"Struma Olayı" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
k
redaksiyon
k (redaksiyon - ülke adları)
Etiket: 2017 kaynak düzenleyici
k (redaksiyon)
== Arka plan ==
 
1940 yılında Nazi orduları Türkiye'nin [[Balkan]] sınırınasınırlarına dayanmışlardı. Naziler [[Polonya]]'da yürürlüğe koydukları [[Holokost|Yahudi karşıtı]] yasaların benzerlerini müttefikleri [[Romanya]]'da da yürürlüğe koymuşlardı. 1941 yılına gelindiğinde Romanya'nın Yaş şehrinde 4 bin Yahudi'nin Nazilerce katledilmesiyle Romanya Yahudileri için Filistin'e gitmekten başka çare kalmamıştı.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-turk-schindleri-efsaneleri.htm |başlık=‘Türk Schindleri’ efsaneleri |erişimtarihi=28 Şubat 2012 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20110217054648/http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-turk-schindleri-efsaneleri.htm |arşivtarihi=17 Şubat 2011 |ölüurl=yes }}</ref> Türkiye karasularını kullanarak Filistin'e kaçmayı planlayan Romanyalı zenginlerden ve entelektüellerden oluşan büyük bir Yahudi grubu bir araya getirdikleri para ile ''Struma'' isimli gemiyi ''Campania Mediteranea de Vapores Limitada'' isimli [[acente]]den kiraladılar. Kiraladıkları bu geminin basında çıkan fotoğraflarındaresimlerinde bir [[transatlantik]] fotoğrafı kullanılmıştı. Acente, aldatıldıklarını anlayan Yahudileri sakinleştirmek için, kendilerini götürecek geminin karasuları dışında beklediğini söylemişti.<ref name=":0">{{Haber kaynağı|url=http://www.radikal.com.tr/yazarlar/ayse-hur/73-yildir-kanayan-yara-struma-faciasi-1303687/|başlık=73 yıldır kanayan yara: Struma Faciası|erişimtarihi=5 Haziran 2020|arşivtarihi=2 Mart 2019|arşivurl=https://web.archive.org/web/20190302004837/http://www.radikal.com.tr/yazarlar/ayse-hur/73-yildir-kanayan-yara-struma-faciasi-1303687/|tarih=1 Mart 2015|çalışma=|yayıncı=Radikal gazetesi|ad=Ayşe|soyadı=Hür}}</ref><ref name="M Sarıkaya">[http://www.haberturk.com/yazarlar/muharrem-sarikaya/519556-strumanin-intikami-mi Struma'nın intikamı mı?] HaberTurk.com. Erişim: 25 Şubat 2012.</ref>
 
Struma, 1830 model bir motora sahip, 46 metrelikmetre boyunda, [[Panama]] [[bandıra]]lı bir [[Bulgarlar|Bulgar]] kömür gemisiydi.<ref>Chronik des Seekrieges 1939-1945, Jürgen Rohwer, Gerhard Hümmelchen, 1968, [http://books.google.co.uk/books?id=G5t8AAAAIAAJ&dq=editions:ISBN3881990097&q=struma&redir_esc=y#search_anchor s.223 Chronik des Seekrieges 1939-1945]</ref> 1867’de [[İngiltere]]'de [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]'daki bir tersanede inşa edilmişti, ve 100 yolcu kapasitesi vardı. [[Balkan Savaşları]]'nda görevlendirilmiş, savaş sonrasında hayvan nakliyesinde kullanılmıştı.<ref name=":0" />
 
== Geminin İstanbul'a ulaşması ==
 
12 Aralık 1941'de Romanya'nın [[Köstence]] limanından yaklaşık 790 yolcu ve 10 mürettebatla kalkanyola çıkan Struma'nın dizel motoru İstanbul'a ulaşamadan açık denizde dizel motoru çatladı.<ref name=":0" /> Yolcuların aralarında topladıkları para ve mücevherler karşılığında, yakından geçen bir geminin mürettebatı gemiyi onardı.<ref name="M Sarıkaya"/> Gemi ikinci bir motor arızası sebebiyle 15 Aralık'ta [[İstanbul Boğazı]]'nda, Sarayburnu açıklarında demir attıatmak zorunda kaldı.<ref name="M Sarıkaya"/>
 
Almanya'nın İstanbul büyükelçisibaşkonsolosu gemide salgın hastalık olduğu ihbarında bulundu ve Almanya tarafından yolcuların karaya çıkarılmaması konusundaiçin baskı yapıldı.<ref name="M Sarıkaya"/> O dönemde [[Filistin]]'e [[Yahudiler|Yahudi]] göçünü kısıtlayan [[Britanya]]'nın deda baskısıyla ne geminin yola devam etmesine, ne de yolcuların karaya çıkmasına izin verildi. Zaten Ağustos 1938’de çıkarılan ve "''tebaası oldukları devlet arazisinde yaşama ve seyahat bakımından baskılara tabi tutulan Musevilerin, bugünkü dinleri ne olursa olsun, Türkiye’ye girmeleri ve ikametleri yasaktır…''" denilen 2/9498 sayılı kararname ile bu kapı kapatılmıştı.<ref name="Şalom">RUSSO, Marsel. "St. James’ten Struma’ya: Ateşe itilenler" ''[[Şalom Gazetesi]]'' 21 Şubat 2018, İnternet sürümü. <http://www.salom.com.tr/haber-105938-st_jamesten_strumaya_atese_itilenler.html>.</ref> [[Almanya]] ile müttefik olan Romanya gemiyi geri kabul etmedi.<ref name="Radikal">Deliklitaş, Murat. "Ankara emir verdi, 768 Musevi öldü." ''[[Radikal Gazetesi]]'' 24 Şubat 2012, İnternet sürümü. <http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetayV3&ArticleID=1079802&CategoryID=77>. Arşiv. <http://www.webcitation.org/65hZiRCmn>.</ref>
 
Tarihi geçmiş Filistin vizesi bulunan birkaç yolcu Birleşik Krallık hükümetinin onayıyla, Martin Segal ve ailesi de ABD'nin ricası üzerine [[Vehbi Koç]]'un aracı olması veolup Türkiye hükûmeti nezdindeki girişimleriyle gemiden indirildi.<ref name="M Sarıkaya"/> Segal, ''Standard Oil Company of New York'' isimli bir ABD petrol şirketinin Romanya müdürüydü.<ref name="M Sarıkaya"/> Vehbi Koç ise aynı şirketin Türkiye temsilcisi idi. Koç, Segal ailesi için İçişleri Bakanı [[Faik Öztrak (siyasetçi, 1882)|Faik Öztrak]] ve İstanbul Emniyet Müdürü [[İhsan Sabri Çağlayangil]] ile bir dizi görüşme yapmıştı.<ref name="M Sarıkaya"/>
 
== Kıyıda bekleyiş ==
9 hafta boyunca kıyıda demirli vaziyette bekleyen gemiye [[Kızılay]] ve İstanbul'daki Yahudi toplumu tarafından yardım malzemeleri ulaştırıldı.<ref name="Radikal"/> Yardımları İstanbul'daki Yahudi toplumunun önderlerinden [[Simon Brod]] ve [[Rifat Karako]] organize ediyordu.<ref name="M Sarıkaya"/> Struma'nın arızalı olan motoru da tamir edilmek üzere söküldü.<ref name="M Sarıkaya"/>
 
Olay esnasında 15 yaşında olan ve yardım faaliyetlerinde görev alan, [[Yahudi Asıllı Türkler|Türkiyeli Yahudi asıllı Türk]] iş adamı [[İshak Alaton]], Kızılay tarafından yapılan yardımların göstermelik olduğunu, yardımın büyük kısmının [[Türk Yahudileri|Türkiye Yahudi toplumu]] tarafından toplandığını belirtiyor. Alaton, kendisi ile yapılan bir mülakatta, ayrıca, geminin halatlarının gizlice kesilerek içerisindekilerin ölüme terk edildiğini iddia ileederek, bu olay dolayısıyla Türkiye'nin özür dilemesi gerektiğini ifade etmiştir.<ref name="Radikal"/>
 
== Batırılma ==
[[Dosya:Struma-map.jpg|thumb|200px|1. Geminin demir attığı konum<br />2. Geminin batırıldığı konum (41º23'K, 29º13'D]]
Gemide kalan yolcuların akıbeti ile ilgili haftalar süren müzakereler sonuç vermeyince, 23 Şubat 1942'de Türkiye hükümeti, motoru halen çalışmayan gemiyi Karadeniz'de [[Şile]] açıklarına çektirdi. Gece boyunca sürüklenen gemi, 24 Şubat sabahı büyük bir patlamanın ardından battı. 103' ü çocuk olmak üzere 768 kişi öldü. Sadece [[David Stoliar]] adlı 20 yaşında bir yolcu ve Ivanof Diko isimli ikinci kaptan sağ kurtuldu. Stoliar ve Diko sabaha kadar bir tahta kirişe tutunarak hayatta kalmaya çalıştıçalıştılar. İkili aynıbu zamandasırada donmak üzereydi. Daha sonra tüm umutları tükenen Diko kendini akıntıya bıraktı ve yaşamına son verdi. Stoliar ise çaresizlikten bileklerini kesmek istedi ancak donmak üzere olan elleri çakıyı açamadı. Ölmek üzereyken Türkiye'ye ait 12 kürekli kurtarma kayığı tarafından bulundu ve karaya çıkartıldı.<ref name="Radikal"/>
 
Uzun yıllar geminin neden battığı bilinemedi. Sağ kurtulan tek yolcu olan David Stoliar, İsrail Silahlı Kuvvetler RadyosunaRadyosu'na verdiği bir demeçte; geminin Türkiye'ye ait bir torpido botunun açtığı ateş ile batırıldığını iddia etti.<ref>[http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/GununYayinlari/4X1uzRHlxoRQS9dh6OEJeA_x3D__x3D_ Sağ kurtulan tek adam "Türkler torpilledi," diyor.]</ref> 1960'larda [[Sovyetler Birliği|Sovyet]] arşivlerinden çıkan belgeler ışığında Struma'nın Sovyet denizaltısı [[Sovyet denizaltı Shch-213|Shch-213]] tarafından [[torpido]] ile vurularak battığı anlaşıldı.<ref name=rohwer>{{Kitap kaynağı|sayfa=107|başlık=Rohwer, Jürgen (1997), Allied submarine attacks of World War Two: European theatre of operations, 1939-1945|yayıncı=Naval Institute Press s.107|yıl=1997|ad=Jürgen|soyadı=Rohwer}}</ref><ref name="U-Boat">[http://www.uboat.net/allies/warships/ship/5044.html ShCh-213] Uboat.net. Erişim: 24 Şubat 2012.</ref> Aynı denizaltı 23 Şubat akşamı Türkiye'ye ait kargo gemisi [[MV Çankaya|Çankaya]]'yı da batırmıştı.<ref name="U-Boat"/><ref>Rohwer, Jürgen (1997). Allied submarine attacks of World War Two: European theatre of operations, 1939-1945. Naval Institute Press. sf. 107.</ref> Sovyet denizaltısı [[Nazi Almanyası]]'na stratejik malzeme akışını önlemek amacıyla [[Karadeniz]]'e giren tüm tarafsız ya da düşman gemilerini batırması yönündeki gizli talimatı yerine getiriyordu.<ref>D. Frantz, C. Collins, Death on the Black Sea: The Untold Story of the Struma and World War II's Holocaust at Sea, HarperCollins, 2003, s. 256. ISBN 0-06-621262-6.</ref> Struma'nın batırılması hadisesi [[Sovyetler Birliği|Sovyet]] askerî arşivlerine şu şekilde işlendi:<ref>D. Frantz, C. Collins, Death on the Black Sea: The Untold Story of the Struma and World War II's Holocaust at Sea, HarperCollins, 2003, ISBN 0-06-621262-6.</ref>
 
{{Alıntı|''Sc-213 denizaltısı ... 24.2.1942 sabahı korumasız vaziyetteki düşman gemisi Struma'ya rastladı ... Gemi 1118 metreden başarıyla torpidolandı ve batırıldı ... Genç subaylar ... Gemi Komutanı ve astsubaylar ... ve torpidoyu ateşleyen Kızıl Filo denizcileri ... cesaret örneği sergilemişlerdir.''}}
|alıntı= |ref= |ayırıcı= |ek= |dil= Türkçe |sayfa= |konum= |çeviri_başlık= }}</ref>
 
Struma Olayı, daha önce gerçekleşen [[Patria Olayı]] ile birlikte Yahudi yeraltı örgütlerinin [[Birleşik Krallık Filistin Mandası|Filistin'deki İngilizBritanya mandasına]] karşı saldırılarını şiddetlendirmesinde önemli bir kilometre taşı oldu.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/439645/Palestine/45070/World-War-II "Palestine: World War II".] [[Encyclopædia Britannica]]. Erişim: 24 Şubat 2012.</ref> Bu örgütlerden biri olan [[Lehi]], olayların sorumlusu olarak Filistin Yüksek Komiseri [[Harold MacMichael]]'ı gösterdi. Lehi üyesi iki genç ise,Britanya'nın İngilizleribu sorumlufaciadaki gördüklerisorumluluğu içinnedeniyle Lord Moyne'u öldürdüler.<ref>17.12.1999 / Cumhuriyet Gazetesi</ref>
 
Struma faciası için Türkiye'de ilk resmi anma, Kültür ve Turizm Bakanı [[Ömer Çelik]]'in hükûmet adına katılımı ve taziye konuşması ile 24 Şubat 2015'te gerçekleşti.<ref name="AgostaStruma">Uygar, Gültekin. "Struma faciası için ilk resmi anma" ''[[Agos]] gazetesi'' 24 Şubat 2015, İnternet sürümü. <http://www.agos.com.tr/tr/yazi/10682/struma-faciasi-icin-ilk-resmi-anma>.</ref>
== Popüler kültürde Struma ==
*''[[Zülfü Livaneli]]'' tarafından yazılan ve 2011 yılında yayımlanan ''[[Serenad (roman)|Serenad]]'' isimli roman bu olaya dayanmaktadır.
* [[Doğan Akhanlı]]'nın ''[[Madonna'nın Son Hayali]]'' romanı, ISBN 975-8859-25-0, 240ss. 240, İstanbul, 2005.
*[[Halit Kakınç]] (Struma - Yüzen Tabut) - Bu belgesel roman, Struma'yı işlemektedir.
*Hakan Akdoğan, ''Karanlıkta Bir Ninni - Struma'' romanı, ISBN 978-605-4849-52-9.
 
== Ayrıca bakınız ==

Gezinti menüsü