İçeriğe atla

"Karadağca" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Eklemeler yapıldı.
(Dil, madde standardı ve kaynakla güçlendirme)
(Eklemeler yapıldı.)
{{çalışma var}}
{{Dil bilgi kutusu
|dilin adı = Karadağlıca
|kutuboyutu =
}}
'''Karadağca''' veya '''Karadağlıca''' (''Crnogorski jezik'' / ''Црногорски језик''), Ana ülke [[Karadağ]]'da ve komşu devletlerde ([[Sırbistan]], [[Hırvatistan]]) konuşulan bir [[Güney Slav dilleri|Güney Slav dili]]dir. Aynı zamanda [[Karadağ]]'ın resmî dilidir. ''Karadağlı dili'' olarak da belirtilebilir. [[Karadağ Anayasası]]nın “dil ve alfabe” başlıklı 13. maddesinde Karadağlı dilinin resmiyeti ve alfabesi belirtilmiştir.<ref name="KD-Anayasa">[http://www.skupstina.me/images/dokumenti/ustav-crne-gore.pdf Karadağ Anayasası] (Karadağlıca)</ref>
 
Yazı dili ve ağız olarak Karadağlıca konuşurlarının sayısı 2011 yılı sayım verilerine göre, Karadağ’da 229.251 kişidir. Anılan konuşur sayısına Karadağ’ın çevresindeki ülkelerden Sırbistan’da[[Sırbistan]]’da 2.519, Hırvatistan’da[[Hırvatistan]]’da 876 ve Slovenya’da[[Slovenya]]’da 462 kişinin eklenmesiyle toplam konuşur sayısı 233.108 olur. Bu sayı 2011 yılındaki nüfus sayımında ana dilini Karadağlıca olarak belirtenleri gösterir.<ref name=Igci,2020,20/> Bazılarınca [[Hırvatça]], [[Sırpça]] ve [[Boşnakça]]nın da dahilberaber olduğualındığı [[Sırp-Hırvatça|Sırp-Hırvat dili]]nin standartlaştırılmış bir formu olarak kabul edilmektedir.<ref>David Dalby, ''Linguasphere'' (1999/2000, Linguasphere Observatory), pg. 445, 53-AAA-g, "Srpski+Hrvatski, Serbo-Croatian".</ref><ref>Benjamin W. Fortson IV, ''Indo-European Language and Culture: An Introduction'', 2nd ed. (2010, Blackwell), p. 431, "Because of their mutual intelligibility, Serbian, Croatian, and Bosnian are usually thought of as constituting one language called Serbo-Croatian."</ref>
 
== Alfabe ==
{{Ana|Karadağlı alfabesi}}
Karadağlıcanın alfabesi Latin ve Kiril esaslı iki denk forma sahiptir. Anayasal olarak her iki yazı sisteminin eşit olması sebebiyle, Karadağlı alfabesi iki paralel varyanta sahiptir. Alfabe 32 harften oluşur.<ref name=Igci,2020,24>{{dergi kaynağı |ad1=Alpay |soyadı1=İğci |başlık=Güney Slav Resmî Dillerinden Karadağlıcaya Genel Bakış |dergi=Balkanlarda Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi |tarih=2020 |cilt=2 |sayı=2 |sayfalar=24 |doi=10.47139/btdea.755199 |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1159225}}</ref>
 
=== Karadağlı alfabesi Latin varyantı ===
 
{| class="wikitable"
|+ Alfabe<ref name=Pravopis>{{kitap kaynağı |soyadı1=Perović |ad1=Milenko |soyadı2=Silić |ad2=Josip |soyadı3=Vasiljeva |ad3=Ljudmila |başlık=Pravopis crnogorskoga jezika i rječnik crnogorskoga jezika (pravopisni rječnik) |tarih=2009 |yayıncı=Ministarstvo prosvjete i nauke Crne Gore |yer=Podgorica |sayfa=8}}</ref>
|-
! Sıra !! Harf !! Türk alfabesindeki dengi<ref name=Igci,2020,24/> !! Sıra !! Harf !! Türk alfabesindeki dengi<ref name=Igci,2020,24/>
|-
| 1 || '''A a''' || A a || 17 || '''Lj lj''' || ''/ly/ telaffuzuna yakın''
|-
| 2 || '''B b''' || B b || 18 || '''M m''' ||M m
|-
| 3 || '''C c''' || ''/ts/ telaffuzuna yakın''
| 19 || '''N n''' ||N n
|-
| 4 || '''Č č''' || ''Ç ç''
| 20 || '''Nj nj''' ||''/ny/ telaffuzuna yakın''
|-
| 5 || '''Ć ć''' || ''Ç ç harfine yakın''
| 21 || '''O o''' ||O o
|-
| 6 || '''D d''' || D d || 22 || '''P p''' ||P p
|-
| 7 || '''Dž dž''' || C c || 23 || '''R r''' ||R r
|-
| 8 || '''Đ đ''' || ''C c harfine yakın''
| 24 || '''S s''' ||S s
|-
| 9 || '''E e''' || E e || 25 || '''Š š''' ||Ş ş
|-
| 10 || '''F f''' || F f || 26 || '''Ś ś''' ||''/sy/ telaffuzuna yakın''
|-
| 11 || '''G g''' || G g || 27 || '''T t''' ||T t
|-
| 12 || '''H h''' || H h || 28 || '''U u''' ||U u
|-
| 13 || '''I i''' || İ i || 29 || '''V v''' ||V v
|-
| 14 || '''J j''' || Y y || 30 || '''Z z''' ||Z z
|-
| 15 || '''K k''' || K k || 31 || '''Ž ž''' ||J
|-
| 16 || '''L l''' || L l || 32 || '''Ź ź''' ||''/zy/ telaffuzuna yakın''
|}
 
=== Karadağlı alfabesi Kiril varyantı ===
 
{| class="wikitable"
|+Alfabe<ref name=Pravopis/>
|-
! Sıra !! Harf !! Türk alfabesindeki dengi<ref name=Igci,2020,24/> !! Sıra !! Harf !! Türk alfabesindeki dengi<ref name=Igci,2020,24/>
|-
| 1 || '''А а'''
| ''A a''
| 17 || '''Н н'''
| ''N n''
|-
| 2 || '''Б б'''
| ''B b''
| 18 || '''Њ њ'''
| ''/ny/ telaffuzuna yakın''
|-
| 3 || '''В в'''
| ''V v''
| 19 || '''О о'''
| ''O o''
|-
| 4 || '''Г г'''
| ''G g''
| 20 || '''П п'''
| ''P p''
|-
| 5 || '''Д д'''
| ''D d''
| 21 || '''Р р'''
| ''R r''
|-
| 6 || '''Ђ ђ'''
| ''C c harfine yakın''
| 22 || '''С с'''
| ''S s''
|-
| 7 || '''Е е'''
| ''E e''
| 23 || '''Ć ć'''
| ''/sy/ telaffuzuna yakın''
|-
| 8 || '''Ж ж'''
| ''J j''
| 24 || '''Т т'''
| ''T t''
|-
| 9 || '''З з'''
| ''Z z''
| 25 || '''Ћ ћ'''
| ''Ç ç harfine yakın''
|-
| 10 || '''З́ з́'''
| ''/zy/ telaffuzuna yakın''
| 26 || '''У у'''
| ''U u''
|-
| 11 || '''И и'''
| ''İ i''
| 27 || '''Ф ф'''
| ''F f''
|-
| 12 || '''Ј ј'''
| ''Y y''
| 28 || '''Х х'''
| ''H h''
|-
| 13 || '''К к'''
| ''K k''
| 29 || '''Ц ц'''
| ''/ts/ telaffuzuna yakın''
|-
| 14 || '''Л л'''
| ''L l''
| 30 || '''Ч ч'''
| ''Ç ç''
|-
| 15 || '''Љ љ'''
| ''/ly/ telaffuzuna yakın''
| 31 || '''Џ џ'''
| ''C c''
|-
| 16 || '''М м'''
| ''M m''
| 32 || '''Ш ш'''
| ''Ş ş''
|}
 
== Tarihçe ==
Dilin tarihi için MS 9. yüzyıla kadar inen görüşler ortaya atılmıştır. Buradan başlayarak “9-12. yüzyıl”, “12-15. yüzyıl”, “15-18. yüzyıl”, “18. yüzyıl-1830’lar”, “1830’lar-1914” ve “1914’ten günümüze olmak üzere alt dönemler belirtilmiştir.
 
Karadağlı dili, tarihte 1990 yılına kadar “Sırpça” olarak adlandırılmış ve sınıflandırılmıştır.<ref>cf. [[Roland Sussex]], Paul Cubberly, ''The Slavic Languages'', Cambridge University Press, Cambridge 2006; esp. v. pp. 73: "Serbia had used Serbian as an official language since 1814, and Montenegro even earlier.".</ref> Dilin [[Sırpça]]dan ayrışması ve kendi standartlaştırılmış yazı dilinin oluşturulması 1990 yılında [[Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti]]'nin dağılması sonrasında Karadağ bağımsızlığının savunucuları tarafından başlatılmıştır. Karadağlıca 2007 yılında Karadağ Anayasası'nda Karadağ'ın resmî dili olarak ilan edilmiştir ve dilin kullanımı devlet tarafından desteklenmekte ve teşvik edilmektedir.
 
6.549

değişiklik