. 34.</ref><ref>{{Dergi kaynağı|soyadı= King|ad= Edward|yazarbağı= |eşyazarlar=Hawley, Joseph, Çev. İlhan Lütem|yıl= 1959|ay= |başlık= İngiliz (Common Law)’unun Gelişmesi|dergi= AÜHFD|cilt= 16 |sayı= 1-4|sayfalar=178-233|tanıtıcı= |url= http://auhf.ankara.edu.tr/dergiler/auhfd-arsiv/AUHF-1959-16-01-04/AUHF-1959-16-01-04-King-Hawley.pdf|erişimtarihi= 11 Nisan 2010|alıntı= }}</ref> ([[İngilizce]]: ''common law''), özellikle tarihinde [[Birleşik Krallık]] sömürgesi olan birçok ülkenin hukuki temellerini oluşturur. [[Emsal karar]]lar yansıtan, kapsamlı [[yasa olmayan kanunlar|yasallaşmamış kanunları]] dikkat çeken özellikleri arasında yer alır. Bu emsal kararlar yüzyıllarca yargıçlar tarafından gerçek davalarda verilen hükümlerden elde edilmiştir.
 
== Tarihî gelişimi ==
===Common Law===
1066 yılında [[İngiltere]]'nin [[Normanlar]] tarafından istilasından sonra Normanlar bütün ülkede geçerli olacak bir hukuk sistemi yarattılar. Ülkenin her bir tarafına gezici yargıçlar gönderildi. Bu yargıçlar gittikleri bölgedeki örf ve adetleri de göz önünde bulundurarak hukukî sorunları çözmeye başladılar. Bu sistemdeki amaç ülkenin tamamının yargıçlar tarafından oluşturulan ortak bir hukuka sahip olmasıydı. Nitekim bu nedenle sistemin adı Common Law, yani ''ortak hukuk'' adını almıştır. '''Common Law''' bu dönemde oldukça katı ve şekilciydi. Dava açabilmek için Lord Chancellor'dan (Adalet Bakanı) "''writ''" (ferman) almak gerekiyordu. Üstelik bu fermana uygun olmayan durumlarda dava açılması mümkün değildi. Bunun yanında, Common Law sistemine göre sözleşmeye uyulmaması hâlinde mahkemenin verebileceği tek karar, uymayan tarafın tazminat ödemesiydi, yani aynen ifa gibi bir yetkisi yoktu.<ref name="gözler">{{kitap kaynağı|başlık=GÖZLER, Kemal, Hukuka Giriş, Ekin Kitabevi, 13. baskı, 2013|isbn=978-605-5187-75-0}}</ref>.
 
===Equity Law===
Common Law mahkemelerinde adaleti bulamayanlar ''"Tanrı aşkına ve merhameten (for the love of God and the way of charity)"'' Kral'a başvurmaya başladılar. Bu başvurularla ilgilenilmesi görevi önce Curia Legis (Kral'ın danışma meclisi) isimli kurula, sonra da Lord Chancellor'a verildi. Böylece ''Chancellor Mahkemeleri'' kurulmuş oldu. Common Law sisteminden farklı olarak, bu mahkemelerde dava açmak için ferman almak gerekmiyordu, bir dilekçe yazmak yeterliydi. Bu mahkemede, Common Law sisteminden eksik kalan biçimsel kuralları telafi edebilmek için birtakım hakkaniyet ve nesafet kuralları geliştirildi. 1474 yılı itibarıyla bu kurallar iyice belirginleşti ve bu sisteme Equity Law, yani ''eşitlik hukuku'' adı verildi.
 
Bu sistem, Common Law sistemine göre daha kolay işleyen bir sürece sahip olduğu için oldukça hızlı bir şekilde büyüdü. Öyle ki, ilerleyen süreçle birlikte Common Law sistemi ile çatışmaya başladı. Artık hangi sistemin diğerinden daha üstün olduğu tartışılmaya başlanmıştı. Kral I. James, çatışma hâlinde Equity Law sisteminin daha üstün olacağına karar verdi. Fakat yine de bu çatışmalar devam etti. Nihayet, 1873 ve 1875 yıllarında çıkarılan kanunlar ile, mahkemeler istedikleri sistemi uygulayabilme yetkisi elde etti.<ref name="gözler"/>.
Common Law mahkemelerinde adaleti bulamayanlar ''"Tanrı aşkına ve merhameten (for the love of God and the way of charity)"'' Kral'a başvurmaya başladılar. Bu başvurularla ilgilenilmesi görevi önce Curia Legis (Kral'ın danışma meclisi) isimli kurula, sonra da Lord Chancellor'a verildi. Böylece ''Chancellor Mahkemeleri'' kurulmuş oldu. Common Law sisteminden farklı olarak, bu mahkemelerde dava açmak için ferman almak gerekmiyordu, bir dilekçe yazmak yeterliydi. Bu mahkemede, Common Law sisteminden eksik kalan biçimsel kuralları telafi edebilmek için birtakım hakkaniyet ve nesafet kuralları geliştirildi. 1474 yılı itibarıyla bu kurallar iyice belirginleşti ve bu sisteme Equity Law, yani ''eşitlik hukuku'' adı verildi.
 
Bu sistem, Common Law sistemine göre daha kolay işleyen bir sürece sahip olduğu için oldukça hızlı bir şekilde büyüdü. Öyle ki, ilerleyen süreçle birlikte Common Law sistemi ile çatışmaya başladı. Artık hangi sistemin diğerinden daha üstün olduğu tartışılmaya başlanmıştı. Kral I. James, çatışma hâlinde Equity Law sisteminin daha üstün olacağına karar verdi. Fakat yine de bu çatışmalar devam etti. Nihayet, 1873 ve 1875 yıllarında çıkarılan kanunlar ile, mahkemeler istedikleri sistemi uygulayabilme yetkisi elde etti<ref name="gözler"/>.
 
===Statute Law===
Geçmişten gelen Common Law ve Equity Law sistemleri, gelişen ve değişen hayat şartlarına uyum sağlayamaz hâle gelince, oluşan bu soruna çare olması amacıyla Statute Law sistemine geçildi. Bu sistem, oluşan yeni sorunların yasama faaliyetleriyle çözülmesine dayanıyordu, bu nedenle de adı Statute Law (''kanun hukuku'') olmuştu. Kuralların kaynağı, bizzat parlamento idi, hâkimler de bu kuralları aynen uygulamak mecburiyetindeydi.<ref name="gözler"/>.
 
Common Law terimi, dar anlamda yukarıda da anlatıldığı gibi çeşitli biçimsel ve esasa dair özellikleri olan hukuk sistemi anlamına gelmekle birlikte, aynı zamanda geniş anlamda da bu üç hukuk sistemini de içine alan bir kavram olarak kullanılır. Yani günümüz Anglo-Sakson hukuk sistemi de Common Law olarak bilinir.

Gezinti menüsü