"İnyupikler" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
k
değişiklik özeti yok
(düzeltme AWB ile)
k
|diller = [[İnyupikçe]], [[İngilizce]]
|dinler = [[Hristiyanlık]] ([[Protestan]] ve [[Anglikan]])<br />(1890 öncesi [[Şamanizm]])
|ilgili gruplar = [[İnuitler]] , [[Yupikler]] , [[Supikler]], [[Alaska Atabaskları]], [[Guçinler]], [[Koyukonlar]]
|dipnotlar =
}}
<br />
=== Diyalekt ve kabileleri ===
[[Dosya:Map of Alaska highlighting North Slope Borough.svg|thumb|300px|'''İnyupik coğrafyası-1''' [[North Slope Borough]] (Kuzey Alaska İnyupikleri): [[Anaktuvuk Pass, Alaska|Anaktuvuk Pass]] (''Anaqtuuvak , Naqsraq''), [[Atqasuk, Alaska|Atqasuk]] (''Atqasuk''), [[Barrow, Alaska|Barrow]] (''Utqiaġvik, Ukpiaġvik''), [[Kaktovik, Alaska|Kaktovik]] (''Qaagtuviġmiut''), [[Nuiqsut, Alaska|Nuiqsut]] (''Nuiqsat''), [[Point Hope, Alaska|Point Hope]] (''Tikiġaq''), [[Point Lay, Alaska|Point Lay]] (''Kali''), [[Wainwright, Alaska|Wainwright]] (''Ulġuniq'')]]
[[Dosya:Map of Alaska highlighting Northwest Arctic Borough.svg|thumb|300px|'''İnyupik coğrafyası-2''' [[Northwest Arctic Borough]] (Kuzeybatı Alaska İnyupikleri, Malimiut): [[Ambler, Alaska|Ambler]] (''Ivisaappaat''), [[Buckland, Alaska|Buckland]] (''Nunatchiaq''), [[Deering, Alaska|Deering]] (''Ipnatchiaq''), [[Kiana, Alaska|Kiana]] (''Katyaak, Katyaaq''), [[Kivalina, Alaska|Kivalina]] (''Kivalliñiq''), [[Kobuk, Alaska|Kobuk]] (''Laugviik''), [[Kotzebue, Alaska|Kotzebue]] (''Qikiqtaġruk''), [[Noatak, Alaska|Noatak]] (''Nuataaq ''), [[Noorvik, Alaska|Noorvik]] (''Nuurvik''), [[Selawik, Alaska|Selawik]] (''Siilvik, Akuligaq ''), [[Shungnak, Alaska|Shungnak]] (''Isiŋnaq , Nuurviuraq'')]]
[[Dosya:Map of Alaska highlighting Nome Census Area.svg|thumb|300px|'''İnyupik coğrafyası-3''' [[Nome Census Area]] (Seward Yarımadası İnyupikleri): [[Brevig Mission, Alaska|Brevig Mission]] (''Sitaisaq, Sinauraq''), [[Küçük Diomede Adası|Diomede]] (''Inalik''), [[Golovin, Alaska|Golovin]] (''Siŋik''), [[Koyuk, Alaska|Koyuk]] (''Quyuk''), [[Nome, Alaska|Nome]] (''Siqnazuaq''), [[Shaktoolik, Alaska|Shaktoolik]] (''Saqtuliq''), [[Shishmaref, Alaska|Shishmaref]]\ (''Qiġiqtaq''), [[Stebbins, Alaska|Stebbins]] (''Tapqaq''), [[Teller, Alaska|Teller]] (''Tala''), [[Wales, Alaska|Wales]] (''Kiŋigin''), [[White Mountain, Alaska|White Mountain]] (''Natchirsvik''), [[Unalakleet, Alaska|Unalakleet]] (''Uŋalaqłiq'')]]
 
 
Kültürel açıdan North Slope İnyupikleri iki ana gruba ayrılmaktadır. Bunlar:<ref name="refWilliambrown">William E. Brown (2007), [http://books.google.com.tr/books?id=1IZ6GycR5CUC&pg=PA8&lpg=PA8&dq=%22Traditional+and+Contemporary+Nunamiut%22&source=bl&ots=97ORxGyL0P&sig=Lxmz93CcXV3gOBrMxLVicGoxnzs&sa=X&ei=NYkyUP-fLoqMswaa9IGwCQ&ved=0CA0Q6AEwAQ#v=onepage&q=%22Traditional%20and%20Contemporary%20Nunamiut%22&f=false History of the Central Brooks Range: Gaunt Beauty, Tenuous Life], University of Alaska Press, Fairbanks</ref>
*'''İçbölge İnyupikleri''' (kendilerince ''Nunatamiut'' ya da ''[[Nunamiut]]'' ; İng. ''Interior North Inupiat, Inland Eskimo, Riverine Eskimo'') : Temel geçim kaynağı ren geyiği avcılığıdır.
*'''Sahil İnyupikleri''' (kendilerince ''Taġiuġmiut '' ; İng. ''North Alaska Coast Inupiat, Coastal Eskimo'') : Temel geçim kaynağı balina ve fok avcılığıdır.
 
Geçmişte, giyim tarzı, beden süslemesi ve konuştukları şive, kabileler arası ayrımın belirlenmesinde önemli bir ayıraç olarak kabul edilmektedir. Günümüzde bu ayıraç daha çok şivede görülebilmektedir.
 
=== Edebiyat ===
İnyupik edebiyatının ilk örnekleri sözlüdür ve [[qargi]] denilen köy odasında söylenen ''uqaluktuat'' (hayat deneyimi hikâyeleri) ile ''unipkaat'' (efsaneler) olarak ikiye ayrılmaktadır. ''Unipkaat'' (çoğul) ''unipkaaq'' (tekil) mitolojik ya da doğaüstü karakterlerle dolu hayvanların ve insanların ruhlarına hükmetme ve havada uçma gibi şamanistik aktivitelerin (''aŋatkuułiq'') sergilendiği efsane ve masallardır. Bunlarda doğaüstü hayvanlar çok sık geçmektedir. ''Uqaluktuat'' denilen hikâyelerde diğeri gibi doğaüstü karakterler bulunmaz ve kişinin hayatta kalma mücadelesi gibi gerçek yaşanmış öyküleri içermektedir.<ref name="refAhgeak">Edna Ahgeak MacLean, [http://www.arcticlanguages.com/papers/Maclean%20Culture%20and%20Change%20for%20Inupiat%20and%20Yupiks.pdf Culture and Change for Iñupiat and Yupiks of Alaska]</ref> Hikâye ve masallar İnyupik değerlerini (''Iñupiat Iḷitqusiat'') güçlendirmek için en iyi yollardan biridir.<ref name="refSakakibara">Chie “Siqiñiq” Sakakibara (2006), [http://inuitoralityconference.com/art/Sakakibara.pdf Speaking of Place: Contemporary Iñupiat Storytelling and Place-Making in the Time of Climate Change], INALCO 2009, Proceedings of the 15th Inuit Studies Conference, Orality (Paris, 2006)</ref> Yitip gitmeden yaşlı nesilden derlenen masal ve öyküler topluca yayımlanmıştır.<ref>[http://www.library.state.ak.us/hist/hist_docs/docs/anlm/41710601_2.pdf Unipchaallu Uqaaqtuallu II / Legends and Stories II], 1959</ref> Kuzey ve Kuzeybatı Alaska'daki [[Point Hope, Alaska|Point Hope]] (''Tikiġaq''), [[Anaktuvuk Pass, Alaska|Anaktuvuk Pass]] (''Anaqtuuvak , Naqsraq''), [[Barrow, Alaska|Barrow]] (''Utqiaġvik, Ukpiaġvik''), [[Deering, Alaska|Deering]] (''Ipnatchiaq''), [[Kivalina, Alaska|Kivalina]] (''Kivalliñiq''), [[Kotzebue, Alaska|Kotzebue]] (''Qikiqtaġruk''), [[Noorvik, Alaska|Noorvik]] (''Nuurvik''), [[Selawik, Alaska|Selawik]] (''Siilvik, Akuligaq '') ve [[Shungnak, Alaska|Shungnak]] (''Isiŋnaq , Nuurviuraq'') yörelerindeki hikâye ve masallar Ernest S. Burch tarafından 1969-1970 yıllarındaki saha çalışmalarında derlenmiş ve 1971 yılında yayımlanmıştır.<ref name="refSakakibara">Chie “Siqiñiq” Sakakibara (2006), [http://inuitoralityconference.com/art/Sakakibara.pdf Speaking of Place: Contemporary Iñupiat Storytelling and Place-Making in the Time of Climate Change], INALCO 2009, Proceedings of the 15th Inuit Studies Conference, Orality (Paris, 2006)</ref><ref name="refBurch1971">Ernest S. Burch (1971), “The nonempirical environment of the Arctic Alaskan Eskimos,” Southwestern Journal of Anthropology 27(2): 148-165</ref>
 
Yazılı edebiyatın ilk örnekleri ise Hristiyanlığı yaymak üzere misyonerlerin [[İncil]] ve dua çevirilerinden oluşmaktadır.
== Nüfus ==
<div style="clear: both; width: 45%; padding: 0; text-align: left; border: none; margin: auto" class="NavFrame">
<div style="background: #B0C4DE; text-align: center; border: 1px solid #676" class="NavHead">'''Yirmi yıl önce<ref>[http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000861/086162E.pdf Lawrence D. Kaplan (1990) , The Language of the Alaskan Inuit]</ref> İnyupiklerin nüfusu '''</div>
{| class="toccolours" style="width: 100%; border-top: none;"
|- style="background:#ffffff; text-align:center"
:''Local family'' : Farklı konutlarda toplanan fakat bağları kopmayan geniş aile
 
Geleneksel olarak İnyupikler [[babayerli]] (''patrilocal'') üç dört kuşak bir arada evli kardeşler ve kuzenlerle bilateral geniş aile biçiminde topluluk oluşturmaktadırlar. Bunlar aynı yerde olabileceği gibi farklı şehir ve köylerde de olabilmektedir. Bu yapılanma '''yerel aile''' (''local family'') olarak da adlandırılmaktadır. Yerel ailenin büyüklüğü ekolojik olarak daha az verimli bölgelerde bir düzineden oluşurken, daha verimli olan bölgelerde 50 veya daha fazla fertten oluşabilmektedir. [[Deniz memelileri]]nin göç yolları üzerinde bulunan [[Point Hope, Alaska|Point Hope]] (''Tikiġaq'') ve [[Point Barrow]] (''Nuvuk'') gibi yörelerde çeşitli akrabalık bağlarıyla bağlı olan birkaç büyük yerel aile ayrı yerlerde veya mahallelerde bulunmaktadırlar. Siyasal açıdan bu yerel aileler [[özerk]] nitelik taşımaktadırlar. Aile içinde iyi tanımlanmış bir [[hiyerarşi]] vardır. Yaşa ve cinsiyete bağlı bu hiyerarşide büyükler danışmanlık ve günlük karar vericilik görevi üstlenmektedirler .<ref name="ref699">[http://arcticcircle.uconn.edu/HistoryCulture/Inupiat/1800s.html Norman A. Chance, People and the Land: Early Years]</ref>
 
Aile reisi erkektir ve '''umialik''' [tekil] '''umialit / umialgich''' [çoğul] ('kayık kaptanı' yani 'balina avını kayıktan yöneten kişi', harfiyen «kayıklı» < ''umiaq'' «balina avında da kullanılan büyük kayık» + ''-lik'' «-li/-lı»<ref name="refPostbases">http://www.cs.cmu.edu/afs/cs.cmu.edu/project/cmt-40/Nice/Inupiaq/1st%20postbases.doc</ref>) olarak adlandırılmaktadır. Balina avını düzenleyen kişi için kullanılan bu kelime İnyupikçede sonradan mecazen «zengin adam» ve «patron» anlamını da kazanmıştır.<ref name="refPostbases">http://www.cs.cmu.edu/afs/cs.cmu.edu/project/cmt-40/Nice/Inupiaq/1st%20postbases.doc</ref><ref name="refInesdic">Donald H. Webster and Wilfried Zibell (1970), Iñupiat Eskimo Dictionary</ref><ref>Mark S. Cassell (2000), [http://www.jstor.org/discover/10.2307/40492578?uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21101150824437 Iñupiat Labor and Commercial Shore Whaling in Northern Alaska], The Pacific Northwest Quarterly, Vol. 91, No. 3 (Summer, 2000), pp. 115-123</ref> Umialikler ve eşleri kendi yerel ailelerinin şefleridir. Fakat, umialiklerin "zengin" olabilmesi için yerel ailesinde çok aktif erkek ve kadın avcıların varlığıyla mümkündür. Böyle zengin olan umialiklerin yüksek sosyal pozisyonuyla ancak [[şaman]]lar (''aŋatkuq'') boy ölçüşebilmektedir. Güç ve bilgeliği barındıran bazı umialikler şamanlık da yapmaktadırlar.<ref name="ref699">[http://arcticcircle.uconn.edu/HistoryCulture/Inupiat/1800s.html Norman A. Chance, People and the Land: Early Years]</ref>
*'''Suuraqatigiik''' (< ''suuraq'' «eşya, mal mülk, zenginlik, hazine»; İngilizce ''real partners''): İki kadın arasında kurulan ve hem balıkçılık (''kuvraqatigiik'') hem de bitki ve meyve toplama ortaklığıdır. Ortaklardan birinin kocasının getirdiği avdan diğer ortağa da pay düşer. Böyle ortaklar bütün geçim faaliyetlerini ([[avcılık ve toplayıcılık]]) birlikte yapıp paylaştıklarından en değerli gerçek ortaklık olarak görülür.<ref name="refKuuvaŋmiut">Douglas B. Anderson, Wanni W. Anderson, Ray Bane, Richard K. Nelson & Nita Sheldon Towarak (1998), [http://www20.us.archive.org/details/kuuvanmiutsubsis00ande Kuuvaŋmiut Subsistence: Traditional Eskimo Life in the Latter Twentieth Century]</ref>
*'''Piqatigiik''' (< ''piqan'' «companion»; İngilizce ''two persons who help each other''): Bir erkekle kadın arasında yapıldığında karı koca ortaklığına (''tuvaaqatigiik'') geçiş olarak görülebilir. Bazen de iki kadın arasında ''gill net'' balıkçılığı ortaklığıdır ve ağlara ortaklaşa sahip olmadıklarından avlanan balık paylaştırılmaz, diğer kadın sadece yardımcıdır. Kadın ya da erkek birlikte seyahat ettiklerinde birisi dıştan motorlu tekneyi temin ederken diğeri de yakıtı tedarik eder.<ref name="refKuuvaŋmiut">Douglas B. Anderson, Wanni W. Anderson, Ray Bane, Richard K. Nelson & Nita Sheldon Towarak (1998), [http://www20.us.archive.org/details/kuuvanmiutsubsis00ande Kuuvaŋmiut Subsistence: Traditional Eskimo Life in the Latter Twentieth Century]</ref>
*'''Nuliaqatigiik''' (''nuliaqan''<ref name="refSeiler">Wolf A. Seiler (2012), [http://www.sil.org/silepubs/Pubs/928474543482/Seiler_Inupiatun_Eskimo_Dictionary_LCDD_16.pdf Iñupiatun Eskimo Dictionary]</ref> [tekil] < ''nuliaq'' «karı» ya da ''aŋutauqan'';<ref name="refSeiler">Wolf A. Seiler (2012), [http://www.sil.org/silepubs/Pubs/928474543482/Seiler_Inupiatun_Eskimo_Dictionary_LCDD_16.pdf Iñupiatun Eskimo Dictionary]</ref> İngilizce ''co-husbands''): Güçlü olmayan az nüfuslu ailelerin intikam ve düşmanlıklardan kaçınmak için başvurduğu iki yoldan diğeri birbiriyle akraba olmayan iki çiftin eşlerini (= karılarını daha doğrusu kocalarını, zira bir diğerinin evine geçici olarak yerleşen karı değil kocadır) değiş tokuş etme yöntemidir.<ref name="refSeiler">Wolf A. Seiler (2012), [http://www.sil.org/silepubs/Pubs/928474543482/Seiler_Inupiatun_Eskimo_Dictionary_LCDD_16.pdf Iñupiatun Eskimo Dictionary]</ref> Bu eş değiştirme düşmanlıkların oluşmamasında en etkili yöntemlerden biridir.<ref name="refTradesk">Ernest S. Burch, Jr. (1980), Traditional Eskimo Societies in Northwest Alaska, Senri Ethmological Studies 4, 1980</ref><ref name="refHavil">William A. Haviland, Harald E. L. Prins, Dana Walrath, and Bunny McBride (2010), [http://books.google.com.tr/books?id=Fm2RY5ZKmDIC&pg=PA483&lpg=PA483&dq=%22inupiat%22+wife&source=bl&ots=lPERf8u9EA&sig=11t9UzvieOcUNIrMMqqs5XwtOxU&hl=tr&sa=X&ei=I8wfUPv3Dcb0sgaohYC4AQ&ved=0CFUQ6AEwBjgy#v=onepage&q=%22inupiat%22%20wife&f=false Anthropology, the Human Challenge], thirteenth edition</ref> Eş değiştiren yabancılar (geçici koca : ''aŋutauqan'' ; geçici karı : ''aippaq'') dolaylı olarak tek bir aile olmaktadırlar. Point Hope yöresinde hayatta kalma güçlü aile desteğiyle mümkündür ve bunun için eş değiştirme uygulanır ve eş değiştiren erkekler yakın akraba gibi kabul edilir ve birbirlerinin çocuklarına destek oldukları gibi ihtiyaç duyulduğunda diğerinin kayık ve av malzemelerini de ödünç alırdı.<ref name="refFroelich">Froelich G. Rainey (1947), [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/125 The Whale hunters of Tigara], Vol 41, part 2, Anthropological Papers of the American museum of Natural History, New York, 1947</ref> Günümüzde bu eş değiştirme geleneği büyük ölçüde terk edilmektedir. 1960 ların başlarında eş değiştirme terimlerini kullanan İnyupikler ya kırk yaşında ya da daha fazla yaşlılar olduğu gözlemlenmiştir.<ref name="ref464" />
*'''Aŋuqatigiik''' (< ''aŋuq-'' «karada hayvan tutmak» ya da ''Aŋuniaqqan'' [tekil] < ''aŋuniaq-'' «avlanmak»; İngilizce ''hunting partners''): erkek ya da kadın her ikisi de aynı cinsiyetten avcılık ortaklığıdır. Kadın kadına av ortaklığı daha çok kimsesiz dul kadınlar arasında balık avlamada görülür.<ref name="refKuuvaŋmiut">Douglas B. Anderson, Wanni W. Anderson, Ray Bane, Richard K. Nelson & Nita Sheldon Towarak (1998), [http://www20.us.archive.org/details/kuuvanmiutsubsis00ande Kuuvaŋmiut Subsistence: Traditional Eskimo Life in the Latter Twentieth Century]</ref>
*'''Tuyuqtuutiruk''' (< ''tuyuk-'' «göndermek, yollamak»; İngilizce ''partners who send things to each other''): kıyı bölgelerdekiler ile iç bölgedekiler arasında görülen ve aynı ya da karşı cinsten iki kişi arasında birbirlerine bir şeyler gönderme ortaklığıdır.<ref name="refKuuvaŋmiut">Douglas B. Anderson, Wanni W. Anderson, Ray Bane, Richard K. Nelson & Nita Sheldon Towarak (1998), [http://www20.us.archive.org/details/kuuvanmiutsubsis00ande Kuuvaŋmiut Subsistence: Traditional Eskimo Life in the Latter Twentieth Century]</ref>
İnyupikler diğer Eskimo halkları gibi boş vakitlerinde eğlenmek için değişik oyunlar (''qilamitaq'') oynar (''qitik''). Yetişkinler tarafından oynanan sportif fizik gücüyle yapılan oyunlar (''qitigniq''<ref name="refSkills">[http://nsbsdbeta.schoolwires.net/site/handlers/filedownload.ashx?moduleinstanceid=727&dataid=344&FileName=ILFComm.pdf Iñupiaq Knowledge and Skills]</ref>) içinde topla oynananlar (''aqsraaq'') en çok ilgi çekenlerdir:
 
*'''Eskimo futbolu''' (''aġraurraun'';<ref name="ref882">[http://www.cs.cmu.edu/afs/cs/user/lsl/Nice/Inupiaq/combined%20dictionary.doc Iñupiaq Combined Dictionary]</ref> [Point Hope], ''aqsraurraq''<ref name="ref366">[http://www.echospace.org/articles/355/sections/927 Niġliq: Site of an Ancient Trade Fair ]</ref> ''aqsrautraq-''<ref name="refSeiler">Wolf A. Seiler (2012), [http://www.sil.org/silepubs/Pubs/928474543482/Seiler_Inupiatun_Eskimo_Dictionary_LCDD_16.pdf Iñupiatun Eskimo Dictionary]</ref> ya da ''aqsraurraq-'' [Point Hope: ''aġraurraq-''] 'tekme vurumlu el tutumlu futbol oynamak' ; İng. ''Aqsaqtuk<ref>[http://www.davis.k12.ut.us/2653202108433363/lib/2653202108433363/Outdoor%20Study%20Guide.pdf Soccer Study Guide]</ref>, Iñupiaq soccer<ref name="ref882">[http://www.cs.cmu.edu/afs/cs/user/lsl/Nice/Inupiaq/combined%20dictionary.doc Iñupiaq Combined Dictionary]</ref>, Eskimo soccer, Eskimo football''<ref name="ref464">[http://arcticcircle.uconn.edu/HistoryCulture/Inupiat/growingup.html Norman A. Chance, Growing Up in an Inupiat Village]</ref><ref name="ref366">[http://www.echospace.org/articles/355/sections/927 Niġliq: Site of an Ancient Trade Fair ]</ref><ref name="refStenek">[http://shishmaref.bssd.org/index.php?option=com_content&task=view&id=89&Itemid=1 Shishmaref School : Eskimo Football by Ken Stenek]</ref>) : Kışın yapılan [[Amerikan futbolu]] ve [[ragbi]] gibi yumuşak bir topu uzaktan tutmaya dayalı geleneksel İnyupik oyunudur. 8 inç çapında yumuşak bir el topuyla (''aqsraaq'' ya da ''aġraq''; [http://www.echospace.org/assets/1265 viki-dışı resmi]) oynanır. Top, tam olarak yuvarlak değildir ve fok derisinden sinir kirişleri ile dikilerek içi kurutulmuş kara yosunları ile doldurulur ya da ren geyiği derisinden yapılır içi de ren geyiğinin tüyleriyle doldurulurdu. Sonradan deri yerine yelken ya da çadır bezi de kullanılmış, içi de kumaş ya da kürk ile doldurulmuştur. Oyun, bir oyuncunun topa tekme vurmasıyla başlar. Topu eliyle yakalar ya da bedeniyle durdurur, fakat o topu atamaz ya da yukarıda tutarak onunla koşamaz. Ayrıca, topu tekmelemek için uzaktan gelen rakip oyuncuyu yere atması ya da onu yıkması gerekir. Sahanın diğer kıyısına kadar topu elinde tutup rakibine kaptırmayan takım oyunu kazanır. Hakem olmadığı için erkekler arasında oynanan oyun kıran kırana geçen bir hırs ve güç gösterisidir. Esas olarak güçlülerin oyunu olsa da, kadın ve çocuklar da oynar. Fakat bunların oyunları hem küçük sahada olur hem de özellikle kadınlarınki kahkahaların eksik olmadığı bir curcuna şeklinde geçer. Erkekler arasında oynanan oyun sık sık birkaç kilometre uzunluğunda olur ve oyun bazen saatlerce hatta günlerce sürebilir.<ref name="ref366">[http://www.echospace.org/articles/355/sections/927 Niġliq: Site of an Ancient Trade Fair ]</ref> Eski zamanlardaki İnyupikler bugün yaptıkları gibi [[basketbol]] oynamazlardı; oynadıkları oyun sadece Eskimo futbolu idi.<ref name="refKiana">[http://jukebox.uaf.edu/kiana/html/kianaibstory.html Kiana Village History Project ]</ref> İnyupik değerlerinin (Iñupiat Iḷitqusiat) korunması için Alaska'daki İnyupik okullarında oynanması teşvik edilmektedir.<ref name="refStenek">[http://shishmaref.bssd.org/index.php?option=com_content&task=view&id=89&Itemid=1 Shishmaref School : Eskimo Football by Ken Stenek]</ref> [[Point Hope, Alaska|Point Hope]] (''Tikiġaq'') futbol takımları (hepsi aynı maçta sahada kendi bölümlerinde olur) : ''Qapkuaġmiut'' : Yaşlıların oluşturduğu iki takımdan biri; kuzeye doğru iç bölgeye topu tekmeler; ''Umikturuat'' : Yaşlıların oluşturduğu iki takımdan biri; Point Hope'de noktaya doğru topu tekmeler; ''Umŋiḷaurat'' : Gençlerin oluşturduğu takım; Point Hope'den karaya doğru topu tekmeler; ''Utkuaġmiut'' : Point Hope'de noktaya doğru topu tekmeler; ''Apkuaġmiut'' : Deniz yönününe doğru topu tekmeler.<ref name="ref882">[http://www.cs.cmu.edu/afs/cs/user/lsl/Nice/Inupiaq/combined%20dictionary.doc Iñupiaq Combined Dictionary]</ref>
 
[[Dosya:Ear pull.jpg|thumb|200px|Kulak çekme oyunu (Ear pull)]]
[[Şamanizm]] bütün Eskimo halklarının [[Hristiyanlık]] öncesi geleneksel dinidir ve etkileri günümüzde az da olsa görülmektedir. Şamanist İnyupiklerde '''Siḷam iñua''' (okunuşu: ''silyam inyua'', anlamı: spirit governor of the atmosphere<ref name="refInesdic">Donald H. Webster and Wilfried Zibell (1970), Iñupiat Eskimo Dictionary</ref>) [[Tanrı]] kavramıyla örtüşebilecek tek kelimedir. ''Siḷam iñua'' harfiyen «göğün/havanın insanı» demektir ve ''siḷa'' «gök/hava» kelimesinin ''relative'' hâli ''siḷam'' ile ''iñuk'' «insan» kelimesinin ''absolutive'' hâli olan ''iñua'' kelimelerinden kurulmuştur.<ref name="refInesdic">Donald H. Webster and Wilfried Zibell (1970), Iñupiat Eskimo Dictionary</ref> Bu kelime [[Kanada İnuitleri]]ndeki ''Sillap inua, Hillap inua'', [[Yupikler]]deki ''Ellam yua'', [[Nunivak Çupikleri|Çupikler]]deki ''Ellam cua'' ve [[Supikler]]deki ''Llam sua'' <ref>[http://alutiiqmuseum.org/index.php?option=com_content&task=view&id=359&Itemid=82 ]</ref> terimleriyle etimolojik olarak aynıdır. Yupiklerde olduğu gibi İnyupiklerde de [[Bayağı kuzgun|kuzgun]] (''Corvus corax principalis'', İnyupikçe ''tulugaq'') dünyayı ve insanı yaratan olarak bilinir.<ref name="refSpencer">Robert F. Spencer (1959), [http://hdl.handle.net/10088/15465 The North Alaskan Eskimo, a study in ecology and society], Smithsonian Institution, Bureau of American Ethnology Bulletin 171.</ref> King Adasında kuzgunlar asla öldürülmez ve saygı gördüğü gibi kuzgun taklidi maskeler de danslarda kullanılır.<ref>[http://alaska.si.edu/record.asp?id=715 Alaska Native Collections : Mask]</ref>
 
'''[[Şaman]]''' (tekil ''Aŋatkuq'', ikil ''Aŋatkuk'', çoğul ''Aŋatkut''; [[Batı Kanada İnuitçesi|Batı Kanada İnuitlerinde]] ''Angatkuq'' ; [[Doğu Kanada İnuitçesi|Doğu Kanada İnuitlerinde]] ''Angakkuq'' ᐊᖓᑦᑯᖅ ) : Ruhlara dönüşme ya da onları kontrol etme yeteneği olduğuna inanılan erkek ya da kadın ruh liderleridir. Hastadaki büyüyü defeden şamanlara ''iḷisiiḷaq'' adı verilir.<ref name="refInesdic">Donald H. Webster and Wilfried Zibell (1970), Iñupiat Eskimo Dictionary</ref> Şamanlara, aile ruhlarını (''tuunġaqtaq'') kullandıkları için ''tuunġaqtalik'' («tuunġaqtaq'lı») adı da verilir. Ruhlarla irtibat kuran [[medyum]]lara «şamanımsı» anlamına ''aŋatkuġnaq'' adı verilir.<ref name="refInesdic">Donald H. Webster and Wilfried Zibell (1970), Iñupiat Eskimo Dictionary</ref> Erkek şamanlar olduğu gibi kadın şamanlar da bulunabilir.<ref name="refSpencer"/> Kötü niyetli şaman ya da ruhlarca hastalıklar oluştuğuna inanılır.<ref name="ref620" /> Kara büyü yaparak kişileri öldürebilir.<ref name="refSpencer"/> Şamanizm, daha çok şamanların gücüne (''qila'' ya da ''qiḷa'') göre ilerler ve büyü aktivitesine (''aŋatkuułiq'') göre de gelişir. Şamanlar, elleriyle vücuttaki zararlı ruhu çıkarırken, vücudun yeniden iyileşmesi için, hastanın vücudunun içini görmek için, hastanın kayıp ruhunu bulmak için hep güç harcar. Bu gücü trans hâline geçerek doğaüstü güçlerden transfer eder. Hayvan ruhlarından da yardım alır. Şamanlar aynı anda iki ayrı yerde (''bilocation'') olabilir, kayıp kişilerin ya da eşyanın yerini bulabilir ve rüyada gelecek olaylara dair bilgi alabilir.<ref name="refSpencer"/><ref name="refEturner">Edith Turner, [http://www.penn.museum/documents/publications/expedition/PDFs/46-1/Shamanism%20and%20Spirit.pdf Shamanism and Spirit]</ref> Şamanlar iki insan arasında sevgi ya da aşk büyüsü yapabilir.<ref name="refSpencer"/> Şamanlar [[tabu]] olan (''agliġnaqtuq'' "tabudur, yasaktır") şeyleri ya da avcılık faaliyetlerini denetler ve ihlâl edip toplumsal yapıyı bozanları tespit eder ve gereğini yaparlar.<ref name="refSpencer"/> Şamanlar genelde tek çalışırlar ve diğer şamanlarla rekabet hâlindedirler. Yardımcı ya da çırak kullanan şamanlar azdır ve bazen karı koca birlikte şamanlık yaparlar. Şamanlar hem doktor gibi şifa dağııtıcı hem de korkulup sakınılan kimselerdi.<ref name="refSpencer"/> Şamanlar büyülü şarkı (''atuatuułłuk, atuułłuk, atuutluk'') söylerler.<ref name="refSeiler">Wolf A. Seiler (2012), [http://www.sil.org/silepubs/Pubs/928474543482/Seiler_Inupiatun_Eskimo_Dictionary_LCDD_16.pdf Iñupiatun Eskimo Dictionary]</ref>
 
[[Dosya:Kotzebue Cemetery.jpg|thumb|250px|[[Kotzebue, Alaska|Kotzebue]] mezarlığı, 2006]]
 
Doğaüstü ve mitolojik karakterler:<ref name="refBurch1971">Ernest S. Burch (1971), “The nonempirical environment of the Arctic Alaskan Eskimos,” Southwestern Journal of Anthropology 27(2): 148-165</ref><ref name="ref882" /><ref>[http://inuitoralityconference.com/art/Sakakibara.pdf Chie “Siqiñiq” Sakakibara (2006), Speaking of Place: Contemporary Iñupiat Storytelling and Place-Making in the Time of Climate Change], Inalco 2009, Proceedings of the 15th Inuit Studies Conference, Orality, Paris, 2006</ref>
*'''iñuqułłigauraq''' , '''iñugaqutlik ''' , '''iñuqułłik''' (Point Hope: tekil '''iñuqullik''' çoğul '''iñuqullit''',<ref name="refBurch1971">Ernest S. Burch (1971), “The nonempirical environment of the Arctic Alaskan Eskimos,” Southwestern Journal of Anthropology 27(2): 148-165</ref>) '''iñukpasrugruk''' (Kobuk): daha çok eski ev harabelerinde görülen küçük, cüce insan (İng. ''little person, dwarf, elf''). Bir ayak ([[fut]]) boyundadırlar. Kesinlikle dokunulmaması gerekir. İzleri denize doğru kaybolur. Rengeyiğinden ve fok derisinden yapılma parka ve pantolon giyerler. Evleri toprak altındadır. Kurt gibi burundan bir aksanla İnyupikçe konuşurlar. Ok atıldığında kaybolurlar. Genelde kurt ulumasıyla ortaya çıksalar da insanlara bir zararı yoktur.<ref name="refSpencer"/>
*'''mittayyak''' : efsanevi ürkütücü hayvan; gulyabani (İng. ''mythical frightening animal; bogeyman'')
*'''makkaqpaligauraq''' , '''iraaq''' , '''naaluŋiq''' : vahşi bebek (İng. ''wild baby'')
*'''atałiq''' (Nuvuk) / '''atallit''' pl (Point Hope) : gökyüzü halkı (İng. ''sky people; person of the skies'')
*'''iqsiniraq''' (İng. ''troll''): dağların yaşlı adamıdır.<ref name="refSakakibara">Chie Sakakibara, [http://books.google.com.tr/books?id=zlvsP-NAEvQC&pg=PA135&lpg=PA135&dq=%22Ti%C5%8Bmiaqpak+%22&source=bl&ots=usguPFbBKZ&sig=OaeBSXDAS2Bw2l4bLO89AYkdIzg&hl=tr&sa=X&ei=XCotUPzoJ-rU4QSu74CYBg&ved=0CHIQ6AEwCQ#v=onepage&q=%22Ti%C5%8Bmiaqpak%20%22&f=false Cetaceousness and Global Warming Among the Inupiat of Arctic Alaska]</ref>
*'''kunuŋnizaq''' , '''nuyakpalik''' : beyaz balina biçimli denizkızı (İng. ''beluga woman, mermaid'')
*'''iziraq''' : şekil kaydırıcı (İng. ''shape-shifter'')
*'''tiritchiq''' : dört (ya da altı) kısa bacaklı, derisi kaya gibi pullarla kaplı, timsah kuyruklu, uzun boyunlu ve küçük başlı mitolojik sürüngen
*'''kiññiq''' , '''qupquġiaq''' (Nuvuk: '''qupquġaq''') : on bacaklı kutup ayısı (İng. ''ten-legged polar bear''); bacakları (Nuvuk. '''iñuŋi''') şekil değiştirerek insan (''iñuk'') haline gelir.
*'''Tiŋmiaqpak''' («büyük kuş», günümüzde "kartal" anlamında kullanılır; İngilizce ''Thunderbird, Giant Eagle''): pençeleriyle koskoca balinayı kaldırabilen kartal tipinde efsanevi kuş.<ref>Allen P. McCartney (1984, [http://arts.eldoc.ub.rug.nl/FILES/publications/general/archarctic/1984/h.k.jacob/Arcticwhaling2.pdf History of native whaling in the Arctic and subarctic], in ''Arctic whaling : proceedings of the International Symposium Arctic Whaling February 1983''</ref> Kivgiq bayramında Kartal-Kurt Dansında da tasvir edilir.
*'''aqluqpakpak''' («büyük balık»; ing. ''giant fish''), '''ugzunakpak''' («büyük sivrifare»; ing. ''giant shrew''), '''aviŋakpak''' («büyük fare»; ing. ''giant mouse''): Doğallarından oldukça büyük cüsseli mitolojik hayvanlar.<ref name="refSakakibara">Chie Sakakibara, [http://books.google.com.tr/books?id=zlvsP-NAEvQC&pg=PA135&lpg=PA135&dq=%22Ti%C5%8Bmiaqpak+%22&source=bl&ots=usguPFbBKZ&sig=OaeBSXDAS2Bw2l4bLO89AYkdIzg&hl=tr&sa=X&ei=XCotUPzoJ-rU4QSu74CYBg&ved=0CHIQ6AEwCQ#v=onepage&q=%22Ti%C5%8Bmiaqpak%20%22&f=false Cetaceousness and Global Warming Among the Inupiat of Arctic Alaska]</ref>
Daha kuzeyde [[North Slope Borough|North Slope]] yöresinde ise Haziran ayında [[Colville Irmağı]] deltasındaki Niġliq'te ikinci büyük panayır kurulur.<ref name="ref699" /> Burası Antik çağdan beri ticaret merkezidir.<ref name="ref366" />
 
Kıyı İnyupiklerin geleneksel ana geçim kaynağı Grönland balinası avcılığıdır. İnyupiklerin '''aġviq''' dediği [[Grönland balinası]] (''Balaena mysticetus'') [[Alaska]]'da yalnızca on yerleşim yerinde [[Uluslararası Balinacılık Kurulu]] (IWC) tarafından izin verilmektedir. Bu on yerleşimden sekizi, [[Barrow, Alaska|Barrow]] (''Utqiaġvik''), [[Kaktovik, Alaska|Kaktovik]] (''Qaagtuviġmiut''), [[Kivalina, Alaska|Kivalina]] (''Kivalliñiq''), [[Küçük Diomede Adası]] , [[Nuiqsut, Alaska|Nuiqsut]] (''Nuiqsat''), [[Point Hope, Alaska|Point Hope]] (''Tikiġaq''), [[Wainwright, Alaska|Wainwright]] (''Ulġuniq''), [[Wales, Alaska|Wales]] (''Kiŋigin'') İnyupik coğrafyasına aittir. Diğer ikisi ise [[Sibirya Yupikleri]]ne aittir : ([[Savoonga, Alaska|Savoonga]]) ve ([[Gambell, Alaska|Gambell]]).<ref>[http://www.tikigaq.com/inupiaq_people/hunting.shtml Tikigaq : Hunting ]</ref> Alaska Eskimo Balinacılık Komisyonu (''Alaska Eskimo Whaling Commission'') çoğunlukla İnyupiklerden oluşur.
 
[[King Adası, Alaska|King Adası]] İnyupiklerinin gözde avı Pasifik [[mors]]u ('''aiviq''' , ''Odobenus rosmarus divergens'') olup avı kıyıda ya da denizdeki buz üzerinde eskiden geleneksel olarak zıpkın ve mızrak kullanarak yapılır ve '''umiak''' adı verilen geniş büyük kayıklarla taşınırdı. Bugün ise dıştan motorlu alüminyum teknelerle ve tüfekle yapılmaktadır. 12 yaşlarında genç bir avcının ilk avı mors yavrusu olur ve bunu köyün en yaşlılarından birine hediye eder. Mors, günümüzde de King Adası sakinlerinin en değerli avlarıdır. Yılda yaklaşık 40 mors avlanır. Adada yaşları 30 ilâ 80 olan 30 kadar mors avcısı bulunur.<ref name="ir.library.oregonstate.edu">[http://ir.library.oregonstate.edu/jspui/bitstream/1957/4255/1/Cardinal_ocr.pdf Jessica I. Cardinal (2005), Pacific Walrus Management in a World of Changing Climate: Experiences and Observations from King Island Walrus Hunters]</ref>
 
Avlanacak hayvanların ve toplanacak bitkilerin bulunma mevsimlerinin bilinmesi hayati öneme sahiptir ve bunlar pratik olarak ay (''tatqiat'') adlarında hatırlanırlar.<ref name="ref177">[http://arcticcircle.uconn.edu/HistoryCulture/Inupiat/changingecon.html Norman A. Chance, Changing Patterns of Subsistence]</ref>
|- bgcolor="#ffffff"
|Igliiḷiġvik
|< ''igliq-'' 'seyahat etmek' ; Bu ayda kar tavukları gezinirler
|Mart
 
 
|- bgcolor="#ffffff"
|Isavik , Itchavik
|'tüy dökümü zamanı'
|Temmuz
 
|- bgcolor="#ffffff"
|Sikkuvik , Sikuvik
|'buzlanma zamanı'
|Ekim
 
|- bgcolor="#ffffff"
|Sullivik , Sulivik
|'time to make things'
|Ekim
[[Dosya:Caribou.jpg|sağ|thumb|250px|Erkek rengeyiği, Alaska. Rengeyikleri içbölgede Brooks sıradağlarındaki [[Nunamiut]] kabilesinin birincil besin kaynağıdır]]
 
Kuzey Alaska'da 1959 yılında yapılan bir kayda göre [[Barrow, Alaska|Barrow]] yöresindeki İnyupiklerin (Taġiuġmiut ve Nunatamiut) geleneksel avcılık ve toplayıcılık takvimi (aktivitenin yoğunluğuna bağlı olarak büyük (b) ya da küçük (k) olarak işaretlenmiştir): [[Ocak]] ayında buz deliklerinde tek başına fok avı (k), tuzaklama (k); [[Şubat]] ayında buz deliklerinde tek başına fok avı (k), tuzaklama (k), rengeyiği avı (k); [[Mart]] ayında tek başına fok avı (k), tuzaklama (k), rengeyiği avı (k), balina avı için hazırlık; [[Nisan]] ayında balina avı (b), ördek avı (k), rengeyiği avı (k); [[Mayıs]] ayında balina avı (b), fok (''ugruk'') avı (k), ördek avı (k), içbölgede balıkçılık (k); [[Haziran]] ayında balina avı (k), açık sularda fok avı (b), ördek avı ve balıkçılık (b); [[Temmuz]] ayında açık sularda fok avı (b), ikinci yarısında mors avı (b), rengeyiği avı (b); ördek avı ve balıkçılık (b); [[Ağustos]] ayında açık sularda fok, mors, rengeyiği avı (b), tuzaklama (k), ördek avı ve balıkçılık (b); [[Eylül]] ayında açık sularda fok, mors, rengeyiği avı (k), tuzaklama (k), ördek avı ve balıkçılık (k), balina avı (k , b?); [[Ekim]] ayında balina avı (b), beluga gibi diğer deniz memelileri avı (k), rengeyiğiavı u (k); kutup ayısı avı (k), ağla fok avı (k); [[Kasım]] ayında ağla fok avı (b), rengeyiği avı, tuzaklama (k); [[Aralık]] ayında tek başına buz deliklerinde ağla fok avı (b), rengeyiği avı, tuzaklama (k).<ref name="refSpencer"/>
 
Kuzeybatı Alaska'da 1954 yılında yapılan bir kayda göre [[Buckland Nehri]] yöresindeki ''Kaŋiġmiut'' kabilesinden Malimiut İnyupiklerinin geleneksel avcılık ve toplayıcılık takvimi:<ref name="ref736" /> [[Ocak]], [[Şubat]], [[Mart]], [[Nisan]], [[Mayıs]], [[Haziran]] : Irmak yukarısında balık avlama; [[Ocak]], [[Şubat]], [[Mart]], [[Nisan]], [[Mayıs]] : Irmak aşağısında ren geyiği avlama; [[Haziran]] : Escholtz Bay'da beyaz balina avlama; [[Ağustos]] : Böğürtlensi meyve toplama; [[Eylül]], [[Ekim]], [[Kasım]], [[Aralık]] : Irmak yukarısında balık avlama; [[Eylül]] (yarı), [[Ekim]], [[Kasım]], [[Aralık]] : Ren geyiği avlama
Kanada'daki [[İnuvialuitler]] ile Alaska'daki İnyupikler arasında geçmişte olduğu gibi bugün de ticari ilişkiler sürmektedir. Hatta saha ve avlar için anlaşmalar dahi yapabilmektedirler.<ref>[http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/I-I%20Agreemnt%20signed%20March%202000.pdf Inuvialuit - Inupiat Polar Bear Management Agreement in the Southern Beaufort Sea]</ref>
 
Günümüzde, topraklarındaki [[petrol]] ve [[doğalgaz]] kaynakları İnyupikler için gelir kaynağı değildir ve işgücünün yarısından fazlası işsizdir. Olanların da çoğu mevsimlik işçilerdir. Bu, Alaska yerlilerinin genelinde görülen bir işsizlik manzarısıdır.<ref name="ref234" /><ref>{{Kitap kaynağı| son = Kleinfeld, Kruse, Travis | ilk = Judith , Jack , Robert | yazarurl = | yardımcıyazarlar =
| yıl = 1983 | başlık = Inupiat Participation in the Wage Economy: Effects of Culturally Adapted Jobs| yayımcı = Arctic Anthropology, Vol. 20, No. 1, pp. 1- 21 | yer = | id = | dil = İngilizce}}</ref> ANCSA yasası öncesi (1971) petrol ürünlerine bağımlı olmayan Eskimolar bu tarihten sonra hızla konut ısıtımından kar motosikleti ile motorlu tekne yakıtlarına kadar petrole bağımlı hâle geldiler.<ref>Joseph G. Jorgensen (1990), [http://ark.cdlib.org/ark:/13030/kt567nb8vs/ Oil Age Eskimos], Berkeley: University of California Press</ref> Kuzey Alaska İnyupikleri arasında sanayi işçiliği daha çok endüstriyel balina avcılığında görülür. Kayda geçmiş ilk İnyupik sanayii işçisi Poka'dır.<ref>Mark S. Cassell (2005), [http://www.sha.org/publications/SHA_volume_indices/contents_abstracts_vol_39.cfm The Landscape of Iñupiat Eskimo Industrial Labor], Historical Archaeology, 39(3): 132-151</ref>
 
[[Dosya:NPRA F1lg.gif|thumb|260px|sağ|NPRA (Alaska Milli Petrol Rezervi)<br />ANWR (Arktik Milli Yaban Hayatı Sığınağı)]]
 
[[Rus Amerikası]] döneminde [[Amerika Birleşik Devletleri|ABD]]'nin Ruslarla birlikte idare ettiği [[Alaska]]'yı 1867 yılında [[Rusya İmparatorluğu|Rus İmparatorluğundan]] [[Alaska'nın satın alımı|satın almasından]] bu yana 100 yıldır çözülemeyen yerlilerinin ([[Eskimo halkları|Eskimo]] ve [[Kızılderililer]]in) toprak taleplerini çözmek üzere [[Amerika Birleşik Devletleri Kongresi|ABD Kongresi]]nde [[18 Aralık]] [[1971]] tarihinde başkan [[Richard Nixon]] tarafından imzalanarak yürülüğe giren ve ABD tarihinin en büyük toprak talebini karşılayan yasa olan [[Alaska Yerli Talepleri Çözümleme Yasası]] (ANCSA , ''Alaska Native Claims Settlement Act'') gereğince kurulan 13 [[Alaska Yerli Bölge Şirketleri|yerli bölge şirketinden]] 3 tanesi İnyupiklere aittir ve bu bölge şirketleri de yerli köy şirketlerine ayrılır. Köy şirketleri topraklarının yüzey hakkına sahiptir, fakat bölge şirketleri hem köy şirketlerinin hakkına hem de toprakların yeraltı hakkına sahiptir.
 
* ''Arctic Slope Regional Corporation'' (ASRC)<ref>[http://www.asrc.com/ Arctic Slope Regional Corporation]</ref> : [[North Slope Borough]] ilçesinde ''Atkasook Corporation'' ([[Atqasuk, Alaska|Atqasuk]]), ''Cully Corporation'' ([[Point Lay, Alaska|Point Lay]]), ''Kaktovik Iñupiat Corporation'' ([[Kaktovik, Alaska|Kaktovik]]), ''Kuukpik Corporation, Inc.'' ([[Nuiqsut, Alaska|Nuiqsut]]), ''Nunamiut Corporation'' ([[Anaktuvuk Pass, Alaska|Anaktuvuk Pass]]), ''Olgoonik Corporation, Inc.'' ([[Wainwright, Alaska|Wainwright]]), ''Tikigaq Corporation'' ([[Point Hope, Alaska|Point Hope]]), ''Ukpeaġvik Iñupiat Corporation'' ([[Barrow, Alaska|Barrow]]) gibi köy şirketlerine ayrılır.
==== Giyecek ====
[[Dosya:Inuit-Stiefel.jpg|thumb|sol|260px|Fok derisinden kamik]]
'''Parka''' olarak çeşit çoktur. Geleneksel parka olarak içi kürklü olan kazak (''pullover'') tipli ''atigi'' denen parkadır ve yakası yele gibi kabarık kürkten yapılır.<ref name="refSeiler">Wolf A. Seiler (2012), [http://www.sil.org/silepubs/Pubs/928474543482/Seiler_Inupiatun_Eskimo_Dictionary_LCDD_16.pdf Iñupiatun Eskimo Dictionary]</ref> Atigilerin içi daha çok rengeyiği ya da tavşan postundan imal edilir ve yakası (''isiġvik'' ya da ''siġvik'') da tilki, kurt ya da Kutup porsuğu postundan kabarık yele biçimlidir.<ref name="refCloting">[http://www.asdk12.org/schools/williamtyson/pages/Pages/Museum%20Pages/InupiatGalley/Inupiaqclothing.html Inupiaq Clothing]</ref> Parkalar daha çok başlıklı (''nasaq'') yapılır. Kanada İnuitlerinin stilinde şapkası uzun parkalara ''nasaqpalik'' denir. Başlıklı kürk parka gömleği (''[[Qaspeq|atikłuk]]'' ; İngilizce ''snowshirt'') ''atigi'' denen parkanın üstüne giyilir ve günümüzde daha çok kumaştan imal edilir. Avcıların beyaz parka gömleği (''qatiġniñ'') de ''atikłuk'' türüdür ve kar üzerinde kamuflaj olarak kullanıldığı gibi, kilise yaşlılarının da elbisesidir. Kadınların kullandığı ''atikłuk'' erkeklerinkinden faklı olarak etekli ve sivri başlıklıdır. Atikluklar parka üstünden giyildiği için parka eskimeden eskirler ve yenileriyle değiştirilirler.<ref name="refCloting">[http://www.asdk12.org/schools/williamtyson/pages/Pages/Museum%20Pages/InupiatGalley/Inupiaqclothing.html Inupiaq Clothing]</ref> Parka stili elbise ya da gömlekler (''atikłuuraq''), fok derisinden parka (''natchiġruaq''), yeni doğmuş ren geyiği yavrusunun derisinden yapılan parka (''nuġġayuat''), ren geyiklerinin kışlık derisinden yapılan ağır kürk parka (''qusuŋŋaaġruk''), alt kenarı beyaz deriyle kaplı parka (''akuqtuaġutilik'') da kullanılır. Sırtında bebek taşıma cebi olan ''amaaġun'' ya da ''amaunnaq'' (Kanada İnuitlerinde ''amauti'') [http://ik.wikipedia.org/wiki/Amaa%C4%A1un] denilen parka çocuklu kadınlarca makbuldür. Nunamiutlar ''mitiġruat'' (''mitiġiruat'' ya da ''mitiġruit'') denilen parkayı kuş derisinden, ''atigiġruaq'' denilen parkayı ise [[pufla kazı]]nın derisinden yaparlar. Parkalarda astar olarak sugeçirmez balık derisi (''qayułuk'') bile kullanılır. Parka biçimli yağmurluk (''siḷaŋŋaaq'') fok bağırsağından yapılır.<ref name="refSeiler">Wolf A. Seiler (2012), [http://www.sil.org/silepubs/Pubs/928474543482/Seiler_Inupiatun_Eskimo_Dictionary_LCDD_16.pdf Iñupiatun Eskimo Dictionary]</ref>
 
İnyupik kadın parkaları "kuyruksuz" olurlar. Bu yönüyle Kanada'daki İnuitlerden ayrılırlar. [[Kanada İnuitleri|Kanada İnuit]] kadınlarının giydiği ''pamiulik'' [http://ik.wikipedia.org/wiki/Pamiulik] (harfiyen: 'kuyruklu') adlı parkadan dolayı [[İnyupikçe]]de Kanada İnuitlerine ''Pamiuligaaluk'' adı da verilmektedir.
İnyupikler ''tagluk'' denen uzun [[kar ayakkabısı|kar ayakkabılarını]] tundaradaki çalılık alanlarda yumuşuk karda kullanırken, ''puyyugiak'' denen kısa kar ayakkabıları daha çok kaba deniz buzu üzerinde yürümek içindir<ref name="refAlasnatcoll">[http://alaska.si.edu/record.asp?id=235 Smithsonian Institution: Alaska native Collections]</ref>. Eskimolar kar ayakkabılarını yörelerindeki malzemeyi kullanarak yaparlar. Kuzey Alaska İnyupikleri [[Grönland balinası]]nın [[balina çubuğu]] denen çok uzun esnek lifli dişlerini kullanır. Kuzeybatı Alaskadaki Malimiut İnyupikleri ise ise [[söğüt]] dallarından yaparlar. Çerçevesi (kasnağı) [[ladin]] ya da [[Melez (bitki)|melez]] ağacı daha yeşil taze iken bükülerek yapılır ve [[rengeyiği]] ya da [[fok]]un derisinden kayışlarla örülür. Topuk ve burun kısımları rengeyiğinin sinir ipliğiyle çok sarmalanır<ref name="refAlasnatcoll">[http://alaska.si.edu/record.asp?id=235 Smithsonian Institution: Alaska native Collections]</ref>.
 
'''Eldiven''' olarak tek parmaklı (''aitqan , aatqan'' ya da ''aaqqan'') ya da beş parmaklı (''argaaq'') eldivenler kullanılır. Dirseklere kadar uzanan tek parmaklı kolçaklı eldiven (''aiqpak'') de vardır.
'''Şapka''' olarak ''nasautaq'' kullanılır.
 
[[Dosya:Eskimos Carving Ivory.jpg|thumb|sol|200px|King Adası İnyupikleri fildişi oyarken, [[Nome, Alaska]] Eylül 1949]]
Fildişi oymacılığı : [[King Adası, Alaska|King Adası]] İnyupiklerinin gözde avı Pasifik [[mors]]u (aiviq , ''Odobenus rosmarus divergens'') olup avı kıyıda ya da denizdeki buz üzerinde eskiden geleneksel olarak zıpkın ve mızrak kullanarak yapılır ve umiak adı verilen geniş büyük kayıklarla taşınır. Morsun 1 metreye ulaşabilen iki köpek dişi ([[fildişi]]) Eskimo coğrafyasındaki en değerli malzemelerin başında gelir ve çok amaçlı olarak kullanılır. Bunlardan en çok bilineni oymacılıktır ve İnyupik mors fildişi oymacılık ürünleri [[British Museum]] gibi değişik müzelerde sergilenmektedir. İnyupik fildişi oymacılığı sanatsal olduğu kadar ayrıca geçim sağlayıcı bir uğraştır. Alaska'da [[Nome Altına Hücumu]]ndan sonra en popüler uğraş fildişi oymacılığı 1900 lerden sonra revaçta olmuş ve oymacıların sayısı artmıştır.<ref name="ref794">http://www.indiancraftshop.com/highlight_of_month/TedMayakJr.htm</ref>
 
Tahta oymacılığı : İnyupik coğrafyasında büyük ağaçlar çok azdır ve tahta oymacılığı için daha çok içbölgedeki Kızılderili topraklarından sel suyuna kapılan kütüklerin sahile vuranları kullanılır. Tahtadan biblolar ya da tören maskeleri (''kiiñaġuq'' ya da ''kigiñaŋŋuaq'') yapılır.
[[Dosya:Muktuk close up.jpg|thumb|150px|sol|''Maktak'' (yağlı deri altı katmanıyla birlikte balina derisi)]]
 
'''Quaq''' (Diğer Eskimo dillerinde: [[Doğu Kanada İnuitçesi]] ᖁᐊᖅ ''quaq'' ; Kingarmiut İnuitçesi ''xuaq'' ; [[Labrador İnuitçesi]] ''Kuak'' ; [[Grönland İnuitçesi]] ''quaq''): Çiğ olarak dondurulmuş et ya da balık. Quaq, avcıların tipik kahvaltısıdır. Kuuvaŋmiut kabilesinden İnyupiklerde esas olarak rengeyiği etinin dondurulmasıyla yapılır ve çiğ yenir.<ref name="refKuuvaŋmiut">Douglas B. Anderson, Wanni W. Anderson, Ray Bane, Richard K. Nelson & Nita Sheldon Towarak (1998), [http://www20.us.archive.org/details/kuuvanmiutsubsis00ande Kuuvaŋmiut Subsistence: Traditional Eskimo Life in the Latter Twentieth Century]</ref> [[Barrow, Alaska|Barrow]] yöresinde Grönland balinasından yapılır.<ref name="refKassam">Kassam Research Group at Cornell University: Nicole Wilson, Michelle Baumflek, Morgan Ruelle, Chuan Liao, James Lassoie and Karim‐Aly Kassam, [http://ecoed.esa.org/index.php?P=DownloadFile&Id=413 Climate Change, Food, and ‘Sharing’ among the Iñupiat of Wainwright, Alaska]</ref>
 
'''Uiḷaq''' : Kurutulmuş et.
38.192

değişiklik

Gezinti menüsü