Değişiklikler

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
k
Geçersiz tarih formatı düzeltiliyor.
'''Türkiye''' ya da resmî adıyla '''Türkiye Cumhuriyeti''', topraklarının büyük bölümü [[Anadolu]]'ya, küçük bir bölümü ise [[Balkanlar]]'ın uzantısı olan [[Trakya]]'ya yayılmış bir ülke. Kuzeybatıda [[Bulgaristan]], batıda [[Yunanistan]], kuzeydoğuda [[Gürcistan]], doğuda [[Ermenistan]], [[İran]] ve [[Azerbaycan]]'ın [[Anklav ve eksklav|ekslav]] toprağı [[Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti|Nahçıvan]], güneydoğuda ise [[Irak]] ve [[Suriye]] komşusudur. Güneyini [[Akdeniz]], batısını [[Ege Denizi]] ve kuzeyini [[Karadeniz]] çevreler. [[Marmara Denizi]] ise [[İstanbul Boğazı]] ve [[Çanakkale Boğazı]] ile birlikte Anadolu'yu Trakya'dan yani Asya'yı Avrupa'dan ayırır. Türkiye, Avrupa ve Asya'nın kavşak noktasında yer alması sayesinde [[bölgesel güç|önemli bir jeostratejik güce]] sahiptir.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.economist.com/node/21536647 | title = The Economist: "Turkey in the Balkans: The good old days?" | accessdate = 5 Kasım 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160405031214/http://www.economist.com/node/21536647 | arşivtarihi = 5 Nisan 2016}}</ref>
 
Türkiye toprakları üzerindeki ilk yerleşmeler [[Aiol]], [[Dorlar|Dor]] ve [[İyonya|İyon]] [[Yunanlar]]ı, [[Traklar]] ve [[Persler]] gibi çeşitli milletler tarafından [[Eski Taş Çağı|Yontma Taş Devri]]'nde başlatıldı.<ref>{{Dergi kaynağı|last=Stiner|first=Mary C.|author2=Kuhn, Steven L. |author3=Güleç, Erksin |title=Early Upper Paleolithic shell beads at Üçağızlı Cave I (Turkey): Technology and the socioeconomic context of ornament life-histories|journal=Journal of Human Evolution|volume=64|issue=5|pages=380–398|doi=10.1016/j.jhevol.2013.01.008 |issn=0047-2484|pmid=23481346}}</ref><ref name="Howard">{{Kitap kaynağı|author=Douglas Arthur Howard|title=The History of Turkey|url=http://books.google.com/books?id=Ay-IkMqrTp4C|accessdate=2 Nisan 2013|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30708-9|pages=xiv–xx}}</ref><ref name="SteadmanMcMahon2011">{{Kitap kaynağı|author1=Sharon R. Steadman|author2=Gregory McMahon|title=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000-323 BCE)|url=http://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|accessdate=23 Mart 2013|date=15 Eylül 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537614-2|pages=3-11, 37}}</ref><ref name="MET">{{Dergi kaynağı|last=Casson|first=Lionel|title=The Thracians|journal=The Metropolitan Museum of Art Bulletin|year=1977|volume=35|issue=1|pages=2–6|doi=10.2307/3258667|url=http://www.metmuseum.org/pubs/bulletins/1/pdf/3258667.pdf.bannered.pdf}}</ref> Ardından [[III. Aleksandros]] egemenliğiyle birlikte [[Helenistik dönem]] geldi, daha sonra sırasıyla [[Roma İmparatorluğu|Roma]] ve [[Bizans İmparatorluğu|Bizans]] dönemleri yaşandı.<ref name="SteadmanMcMahon2011"/><ref name="FreedmanMyers2000">{{Kitap kaynağı|author1=David Noel Freedman|author2=Allen C. Myers|author3=Astrid Biles Beck|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|url={{Google books |plainurl=yes |id=P9sYIRXZZ2MC |page=61 }} |accessdate=24 MarchMart 2013|year=2000|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2400-4|page=61}}</ref> 11. yüzyılda [[Selçuklular]]ın göçleri sonucunda topraklar üzerinde [[Türkleştirme]] hareketi başladı ve 1071 [[Malazgirt Muharebesi]] sonrasında gelen Selçuklu zaferiyle Anadolu'daki Bizans üstünlüğü büyük ölçüde kırıldı.<ref>{{Kitap kaynağı |year=1996 |chapter=Turkish Origins |chapterurl=http://countrystudies.us/turkey/5.htm |editor1-last=Metz |editor1-first=Helen Chapin |title=Turkey: A Country Study |series=Area handbook series |edition=fifth |location=Washington DC |publisher=[[United States Government Publishing Office]] for the [[Federal Research Division|Federal Research Division of the Library of Congress]] |isbn=0-8444-0864-6 |lccn=95049612}}</ref> [[Anadolu Selçuklu Devleti|Anadolu Selçukluları]], Anadolu'yu 1243'teki [[Moğol istilaları|Moğol istilasına]] kadar yönetti. İstila sonrasında pek çok küçük [[Anadolu beylikleri|Türk beyliği]] ortaya çıktı.<ref name=mfk&gl>{{Kitap kaynağı|last1=Mehmet Fuat Köprülü&Gary Leiser|title=The origins of the Ottoman Empire|page=33|accessdate=10 Eylül 2014}}</ref>
 
13. yüzyılın sonlarından itibaren [[Osmanlı İmparatorluğu|Osmanlılar]], Anadolu'nun yanı sıra [[Güneydoğu Avrupa]], [[Batı Asya]] ve [[Kuzey Afrika]] üzerinde toprakları bulunan büyük bir imparatorluk kurarak [[erken modern dönem]]de Avrasya ve Afrika'nın büyük bir gücü oldu. İmparatorluk zirvesini 15. ve 17. yüzyıllar arasında, özelikle [[I. Süleyman]] döneminde yaşadı. 1683 [[II. Viyana Kuşatması]] ve 1699 [[Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları|Kutsal İttifak Savaşları]] sonrasında Türklerin Avrupa topraklarından çekilişi başladı ve [[Osmanlı İmparatorluğu]] uzun bir [[Osmanlı İmparatorluğu gerileme dönemi|gerileme dönemi]] yaşadı. Ülkenin birçok alandaki yetersizliğini kanıtlayan 19. yüzyıldaki [[Tanzimat]] ıslahatları, modernleşmeyi sağlayamadı ve [[Osmanlı İmparatorluğu dağılma dönemi|dağılmayı]] engelleyemedi. Osmanlı, [[I. Dünya Savaşı]]'na (1914-18) [[İttifak Devletleri]]'nin yanında girdi ve savaşta yenik düşerek yıkıldı.<ref name=OttoTurkVis>{{Web kaynağı | title = Ottoman/Turkish Visions of the Nation, 1860–1950 | url = {{Google books |plainurl=yes |id=qejRAQAAQBAJ |page=180 }} | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivengelli = evet}}</ref> İşgalci kuvvetlere karşı yapılan [[Türk Kurtuluş Savaşı|Kurtuluş Savaşı]] (1919-22) başarıya ulaştıktan sonra [[Mustafa Kemal Atatürk]] önderliğinde 1923'te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.
 
Türkiye, çeşitli kültürleri barındıran [[Demokrasi|demokratik]], [[Laik devlet|laik]], [[Üniter devlet|üniter]] bir [[anayasal cumhuriyet]]tir.<ref name="cia">{{Web kaynağı | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html | title = Turkey | publisher = The World Factbook | accessdate = 9 Şubat 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160709035610/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html | arşivtarihi = 9 Temmuz 2016}}</ref><ref name=multicultural>{{Web kaynağı | title = What really matters about Multiculturalism in Turkey by Rabee Al-Hafidh | url = http://www.todayszaman.com/op-ed_what-really-matters-about-multiculturalism-in-turkey-by-rabee-al-hafidh-_303176.html | website = http://www.todayszaman.com | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160305005402/http://www.todayszaman.com/op-ed_what-really-matters-about-multiculturalism-in-turkey-by-rabee-al-hafidh-_303176.html | arşivtarihi = 5 Mart 2016}}</ref> Resmî dili, nüfusun %85'inin anadili olan [[Türkçe]]dir.<ref name=milliyet-languages>{{Web kaynağı | url = http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html | title = Türkiye'nin yüzde 85'i 'anadilim Türkçe' diyor | publisher = Milliyet.com.tr | accessdate = 4 Kasım 2012 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160303202847/http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html | arşivtarihi = 3 Mart 2016}}</ref> Ülkenin %70-80'ini [[Türkler]], geriye kalanını [[Lozan Antlaşması|Lozan]]'a göre yasal olarak tanınan ([[Türkiye Ermenileri|Ermeniler]], [[Rumlar]] ile [[Türkiye'deki Yahudiler|Yahudiler]]) ve yasal olarak tanınmayan ([[Arnavutlar#Türkiye|Arnavutlar]], [[Boşnaklar]], [[Türkiye'deki Çerkesler|Çerkesler]], [[Çveneburi|Gürcüler]] ile [[Türkiye Kürtleri|Kürtler]] vb.) milletler oluşturmaktadır.<ref name="cia"/><ref name="minorities">{{Web kaynağı | title = Turkey Overview | url = http://www.minorityrights.org/4387/turkey/turkey-overview.html | website = http://www.minorityrights.org | accessdate = 27 Kasım 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150909185440/http://www.minorityrights.org:80/4387/turkey/turkey-overview.html | arşivtarihi = 9 Eylül 2015}}</ref><ref name="etnikyapi">{{Kitap kaynağı|author=Ali Tayyar Önder|title=Türkiye'nin Etnik Yapısı|year=2006|publisher=Kripto Yayınevi|isbn=9786054125036}}</ref><ref name="konda">{{Web kaynağı | url = http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf | title = Toplumsal Yapı Araştırması 2006 | date = 2006 | accessdate = 21 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160303233304/http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf | arşivtarihi = 3 Mart 2016}}</ref> Nüfusunun büyük bölümü [[Müslüman]]dır.<ref name="cia" /> [[Avrupa Konseyi]], [[NATO]], [[OECD]], [[Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı|AGİT]] ve [[G20|G-20]] topluluklarına üye olan Türkiye, [[Batı dünyası]]yla bütünleşmiştir. 1963'te [[Avrupa Ekonomik Topluluğu]] [[Ankara Anlaşması (1963)|ortak üyesi]] olmuş, 1995'te [[Avrupa Birliği Gümrük Birliği|AB Gümrük Birliği]]'ne katılmış ve [[Avrupa Birliği]]'ne [[Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik süreci|tam üyelik müzakereleri]]ne 2005'te başlamıştır.<ref name=TR_EUChrono /> Ülke ayrıca [[Türk Konseyi]], [[Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı]], [[İslam İşbirliği Teşkilatı]] ve [[Ekonomik İşbirliği Teşkilatı]] gibi örgütlere de üyedir. Günümüzde Türkiye, büyüyen ekonomisi ve diplomatik girişimleri sayesinde [[bölgesel güç]] olarak kabul edilmektedir.<ref name="Stratfor">{{Web kaynağı | url = http://www.stratfor.com/weekly/20090317_turkey_and_russia_rise | title = Turkey and Russia on the Rise | publisher = Stratfor | date = 17 Mart 2009 | accessdate = 21 Ağustos 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160612152636/https://www.stratfor.com/weekly/20090317_turkey_and_russia_rise | arşivtarihi = 12 Haziran 2016}}</ref><ref name="Heptagon">{{Web kaynağı | url = http://www.heptagonpost.com/Dessi/can_turkey_be_a_source_of_stability_in_the_middle_east | title = Can Turkey Be a Source of Stability in the Middle East? | publisher = heptagonpost.com | date = 18 Aralık 2010 | accessdate = 16 Mayıs 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160424160945/http://heptagonpost.com/Dessi/can_turkey_be_a_source_of_stability_in_the_middle_east | arşivtarihi = 24 Nisan 2016}}</ref><ref name="Eurasiareview">{{Web kaynağı | url = http://www.eurasiareview.com/03012012-turkey-a-welcome-return-to-the-balkans-analysis/ | title = Turkey: A Welcome Return To The Balkans? | publisher = eurasiareview.com | date = 3 Ocak 2012 | accessdate = 15 Kasım 2012 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160531012317/http://www.eurasiareview.com/03012012-turkey-a-welcome-return-to-the-balkans-analysis/ | arşivtarihi = 31 Mayıs 2016}}</ref><ref name=giga-hamburg.de1>{{Web kaynağı | title = The Political Economy of Regional Power: Turkey | url = http://www.giga-hamburg.de/de/system/files/publications/wp204_bank-karadag.pdf | website = http://www.giga-hamburg.de | accessdate = 18 FebruaryŞubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140210210237/http://www.giga-hamburg.de:80/de/system/files/publications/wp204_bank-karadag.pdf | arşivtarihi = 10 Şubat 2014}}</ref><ref name=dw.de1>{{Web kaynağı | title = Turkey: From regional to global player | url = http://www.dw.de/turkey-from-regional-to-global-player/a-16036132 | website = http://www.dw.de | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150320004627/http://www.dw.de/turkey-from-regional-to-global-player/a-16036132 | arşivtarihi = 20 Mart 2015}}</ref><ref name=ministryofforeign9>{{Web kaynağı | title = International Organisations | url = http://www.mfa.gov.tr/sub.en.mfa?7cafe2ef-78bd-4d88-b326-3916451364f3 | website = http://www.mfa.gov.tr | accessdate = 10 Eylül 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151211141620/http://www.mfa.gov.tr:80/sub.en.mfa?7cafe2ef-78bd-4d88-b326-3916451364f3 | arşivtarihi = 11 Aralık 2015}}</ref><ref name=isanet.org1>{{Web kaynağı | title = Theoretical Analysis of Turkey as a Regional Power | url = http://web.isanet.org/Web/Conferences/FLACSO-ISA%20BuenosAires%202014/Archive/3bae0df8-d05d-4837-9811-73216a2a95bf.pdf | website = http://web.isanet.org | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160407184058/http://web.isanet.org/Web/Conferences/FLACSO-ISA%20BuenosAires%202014/Archive/3bae0df8-d05d-4837-9811-73216a2a95bf.pdf | arşivtarihi = 7 Nisan 2016}}</ref>
 
== Etimoloji ==
1514 yılında [[I. Selim]] (1512–1520), [[Çaldıran Muharebesi]]'nde [[Safevî Devleti|Safevî]] hükümdarı [[Şah İsmail]]'i yenerek imparatorluğun sınırlarını doğu yönünde genişletti. 1517'de [[Osmanlı-Memlük Savaşı|Levant, Mısır]] ve [[Osmanlı Cezayiri|Cezayir]]'i ele geçirdi. Ayrıca [[Kızıldeniz]]'e ulaşmış oldu ve [[Memlûk Sultanlığı]]'nı yıkarak [[Halifelik|halifeliğin]] [[Osmanlı Hanedanı]]'na geçmesini sağladı. Ardından Kızıldeniz, [[Umman Denizi]] ve [[Basra Körfezi]] üzerinde Osmanlı ve [[Portekiz İmparatorluğu|Portekiz]] imparatorlukları arasında [[Hint Okyanusu]]'nda üstünlüğü ele geçirmek için [[Hint seferleri|çeşitli deniz muharebeleri]] yapıldı. Portekizlilerin Hindistan üzerinde egemenlik sağlaması Osmanlı tarafından bir tehdit olarak algılandı; çünkü 15. yüzyıl sonlarındaki [[Coğrafi Keşifler]] sayesinde [[Ümit Burnu]] ve [[Amerika]]'nın keşfedilmesi, Osmanlı'nın elinde tuttuğu [[Doğu Asya]] ile [[Batı Avrupa]] arasında ticareti sağlayan [[İpek Yolu|eski ticaret yolları]]nın önemini yitirmesine neden olup [[Osmanlı ekonomisi]]ni olumsuz yönde etkilemişti.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.theottomans.org/english/history/history1800_2.asp | başlık = TheOttomans.org - Discover The Ottomans | erişimtarihi = 9 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151219203623/http://www.theottomans.org:80/english/history/history1800_2.asp | arşivtarihi = 19 Aralık 2015}}</ref>
 
Osmanlı 16. ve 17. yüzyılda, özellikle [[Kanuni Sultan Süleyman]] (1520-1566) döneminde tarihinin zirvesine ulaştı. Bu dönemde batıda [[Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu]]'na doğru topraklar genişletilerek Balkanlar'ın tamamı, [[Orta Avrupa]] ve [[Lehistan-Litvanya Birliği|Lehistan]]'ın güney kısmı ele geçirildi.<ref name=autogenerated1>{{Kitap kaynağı|yazar=Stanford J. Shaw|başlık=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|url=http://books.google.com/books?id=Xd422lS6ezgC&pg=PA213|erişimtarihi=15 JuneHaziran 2013|cilt=1|tarih=29 Ekim 1976|yayıncı=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-29163-7|page=213}}</ref> [[Osmanlı Donanması]], denizde çeşitli rekabetlere girerek başarılar kazandı. 1538'de yapılan [[Preveze Deniz Muharebesi]]'nde [[Barbaros Hayreddin Paşa]]'nın Haçlılar'ı mağlup etmesinden sonra imparatorluğun Akdeniz'deki kontrolü arttı. Doğuda ise [[Safevî Devleti]] ile mezhep farklılıklarından ve toprak anlaşmazlıklarından kaynaklanan bazı çatışmalar zaman zaman savaşa dönüşerek 16. ve 18. yüzyıl arasında devam etti.<ref>{{Kitap kaynağı|başlık=A Short History of the Middle East|ad=George E.|soyadı=Kirk|yayıncı=Brill Academic Publishers|yıl=2008|page=58|isbn=1-4437-2568-4}}</ref>
 
Osmanlı İmparatorluğu, Batı Avrupa'da gerçekleşen [[Rönesans]], [[Bilimsel devrim|Bilimsel Devrim]], [[Aydınlanma Çağı]] ve [[Sanayi Devrimi]] gibi yeni gelişmeleri ülkesine getiremeyerek çağın gerisinde kaldı.<ref name=yeditepe.edu.tr>{{Web kaynağı | last1 = Yavuz | first1 = Erdal | başlık = The Industrial Revolution and Consequences | url = https://www.yeditepe.edu.tr/dotAsset/74101.pdf | yayımcı = yeditepe.edu.tr | erişimtarihi = 26 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20130903085057/http://www.yeditepe.edu.tr:80/dotAsset/74101.pdf | arşivtarihi = 3 Eylül 2013}}</ref> [[Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları|Kutsal İttifak Savaşları]]'nın bitmesiyle 1699'da imzalanan [[Karlofça Antlaşması]] sonrasında Osmanlı İmparatorluğu yavaşça [[Osmanlı İmparatorluğu gerileme dönemi|gerilemeye başladı]]. Yapılan pek çok ıslahat ve 19. yüzyılda ilan edilen [[Tanzimat Fermanı]] ülkenin modernleşmesini amaçladı, ancak başarılı olamadı. Bunun yanı sıra ülkede toprak bütünlüğünü korumak için geliştirilen, farklı dinî ve etnik kökenlere sahip kişilerin bir arada yaşaması fikrini içeren [[Osmanlıcılık]] akımı da başarıya ulaşamayarak [[Osmanlı İmparatorluğu dağılma dönemi|dağılmanın önüne geçemedi]].<ref name=academia.edu>{{Web kaynağı | last1 = Yalçın | first1 = Özgür | title = Reformation_of_Ottoman_Bureaucracy_A_Failed_Attempt | url = http://www.academia.edu/3118454/Reformation_of_Ottoman_Bureaucracy_A_Failed_Attempt | website = http://www.academia.edu/ | accessdate = 26 Ağustos 2014 | arşivengelli = evet}}</ref> 1854'te [[Kırım Savaşı]] sırasında Osmanlı İmparatorluğu ilk kez [[dış borç]]lanmaya gitti, ancak alınan borçlar ödenemedi. Sonraki yirmi yıl içinde yüksek seviyelere ulaşarak ekonominin iflasın eşiğine gelmesine sebep oldu ve Osmanlı hükûmetini zor durumda bıraktı.<ref>Douglas Arthur Howard: "The History of Turkey", sayfa 71.</ref> Bunu [[Doğu Sorunu|1875-78 Doğu Krizi]] ve [[1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı]] gibi felaketler izledi. Sonuç olarak Osmanlı ekonomisi borçlarını ödeyemeyerek harap duruma gelince alacaklı ülkeler tarafından 1881'de, borçların tahsilatını sağlayacak [[Düyun-u Umumiye]] kuruldu. Böylece Osmanlı devletinin gelirlerinin kontrolü alacaklı ülkelerin eline geçti.<ref name=books.google.com.tr>{{Web kaynağı | last1 = Krasner | first1 = Stephen D. | başlık = Sovereignty: Organized Hypocrisy | url = http://books.google.com.tr/books?id=tHJ5m56sBX4C&pg=PA135&lpg=PA135&dq=the+Ottoman+Empire+took+its+first+foreign+loans&source=bl&ots=z8eQRDEkwj&sig=zTCxdqm0YkHcjhb9skWZ-IIIFKU&hl=tr&sa=X&ei=kdr8U_mCN8fNygOqlYC4BQ&ved=0CCsQ6AEwAg#v=onepage&q=the%20Ottoman%20Empire%20took%20its%20first%20foreign%20loans&f=false | website = http://books.google.com.tr | erişimtarihi = 26 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150405044507/http://books.google.com.tr/books?id=tHJ5m56sBX4C&pg=PA135&lpg=PA135&dq=the+Ottoman+Empire+took+its+first+foreign+loans&source=bl&ots=z8eQRDEkwj&sig=zTCxdqm0YkHcjhb9skWZ-IIIFKU&hl=tr&sa=X&ei=kdr8U_mCN8fNygOqlYC4BQ&ved=0CCsQ6AEwAg | arşivtarihi = 5 Nisan 2015}}</ref> 20. yüzyıl başlarında Osmanlı İmparatorluğu, [[Büyük güç|Avrupalı güçlerle]] karşılaştırıldığında sanayileşememiş gelişmemiş bir ülke konumuna geldi.<ref name=globaled.org>{{Web kaynağı | başlık = The Ottoman Empire | url = http://www.globaled.org/nyworld/materials/ottoman/modernization.html | yayımcı = globaled.org | erişimtarihi = 26 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150708053143/http://www.globaled.org:80/nyworld/materials/ottoman/modernization.html | arşivtarihi = 8 Temmuz 2015}}</ref>
 
Osmanlı İmparatorluğu'nun topraklarının sınırları, askeri gücü ve zenginlik düzeyi giderek azalınca Balkanlar'da yaşayan Müslümanlar gördükleri eziyetler sebebiyle Anadolu'ya göç etmeye başladı.<ref name="Illinois2009">{{Kitap kaynağı|soyadı=Todorova|ad=Maria|başlık=Imagining the Balkans|url=http://books.google.com/books?id=WZweAIJI0ZwC&pg=PA175|erişimtarihi=15 JuneHaziran 2013|tarih=18 Mart 2009|yayıncı=Oxford University Press|isbn=978-0-19-972838-1|page=175}}</ref> Aynı şekilde [[Rus İmparatorluğu|Rusların]] [[Kafkasya]] topraklarını [[Rus-Kafkas Savaşı|ele geçirmesi]] sonucunda buradaki Müslümanlar da Anadolu'ya geldi.<ref>{{Kitap kaynağı|soyadı=Mann|ad=Michael|başlık=The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing|url=http://books.google.com/books?id=cGHGPgj1_tIC&pg=PA118|erişimtarihi=28 Şubat 2013|yıl=2005|yayıncı=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-53854-1|page=118}}</ref> İmparatorluğun yine son zamanlarında [[milliyetçilik]] isyanlarının çıkmasıyla milletler arasında çeşitli etnik gerginlikler yaşandı, bu etnik gerginlikler [[Ermeni Sorunu]] gibi çeşitli sorunları ortaya çıkardı.<ref name=nzhistory.net.nz>{{Web kaynağı | başlık = Collapse of the Ottoman Empire, 1918-1920 | url = http://www.nzhistory.net.nz/war/ottoman-empire/collapse | yayımcı = nzhistory.net.nz | erişimtarihi = 9 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151219183629/http://www.nzhistory.net.nz:80/war/ottoman-empire/collapse | arşivtarihi = 19 Aralık 2015}}</ref> Sultan [[II. Abdülhamid]]'in aşırı otoriter yönetimine bir tepki olarak gelişen [[Jön Türkler|Jön Türk]] hareketinin 1908'de yaptığı devrimle [[II. Meşrutiyet]] ilan edildi.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.archive.org/stream/universityoftoro10univuoft#page/14/mode/2up | publisher = University of Toronto | gazete = Monthly | title = Liberty and The Ottoman | first = Robert | last = Chambers | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160415030417/http://www.archive.org/stream/universityoftoro10univuoft | arşivtarihi = 15 Nisan 2016}}</ref> Ardından 5 Ekim 1908'de [[Bulgar Bağımsızlık Bildirgesi|Bulgaristan'ın resmen bağımsız olması]] ve 6 Ekim 1908'de [[Bosna Bunalımı|Avusturya-Macaristan'ın Bosna'yı tek taraflı ilhakı]] ülkedeki kaos ortamını büyüttü. Bu olayları, pek çok canın ve toprağın kaybına sebep olan [[Trablusgarp Savaşı]] (1911-12) ile [[Balkan Savaşları]] (1912-13) izledi. 23 Ocak 1913'te, [[I. Balkan Savaşı]] sırasında gerçekleşen [[Bâb-ı Âli Baskını]], diktatör [[Üç Paşalar]]'ı başa getirdi ve yönetimi ele geçirmelerine yol açtı.
 
Osmanlı İmparatorluğu, [[I. Dünya Savaşı]]'na [[İttifak Devletleri]]'nin yanında girdi ve savaştan yenik çıktı. Savaş sırasında Ermenilerle yaşanan etnik gerginliklerin tırmanması üzerine çıkarılan [[Tehcir Kanunu]]'yla Ermeniler, [[Doğu Anadolu Bölgesi]]'nden [[Suriye]]'ye devlet eliyle göç ettirildi. Göçlerde farklı kaynaklara göre 300.000 ile 1.500.000 arasında Ermeni hayatını kaybetti. Bu ölümler, çeşitli kaynaklar tarafından [[Ermeni Kırımı|Ermeni Soykırımı]] olarak tanımlandı.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/35323/Armenian-massacres/35323suppinfo/Supplemental-Information | yayıncı = Encyclopædia Britannica | başlık = Death toll of the Armenian Massacres | erişimtarihi = 9 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20141011065130/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/35323/Armenian-massacres/35323suppinfo/Supplemental-Information | arşivtarihi = 11 Ekim 2014}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://www.umd.umich.edu/dept/armenian/facts/genocide.html | başlık = Fact Sheet: Armenian Genocide | yayıncı = [[Michigan Üniversitesi]] | erişimtarihi = 15 Temmuz 2010 | arşivengelli = evet}}</ref><ref>{{Kitap kaynağı|soyadı=Freedman|ad=Jeri|başlık=The Armenian genocide|yıl=2009|yayıncı=Rosen Pub. Group|yer=New York|isbn=1-4042-1825-4|url=http://books.google.com/books?id=cuqxYldvClQC|edition=1st ed.}}</ref><ref>Totten, Samuel, Paul Robert Bartrop, Steven L. Jacobs (eds.) ''Dictionary of Genocide''. Greenwood Publishing Group, 2008, s. 19. ISBN 0-313-34642-9.</ref> Türk tarafı ise olayların soykırım olmadığını ifade ederek Ermenilerin yalnızca yerlerinin değiştirildiğini belirtti.<ref name="Sr.2010">{{Kitap kaynağı|yazar=Patrick J. Roelle, Sr.|başlık=Islam's Mandate- a Tribute to Jihad: The Mosque at Ground Zero|url=http://books.google.com/books?id=KL0RTx77lrwC&pg=PA33|erişimtarihi=9 FebruaryŞubat 2013|tarih=27 Eylül 2010|yayıncı=AuthorHouse|isbn=978-1-4520-8018-5|page=33}}</ref> Ermenilerin yanı sıra imparatorlukta savaş devam ederken [[Osmanlı Rumları|Rum]] ve [[Süryaniler]]in de öldürüldüğü iddia edildi.<ref name=SchallerZimmerer>Schaller, Dominik J; Zimmerer, Jürgen (2008). "Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies – introduction". Journal of Genocide Research 10 (1): 7–14. doi:10.1080/14623520801950820</ref> Savaşın ardından imparatorluğa bağlı milletler ayrılarak [[Osmanlı topraklarında şuan bulunan devletler listesi|çeşitli yeni devletler]] kurdular.<ref>[[Roderic H. Davison]]; Review "From Paris to Sèvres: The Partition of the Ottoman Empire at the Peace Conference of 1919–1920" by Paul C. Helmreich in ''[[Slavic Review]]'', Vol. 34, No. 1 (Mar. 1975), ss. 186–187</ref><ref name="Bloxham2005">{{Kitap kaynağı|yazar=Donald Bloxham|başlık=The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, And the Destruction of the Ottoman Armenians|url=http://books.google.com/books?id=TSRkGNoEPFwC&pg=PA150|erişimtarihi=9 Şubat 2013|yıl=2005|yayıncı=Oxford University Press|isbn=978-0-19-927356-0|page=150}}</ref><ref name=Levene>{{Dergi kaynağı|soyadı=Levene|ad=Mark|başlık=Creating a Modern 'Zone of Genocide': The Impact of Nation- and State-Formation on Eastern Anatolia, 1878–1923|dergi=Holocaust and Genocide Studies|tarih=Winter 1998|cilt=12|sayı=3|sayfa=393–433|url=http://hgs.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/12/3/393|doi=10.1093/hgs/12.3.393}}</ref><ref name="Ferguson">{{Kitap kaynağı|soyadı=Ferguson|ad=Niall|başlık=The War of the World: Twentieth-Century Conflict and the Descent of the West|yıl=2007|yayıncı=Penguin Group (USA) Incorporated|isbn=978-0-14-311239-6|page=180}}</ref> 30 Ekim 1918'de Osmanlı İmparatorluğu, [[İtilaf Devletleri]] ile [[Mondros Ateşkes Anlaşması]]'nı imzaladı. 10 Ağustos 1920'de imzalanan [[Sevr Antlaşması]] ise Osmanlı topraklarını İtilaf Devletleri arasında paylaştırdı ancak yürürlüğe giremedi.<ref name="Ottomans"/>
 
=== Türkiye Cumhuriyeti ===
[[Kore Savaşı]]'na Birleşmiş Milletler kuvvetleri ile birlikte katılan Türkiye, 1952 yılında [[NATO]]'ya katıldı ve Sovyet yayılmacılığına karşı Akdeniz'deki bir siper durumuna geldi. [[15 Temmuz 1974 Darbesi|15 Temmuz 1974'te Kıbrıs'ta gerçekleşen darbe]], [[EOKA-B]]'nin faaliyetleri, [[Enosis]] (adayı Yunanistan ile birleştirme) planları ve yaşanan toplumlar arası çatışmanın tırmanması sonucunda Türkiye, 20 Temmuz 1974'te [[Kıbrıs Harekâtı|adaya asker çıkardı]].<ref name="Uslu2003">{{Kitap kaynağı|soyadı=Uslu|ad=Nasuh|başlık=The Cyprus question as an issue of Turkish foreign policy and Turkish-American relations, 1959–2003|url=http://books.google.com/books?id=RYHWMKL2-CQC&pg=PA119|erişimtarihi=16 Ağustos 2011|yıl=2003|yayıncı=Nova Publishers|isbn=978-1-59033-847-6|page=119}}</ref> Dokuz yıl sonra [[Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti]] kurularak ada ikiye bölündü ancak ülke yalnızca Türkiye tarafından tanındı.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1021835.stm|başlık=Timeline: Cyprus|yayıncı=BBC|erişimtarihi=25 Aralık 2006|tarih=12 Aralık 2006}}</ref>
 
[[Türkiye Cumhuriyeti'nin tek partili dönemi]], 1946'da son buldu. Ardından gelen [[Türkiye Cumhuriyeti'nin çok partili dönemi|çok partili demokrasi]] dönemi [[1960 Darbesi|1960]], [[1971 Muhtırası|1971]], [[12 Eylül Darbesi|1980]] ve [[28 Şubat süreci|1997]] yıllarındaki [[Askerî darbe|askerî müdahale]]lerle kesintiye uğradı.<ref name="TRPoliticsandMilitary">{{Kitap kaynağı|başlık=Turkish Politics and the Military|ad=William Mathew|soyadı=Hale|yayıncı=Routledge, UK|yıl=1994|isbn=0-415-02455-2|sayfa=161, 215, 246}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://www.nytimes.com/2012/04/13/world/middleeast/turkey-detains-military-leaders-for-role-in-1997-coup.html | yayıncı = ''[[The New York Times]]'' | soyadı = Arsu | ad = Sebsem | başlık = Turkish Military Leaders Held for Role in ’97 Coup | tarih = 12 Nisan 2012 | erişimtarihi = 11 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151201170606/http://www.nytimes.com/2012/04/13/world/middleeast/turkey-detains-military-leaders-for-role-in-1997-coup.html | arşivtarihi = 1 Aralık 2015}}</ref> Ayrıca Temmuz 2016'da [[2016 Türkiye askerî darbe girişimi|başarısız bir darbe girişimi]] meydana geldi.<ref>{{Web kaynağı | title = Turkey rounds up thousands of suspected participants in coup attempt | first1 = Erin | last1 = Cunningham | first2 = Liz | last2 = Sly | first3 = Zeynep | last3 = Karatas | url = https://www.washingtonpost.com/world/after-bloody-night-turkeys-president-declares-coup-attempt-foiled/2016/07/16/9b84151e-4af7-11e6-8dac-0c6e4accc5b1_story.html | work = [[The Washington Post]] | date = 16 Temmuz 2016 | accessdate = 17 Temmuz 2016 | arşivengelli = evet}}</ref> 1980'li yıllarda Türk ekonomisinin liberalleştirilmesinden bu yana ülke ekonomik büyüme ve siyasi istikrar yakaladı.<ref name="80sLiberalization">{{Kitap kaynağı|başlık=Economics and Politics of Turkish Liberalization|ilk=Tevfik F.|son=Nas|yazar=Lehigh University Press|yıl=1992|isbn=0-934223-19-X|p=12}}</ref> 1984'ten itibaren [[PKK]], Türk hükûmetlerine karşı [[Türkiye-PKK çatışması|ayaklanma ve saldırı kampanyaları]]na başladı, tarafların çatışmaları sonucunda resmî verilere göre 40 binden fazla insan hayatını kaybetti.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8352934.stm|başlık=Turkey's PKK peace plan delayed|yayıncı=BBC|erişimtarihi=6 Şubat 2010|tarih=10 Ekim 2009}}</ref> [[İnsan Hakları İzleme Örgütü]] verilerine göre 3 binden fazla Kürt köyü Türk güvenlik güçleri tarafından yakıldı ve binlerce Kürt yurdundan edildi.<ref name="hrw">{{cite journal|url= http://www.hrw.org/reports/2005/turkey0305/3.htm#_Toc97005223 |title=Still critical |publisher=[[Human Rights Watch]]|accessdate=12 Eylül 2007|date=Mart 2005 |volume=17|issue=2|page=3}}</ref> Ayrıca Kürtler tarafından kurulan bazı siyasi partiler kapatıldı.<ref name=bahar>{{Kitap kaynağı|last1=Baser|first1=Bahar|title=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective|date=2015|publisher=Ashgate Publishing|isbn=1472425626|page=63|url=https://books.google.com/books?id=8MTVBgAAQBAJ}}</ref> 2012'de taraflar arasında [[Çözüm süreci|barış görüşmeleri]] başladı<ref>{{Haber kaynağı|başlık=Kurdish Rebel Group to Withdraw From Turkey|yazar=Sebnem Arsu|url=http://www.nytimes.com/2013/04/26/world/europe/kurdish-rebel-group-to-withdraw-from-turkey.html?_r=0|gazete=The New York Times|tarih=25 AprilNisan 2013|erişimtarihi=29 Nisan 2013}}</ref><ref>{{Haber kaynağı|başlık=Murat Karayilan announces PKK withdrawal from Turkey|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22293966|tarih=25 Nisan 2013|yayıncı=BBC|erişimtarihi=29 Nisan 2013}}</ref> ancak 2015'te görüşmeler sona erdi ve [[PKK saldırıları (2015-günümüz)|yeniden çatışma hâli]]ne dönüldü.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.foxnews.com/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/ | title = Turkish jets target Kurds in Iraq, Islamic State militants in Syria | work = Fox News | accessdate = 3 Ağustos 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150928094805/http://www.foxnews.com:80/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/ | arşivtarihi = 28 Eylül 2015}}</ref> 2013'te [[Gezi Parkı]]'ndaki düzenlemeler nedeniyle başlayan [[Gezi Parkı protestoları|protestolar]], daha sonra hükûmet karşıtı protestolara dönüşerek birçok ilde patlak verdi ancak hükûmet tarafından bastırıldı.<ref>{{Haber kaynağı |başlık=What's driving unrest and protests in Turkey? |yazar=Mullen, Jethro; Cullinane, Susannah |url=http://www.cnn.com/2013/06/03/world/europe/turkey-conflict-explainer/?hpt=hp_t1 |gazete=CNN |tarih=4 Haziran 2013 |erişimtarihi=6 Haziran 2013}}</ref> Ülkede [[Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri|Haziran 2015 genel seçimleri]] döneminden itibaren çeşitli şehirlerde düzenlenen silahlı ve bombalı saldırılar günden güne artarak yüzlerce sivilin canına mâl oldu.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38365351|başlık=Türkiye'deki saldırılar: 18 ayda yaklaşık 500 kişi yaşamını yitirdi|yayımcı=[[BBC Türkçe]]|ilk=İrem|son=Köker|tarih=21 Aralık 2016|erişimtarihi=2 Ocak 2017}}</ref>
 
== İdari bölümler ==
Türkiye, [[Birleşmiş Milletler]] (1945),<ref name=ministryofforeign3>{{Web kaynağı | başlık = Birleşmiş Milletler Teşkilatı ve Türkiye | url = http://www.mfa.gov.tr/birlesmis-milletler-teskilati-ve-turkiye.tr.mfa | website = mfa.gov.tr | erişimtarihi = 12 Haziran 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151127192322/http://www.mfa.gov.tr:80/birlesmis-milletler-teskilati-ve-turkiye.tr.mfa | arşivtarihi = 27 Kasım 2015}}</ref> [[OECD]] (1961),<ref name=ministryofforeign1>{{Web kaynağı | başlık = İktisadi İşbirliği ve Gelişme Teşkilatı (OECD) | url = http://www.mfa.gov.tr/iktisadi-isbirligi_ve-gelisme-teskilati-_oecd_.tr.mfa | website = mfa.gov.tr | erişimtarihi = 12 Haziran 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160305012527/http://www.mfa.gov.tr/iktisadi-isbirligi_ve-gelisme-teskilati-_oecd_.tr.mfa | arşivtarihi = 5 Mart 2016}}</ref> [[İslam İşbirliği Teşkilatı]] (1969),<ref name=ministryofforeign4>{{Web kaynağı | başlık = İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) | url = http://www.mfa.gov.tr/islam-isbirligi-teskilati.tr.mfa | website = mfa.gov.tr | erişimtarihi = 12 Haziran 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151127184213/http://www.mfa.gov.tr:80/islam-isbirligi-teskilati.tr.mfa | arşivtarihi = 27 Kasım 2015}}</ref> [[Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı|AGİT]] (1973),<ref name=ministryofforeign5>{{Web kaynağı | başlık = Türkiye ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) | url = http://www.mfa.gov.tr/turkiye-ve-avrupa-guvenli-ve-isbirligi-teskilati-_agit_.tr.mfa | website = mfa.gov.tr | erişimtarihi = 12 Haziran 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151127184901/http://www.mfa.gov.tr:80/turkiye-ve-avrupa-guvenli-ve-isbirligi-teskilati-_agit_.tr.mfa | arşivtarihi = 27 Kasım 2015}}</ref> [[Ekonomik İşbirliği Teşkilatı|EİT]] (1985),<ref name=ministryofforeign6>{{Web kaynağı | başlık = Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) | url = http://www.mfa.gov.tr/ekonomik-isbirligi-teskilati-_eit_.tr.mfa | website = mfa.gov.tr | erişimtarihi = 12 Haziran 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151217003102/http://www.mfa.gov.tr:80/ekonomik-isbirligi-teskilati-_eit_.tr.mfa | arşivtarihi = 17 Aralık 2015}}</ref> [[Karadeniz Ekonomik İşbirliği|KEİ]] (1992),<ref name=ministryofforeign7>{{Web kaynağı | başlık = Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ) | url = http://www.mfa.gov.tr/karadeniz-ekonomik-isbirligi-orgutu-_kei_.tr.mfa | website = mfa.gov.tr | erişimtarihi = 12 Haziran 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150721132608/http://www.mfa.gov.tr/karadeniz-ekonomik-isbirligi-orgutu-_kei_.tr.mfa | arşivtarihi = 21 Temmuz 2015}}</ref> [[D-8]] (1997)<ref name=ministryofforeign8>{{Web kaynağı | başlık = Gelişen Sekiz Ülke (D-8) | url = http://www.mfa.gov.tr/gelisen-sekiz-ulke-_d-8_.tr.mfa | website = mfa.gov.tr | erişimtarihi = 12 Haziran 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160305011040/http://www.mfa.gov.tr/gelisen-sekiz-ulke-_d-8_.tr.mfa | arşivtarihi = 5 Mart 2016}}</ref> ve [[G-20]] (1999)<ref name=ministryofforeign2>{{Web kaynağı | başlık = G-20 ÜLKELERİ | url = http://www.mfa.gov.tr/g-20-ulkeleri.tr.mfa | website = mfa.gov.tr | erişimtarihi = 12 Haziran 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151116015138/http://www.mfa.gov.tr:80/g-20-ulkeleri.tr.mfa | arşivtarihi = 16 Kasım 2015}}</ref> gibi uluslararası örgütlerin kurucu üyelerinden birisidir. 1951-1952, 1954-1955, 1961 ve son olarak 2009-2010 yıllarında [[Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi]]'nde geçici üye olarak görev yapmıştır.<ref name="Hürriyet UN Security">{{Haber kaynağı|url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=10149253&tarih=2008-10-17|başlık=Türkiye'nin üyeliği kabul edildi|tarih=17 Ekim 2008|erişimtarihi=5 Mayıs 2013|gazete=Hürriyet}}</ref>
 
Geleneksel Batı yönelimi doğrultusunda, Avrupa ile ilişkiler her zaman Türk dış politikasının merkezî bir parçası olmuştur. 1949 yılında [[Avrupa Konseyi]]'ne üye olan ülke, 1963 yılında [[Avrupa Ekonomik Topluluğu]] (sonradan [[Avrupa Birliği]]'ne dönüştü) ile [[Ankara Anlaşması (1963)|ortaklık ilişkisi]] kurdu. Uzun yıllar devam eden siyasi görüşmelerin ardından, 1987 yılında AET'ye tam üyelik için başvurdu, 1992 yılında [[Batı Avrupa Birliği]]'nin ortak üyesi oldu, 1995'te [[Avrupa Birliği Gümrük Birliği|AB Gümrük Birliği]]'ne katıldı ve 2005 yılında Avrupa Birliği ile [[Türkiye'nin Avrupa Birliği üyeliği süreci|tam üyelik müzakerelerine]] başladı.<ref name="TR_EUChrono">{{Web kaynağı|url=http://www.abgs.gov.tr/en/tur-eu_relations_dosyalar/chronology.htm|arşivurl=https://web.archive.org/web/20070515022203/http://www.abgs.gov.tr/en/tur-eu_relations_dosyalar/chronology.htm|arşivtarihi=15 Mayıs 2007|başlık=Chronology of Turkey-EU relations|yayıncı=Turkish Secretariat of European Union Affairs|erişimtarihi=30 Ekim 2006}}</ref> Türkiye'nin [[Kıbrıs Sorunu]]'nda AB üyelerinin aksine [[Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti]]'ni desteklemesi, AB ilişkilerini zorlaştırmakta ve ülkenin AB'ye üyelik sürecindeki önemli bir engel olmaya devam etmektedir.<ref name="Mardell">{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6170749.stm |başlık=Turkey's EU membership bid stalls|ad=Mark|soyadı=Mardell|authorlink=Mark Mardell|yayıncı=BBC|erişimtarihi=17 Aralık 2006|tarih=11 DecemberAralık 2006}}</ref> Bugün, Avrupa Birliği üyeliği Türkiye tarafından stratejik bir hedef ve devlet politikası olarak kabul edilmektedir.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.mfa.gov.tr/turkiye-ab-iliskilerine-genel-bakis.tr.mfa | başlık = Türkiye-AB İlişkileri | tarih = | eser = | yayıncı = [[Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı]] | erişimtarihi = 31 Ağustos 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151127184856/http://www.mfa.gov.tr:80/turkiye-ab-iliskilerine-genel-bakis.tr.mfa | arşivtarihi = 27 Kasım 2015}}</ref><ref>{{haber kaynağı |başlık=Avrupa Birliği üyeliği stratejik hedef |yazar= |url=http://www.dha.com.tr/avrupa-birligi-uyeligi-stratejik-hedef_929080.html |gazete=[[Doğan Haber Ajansı]] |tarih=9 Mayıs 2015 |erişimtarihi=27 Ağustos 2015}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = https://www.akparti.org.tr/site/haberler/ab-uyeligi-50-yillik-bir-devlet-politikasi/44635#1 | başlık = AB üyeliği 50 yıllık bir devlet politikası | tarih = | eser = | yayıncı = [[Adalet ve Kalkınma Partisi]] | erişimtarihi = 31 Ağustos 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151222133028/https://www.akparti.org.tr/site/haberler/ab-uyeligi-50-yillik-bir-devlet-politikasi/44635 | arşivtarihi = 22 Aralık 2015}}</ref><ref>{{Haber kaynağı|url=http://www.zaman.com.tr/gundem_erdogan-abye-tam-uyelik-turkiyenin-stratejik-hedefidir_1015339.html|başlık=Erdoğan: AB'ye tam üyelik, Türkiye'nin stratejik hedefidir|gazete=[[Zaman (gazete)|Zaman]]|tarih=12 Ağustos 2010|erişimtarihi=15 Mayıs 2013}}</ref>
 
Türkiye'nin dış ilişkilerinin bir diğer belirleyici unsuru [[Amerika Birleşik Devletleri]] ile ilişkiler olmuştur. [[Sovyetler Birliği]]'nin oluşturduğu ortak tehdit sebebiyle Türkiye, 1952'de [[NATO]]'ya üye oldu ve [[Soğuk Savaş]] boyunca [[Washington, DC|Washington]] hükûmetleri ile yakın ikili ilişkiler içinde bulundu. Türkiye, Avrupa Birliği'ne üyelik gibi önemli konular da dahil olmak üzere Amerika Birleşik Devletleri'nin siyasi, ekonomik ve diplomatik desteğinden yararlandı.<ref>{{Web kaynağı | last1 = Ziya Öniş | first1 = ŞuhnazYılmaz | başlık = Turkey-EU-US Triangle in Perspective: Transformation or Continuity? | url = http://istanbul2004.ku.edu.tr/syilmaz/public_html/doc/03.pdf | website = http://istanbul2004.ku.edu.tr/ | erişimtarihi = 4 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160304025835/http://istanbul2004.ku.edu.tr/syilmaz/public_html/doc/03.pdf | arşivtarihi = 4 Mart 2016}}</ref> Soğuk Savaş sonrasındaki dönemde Türkiye'nin jeostratejik önemi, çevresinde bulunan [[Orta Doğu]], [[Kafkasya]] ve [[Balkanlar|Balkan]] coğrafyalarına doğru kaydı.<ref name=edoc.hu-berlin.de>{{Web kaynağı | last1 = Mitrovic | first1 = Marija | başlık = Turkish Foreign Policy towards the Balkans | url = http://edoc.hu-berlin.de/series/getmaseries/2014-10/PDF/10.pdf | website = edoc.hu-berlin.de | erişimtarihi = 9 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140814121746/http://edoc.hu-berlin.de/series/getmaseries/2014-10/PDF/10.pdf | arşivtarihi = 14 Ağustos 2014}}</ref>
Büyük miktarlarda alınan dış kredilerle birlikte reformlar, hızlı bir ekonomik büyümenin önünü açtı fakat bu büyüme özellikle 1994, 1999 (o yıl gerçekleşen [[1999 Gölcük depremi|Gölcük depremi]] sonrası)<ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/422653.stm|başlık=Turkish quake hits shaky economy|çalışma=BBC|erişimtarihi=12 Aralık 2006|tarih=17 Ağustos 1999|dil=İngilizce}}</ref> ve 2001<ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1800869.stm|başlık='Worst over' for Turkey|çalışma=BBC|erişimtarihi=12 Aralık 2006|tarih=4 Şubat 2002|dil=İngilizce}}</ref> yıllarında yaşanan finansal krizler ve durgunluklar sebebiyle sürekli kesintiye uğradı. 1981 ile 2003 yılları arasında ülkenin yıllık GSYİH büyüme ortalaması %4 olarak belirlendi.<ref>{{Web kaynağı | url = http://siteresources.worldbank.org/INTTURKEY/Resources/361616-1144320150009/Labor_C2.pdf | başlık = Turkey Labor Market Study | yazar = World Bank | yazarbağı = World Bank | yayıncı = World Bank | biçim = PDF | erişimtarihi = 10 Aralık 2006 | yıl = 2005 | dil = İngilizce | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160612153301/http://siteresources.worldbank.org/INTTURKEY/Resources/361616-1144320150009/Labor_C2.pdf | arşivtarihi = 12 Haziran 2016}}</ref> Büyüyen kamu açıkları ve yaygın yolsuzluk ile birlikte ek mali reformların eksikliği, yüksek enflasyon ve zayıf bankacılık sektörü, [[makroekonomi]] dalgalanmasının artmasına sebep oldu.<ref>{{Kitap kaynağı|başlık=OECD Reviews of Regulatory Reform – Turkey: crucial support for economic recovery : 2002|yayıncı=Organisation for Economic Co-operation and Development|yıl=2002|isbn=92-64-19808-3|url=http://books.google.com/?id=ufYU_fR7mLgC&pg=PP1&lpg=PP1&dq=Turkey|dil=İngilizce}}</ref> 2001 yılındaki kriz sonrası dönemin maliye bakanı [[Kemal Derviş]] tarafından başlatılan reformlardan bu yana, enflasyon tek haneli rakamlara düştü, yatırımcı güveni ile yabancı yatırım arttı, işsizlik oranı geriledi.
 
Türkiye, dış ticaret üzerindeki devlet kontrolünü yavaş yavaş azaltarak ekonomik düzenlemeler yoluyla çeşitli pazarlar açtı, kamuya ait çeşitli kurumları [[özelleştirme]] yoluna gitti, birçok sektörün liberalleştirilmesi ile yabancı katılımı ise çeşitli siyasi tartışmalar arasında devam etti.<ref name="TR_Eco">{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6103008.stm|başlık=Robust economy raises Turkey's hopes|ad=Jorn|soyadı=Madslien|çalışma=BBC|erişimtarihi=12 Aralık 2006|tarih=2 Kasım 2006}}</ref> Kamu borçlarının GSYİH'ye oranı, 2001 yılındaki durgunlukta seviyenin altına düşse de, 2010 yılının üçüncü yarısında %46'ya yükseldi. 2002 ve 2007 yılları arasındaki yıllık GSYİH büyüme oranı ise ortalama %6,8 olarak belirlendi; bu rakam Türkiye'yi o yılların en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri haline getirdi.<ref>{{Web kaynağı | başlık = Growth and economic crises in Turkey: leaving behind a turbulent past? | url = http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/publication16004_en.pdf | çalışma = Economic Papers 386 | yayıncı = Directorate-General for Economic and Financial Affairs of the European Commission | sayfa = 10 | month = Ekim | yıl = 2009 | dil = İngilizce | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160304232557/http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/publication16004_en.pdf | arşivtarihi = 4 Mart 2016}}</ref> Ancak büyüme, 2008 yılında %1 oranında yavaşladı ve ekonomi, 2009 yılında yaşanan küresel ekonomik krizden %5 kadarlık bir oranla durgunluktan etkilendi. 2010 yılında ise ülkenin ekonomisinin %8 büyüdüğü tahmin edildi.<ref name="cia">{{Web kaynağı | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html | başlık = Turkey | yayıncı = The World Factbook | erişimtarihi = 9 FebruaryŞubat 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160709035610/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html | arşivtarihi = 9 Temmuz 2016}}</ref>
 
2000'lerin ilk yıllarında ülkedeki yüksek enflasyon kontrol altına alındı ve bu yeni bir para biriminin piyasaya sunulmasına yol açtı; [[Türk Lirası#Sekizinci emisyon|Yeni Türk Lirası]], 1 Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe girdi.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4137469.stm |başlık=Turkey knocks six zeros off lira|çalışma=BBC|erişimtarihi=20 Temmuz 2008|tarih=31 Aralık 2004}}</ref> 1 Ocak 2009'da Yeni Türk Lirası yerini yeni banknot ve madeni paraların tanıtılmasıyla [[Türk Lirası#Dokuzuncu emisyon|Türk Lirası]]'na bıraktı. 2012 yılında ülkedeki enflasyon rakamı %6,16, işsizlik oranı ise %9,2 olarak belirlendi.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.posta.com.tr/ekonomi/HaberDetay/2012-yili-enflasyonu-yuzde-6-16.htm?ArticleID=155531 | başlık = 2012 yılı enflasyonu yüzde 6,16 | erişimtarihi = 17 Mayıs 2013 | tarih = 3 Ocak 2013 | yayımcı = ''[[Posta (gazete)|Posta]]'' | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160305102638/http://www.posta.com.tr/ekonomi/HaberDetay/2012-yili-enflasyonu-yuzde-6-16.htm?ArticleID=155531 | arşivtarihi = 5 Mart 2016}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://www.cnnturk.com/2013/ekonomi/03/06/issizlik.2012.yilinda.yuzde.9.2.oldu/698991.0/index.html | başlık = İşsizlik 2012 yılında yüzde 9 oldu | yayımcı = [[CNN Türk]] | erişimtarihi = 17 Mayıs 2013 | tarih = 6 Mart 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140419102205/http://www4.cnnturk.com/2013/ekonomi/03/06/issizlik.2012.yilinda.yuzde.9.2.oldu/698991.0/index.html | arşivtarihi = 19 Nisan 2014}}</ref>
[[Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi]] sonucunda elde edilen verilere göre 31 Aralık 2017 itibarıyla Türkiye'nin nüfusu 80,8 milyondur.<ref name="nufus17">{{Web kaynağı | url = http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=27587 | başlık = Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2017 | tarih = 1 Şubat 2018 | yayıncı = [[Türkiye İstatistik Kurumu]] | erişimtarihi = 1 Şubat 2018 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20180201070718/http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=27587 | arşivtarihi = 1 Şubat 2018}}</ref> Bu rakam, ilk resmî nüfus sayımının yapıldığı 1927 yılında 13,6 milyondu.<ref name=nufus27-11/> 2017 yılındaki rakam, 2016 yılındaki rakamın 995 bin fazlasıdır ve ülkenin nüfusunun artış oranı ‰12,4'tür.<ref name="nufus17"/> Nüfusun %92,5'i il ve ilçe merkezlerinde yaşamaktadır.<ref name="nufus17"/> Yine aynı verilere göre Türkiye'de km² başına ortalama 105 kişi düşmektedir.<ref name="nufus17"/> Nüfusun %67,9'u 15-64 yaş grubunda yer alırken %23,6'sı 0-14 yaş grubunda yer almaktadır.<ref name="nufus17"/> Yaklaşık %8,5'lik bir kısım ise 65 ve üstü yaşlardaki kişilerden oluşmaktadır.<ref name="nufus17"/> Nüfusun [[ortanca yaş]]ı 31,4'tür.<ref name="nufus17"/> Türkiye'nin en gelişmiş ve en kalabalık şehri [[İstanbul]]'dur. Ayrıca Avrupa'nın en kalabalık üçüncü şehri unvanını da taşımaktadır.<ref>{{Kitap kaynağı|title=Daily Life in Ancient and Modern Istanbul|page=51|first=Robert|last=Bator}}</ref><ref>{{Kitap kaynağı|title=Remote Sensing of Urban and Suburban Areas|page=295|first1=Tarek|last1=Rashed|first2=Carsten|last2=Jürgens}}</ref>
 
[[Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)|Türkiye Anayasası]]'nın 66. maddesi, "Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan" herkesi, bir "Türk" olarak tanımlar. Bu nedenle, Türkiye'de hukukî anlamda Türk sözcüğü, bir [[Etnik gruplar|etnik kökeni]] ifade etmekten ziyade ülkenin [[vatandaşlık|vatandaşı]] olan herkesi ifade etmektedir.<ref name=yenisafak1>{{Haber kaynağı|last1=Albayrak|first1=Özlem|title=Herkes Türk müdür, Türk mü olmalıdır?|url=http://yenisafak.com.tr/yazarlar/OzlemAlbayrak/herkes-turk-mudur-turk-mu-olmalidir/36991|gazete=[[Yeni Şafak]]|tarih=29 Mart 2013|accessdate=18 Haziran 2014}}</ref> Ülkenin büyük çoğunluğunun etnik kökeni [[Türkler|Türk]]'tür. Ülke nüfusundaki Türklerin oranı [[CIA]]'e göre %70-75, Konda'ya göre %76 ve Konsensus'a göre %77'dir.<ref name="cia">{{Web kaynağı | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html | başlık = Turkey | yayıncı = The World Factbook | erişimtarihi = 9 Şubat 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160709035610/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html | arşivtarihi = 9 Temmuz 2016}}</ref><ref name=milliyet-languages>{{Web kaynağı | url = http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html | title = Türkiye'nin yüzde 85'i 'anadilim Türkçe' diyor | publisher = Milliyet.com.tr | accessdate = 4 Kasım 2012 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160303202847/http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html | arşivtarihi = 3 Mart 2016}}</ref><ref name=konsensus>{{Web kaynağı | url = http://www.konsensus.com.tr/news/297/turkIyedekI-etnIk-koken-dagIlImI.html | başlık = Türkiye'deki Etnik Köken Dağılımı | yayımcı = Konsensus | erişimtarihi = 5 Mart 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160313132121/http://konsensus.com.tr/news/297/turkiyedeki-etnik-koken-dagilimi.html | arşivtarihi = 13 Mart 2016}}</ref> Nüfusun etnik dağılımına ait pek çok veri olmasına rağmen, Türkiye'de yapılan resmî nüfus sayımları etnik kökene ait rakamlar vermediği için resmî veriler mevcut değildir.<ref name="Turkey_Ethnic_groups">{{Kitap kaynağı|title=The other languages of Europe: Demographic, Sociolinguistic and Educational Perspectives|first=Guus|last=Extra|author2=Gorter, Durk |publisher=Multilingual Matters|year=2001|isbn=1-85359-509-8|url=http://books.google.com/?id=hvmy_skUPNYC&pg=RA1-PA422&lpg=RA1-PA422&dq=%22ethnic+groups+in+turkey%22}}</ref> Yapılan araştırmalara göre Türkiye'de [[Arnavutlar]], [[Azeriler]], [[Araplar]], [[Boşnaklar]], [[Çerkesler (Adığeler)|Çerkesler]], [[Çingeneler]], [[Gürcüler]], [[Hemşinliler]], [[Lazlar]], [[Pomaklar]], [[Süryaniler]] ve [[Zazalar]] dahil olmak üzere pek çok etnik grup yaşasa da,<ref name=milliyet-languages/> ülkede resmen tanınan azınlıklar sadece [[Türkiye'deki Ermeniler|Ermeniler]], [[Rumlar]] ve [[Türkiye'deki Yahudiler|Yahudiler]]dir. Bu tanınmayı [[Lozan Antlaşması]] ile birlikte elde etmişlerdir.<ref name=minorityrights.org>{{Web kaynağı | title = Turkey Overview | url = http://www.minorityrights.org/4387/turkey/turkey-overview.html | yayımcı = minorityrights.org | erişimtarihi = 5 Mart 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150909185440/http://www.minorityrights.org:80/4387/turkey/turkey-overview.html | arşivtarihi = 9 Eylül 2015}}</ref> Türklerden sonra, ülkede yaşayan en büyük etnik grup [[Türkiye Kürtleri|Kürtler]]dir. Kürtlerin nüfus içindeki oranı CIA'e göre %18, Konda'ya göre %15, Konsensus'a göre %14'tür.<ref name="cia"/><ref name=milliyet-languages/><ref name=konsensus/> Kürtler ülkenin [[Türkiye Kürdistanı]] olarak da bilinen doğu ve güneydoğu kısımlarında yoğunlaşmıştır. [[Tunceli]], [[Bingöl]], [[Muş]], [[Ağrı]], [[Iğdır]], [[Elâzığ]], [[Diyarbakır]], [[Batman]], [[Şırnak]], [[Bitlis]], [[Van]], [[Mardin]], [[Siirt]] ve [[Hakkari]] illerinde Kürt nüfus çoğunluktadır; bunun yanı sıra [[Şanlıurfa]]'da %47 ile nüfusun çoğunluğa yakınını ve [[Kars]]'ta %20 ile büyük bir azınlık grubunu oluşturur.<ref>{{Kitap kaynağı|last=Watts|first=Nicole F.|title=Activists in Office: Kurdish Politics and Protest in Turkey (Studies in Modernity and National Identity)|date=2010|publisher=University of Washington Press|location=Seattle|isbn=978-0-295-99050-7|page=[https://books.google.com/books?id=yXWl40KJfKEC&pg=PA167&dq=Kars+(about+20+percent+Kurdish)&hl=en&sa=X&ei=DY5DU7jKJ4qc2QXYhYCACQ&ved=0CDgQ6AEwAA#v=onepage&q=Kars%20(about%2020%20percent%20Kurdish)&f=false 167]}}</ref> Ayrıca yıllardır gerçekleşen iç göçlerle birlikte Kürtler, ülkenin ortasındaki ve batısındaki tüm büyük şehirde de yaşamaktadır. Özellikle İstanbul'da yaklaşık 3 milyon Kürt yaşamaktadır ve bu durum şehri, dünya üzerinde en fazla Kürt nüfusuna sahip şehir yapmaktadır.<ref name="Nachmani2003">{{Kitap kaynağı|author=Amikam Nachmani|title=Turkey: Facing a New Millenniium : Coping With Intertwined Conflicts|url=https://books.google.com/books?id=Xxp61eBvGzMC&pg=PA90|accessdate=5 MayMayıs 2013|year=2003|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-6370-1|pages=90–}}</ref> CIA'e göre Türkler ve Kürtler dışındaki diğer azınlıkların oranı ise %7-12'dir.<ref name="cia"/> Tanınan üç azınlık dışında kalan diğer azınlıklar için belirlenmiş özel haklar yoktur. "Azınlık" terimi, Türkiye'de hassas bir konudur ve hassas olmaya devam etmektedir.<ref name="minorities">{{Kitap kaynağı|author1=Victor Roudometof|yazar=Roland Robertson|başlık=Nationalism, Globalization, and Orthodoxy: The Social Origins of Ethnic Conflict in the Balkans|url=http://books.google.com/books?id=I9p_m7oXQ00C&pg=PA186|erişimtarihi=9 FebruaryŞubat 2013|yıl=2001|yayıncı=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-31949-5|page=186}}</ref> Hukukî anlamda azınlıkları tanımasa da devlet, resmî kanalı [[Türkiye Radyo Televizyon Kurumu|TRT]]'ye, azınlıkların konuştuğu çeşitli dillerde radyo ve televizyon programları yapması konusunda izin vermektedir.<ref name=ab.gov.tr>{{Web kaynağı | title = MINORITY RIGHTS AND CULTURAL RIGHTS | url = http://www.ab.gov.tr/files/tarama/tarama_files/23/SC23DET_Minority%20Rights%20and%20Cultural%20Rights.pdf | yayımcı = ab.gov.tr | accessdate = 7 Ocak 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160303234711/http://www.ab.gov.tr/files/tarama/tarama_files/23/SC23DET_Minority%20Rights%20and%20Cultural%20Rights.pdf | arşivtarihi = 3 Mart 2016}}</ref>
 
Türkiye nüfusunun %2,5'i göçmenlerden oluşmaktadır.<ref name=esa.un.org>{{Web kaynağı | title = Trends in International Migrant Stock: The 2013 Revision | url = http://esa.un.org/unmigration/migrantstocks2013.htm?mtotals | yayımcı = esa.un.org | accessdate = 14 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151210154150/http://esa.un.org:80/unmigration/migrantstocks2013.htm?mtotals | arşivtarihi = 10 Aralık 2015}}</ref> Ülke, Aralık 2015 itibarı ile 2,5 milyon [[Suriye İç Savaşı'nda mülteciler|Suriyeli mülteci]] sayısı ile dünyanın en büyük mülteciyi barındıran ülkesi oldu. [[Suriye İç Savaşı]]'ndan kaçan bu mülteciler, Başbakanlık Afet ve Acil Durum Başkanlığı tarafından hazırlanan çadırlarda ağırlandı, birçoğu ise şehirlere göç etti.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://www.bugun.com.tr/gundem/suriyeli-sayisi-2-milyona-yaklasti-haberi/1516467|başlık=Türkiye'deki Suriyeli sayısı 2 milyona yaklaştı|gazete=[[Bugün (gazete, 2003)|Bugün]]|tarih=1 Mart 2015|erişimtarihi=5 Mart 2015}}</ref>
Türkiye'de üniversite öncesi eğitim [[Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı|Millî Eğitim Bakanlığı]]'nın denetimindedir.<ref name=wesed>{{Web kaynağı | title = Education in Turkey | url = http://www.wes.org/ewenr/12sept/feature.htm | publisher = World Education Services | accessdate = 12 Haziran 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140125144807/http://www.wes.org/ewenr/12sept/feature.htm | arşivtarihi = 25 Ocak 2014}}</ref> Dört yıl ilkokul, dört yıl ortaokul ve dört yıl lise olmak üzere toplam on iki yıllık eğitim zorunludur.<ref name=nyt-peg>{{Web kaynağı | title = Turkey's Education Reform Bill Is About Playing Politics With Pedagogy | url = http://latitude.blogs.nytimes.com/2012/03/23/turkeys-education-reform-bill-is-about-playing-politics-with-pedagogy/ | work = The New York Times | accessdate = 12 Haziran 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20141030084929/http://latitude.blogs.nytimes.com/2012/03/23/turkeys-education-reform-bill-is-about-playing-politics-with-pedagogy/ | arşivtarihi = 30 Ekim 2014}}</ref> [[OECD]] raporlarına göre ülkede liseyi tamamlamayan 25-34 yaş grubuna dahil kişiler, liseyi tamamlayan aynı yaş grubundan iş arkadaşlarının elde ettiği gelirin ortalama olarak sadece %80’ini almaktadırlar.<ref name=oecdind>{{Web kaynağı | title = Education at a Glance: OECD Indicators 2012 | url = http://www.oecd.org/edu/EAG2012%20-%20Key%20Facts%20-%20Turkey.pdf | publisher = OECD | accessdate = 12 Haziran 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160304051012/http://www.oecd.org/edu/EAG2012%20-%20Key%20Facts%20-%20Turkey.pdf | arşivtarihi = 4 Mart 2016}}</ref> Ülkenin temel eğitim seviyesi diğer OECD ülkelerinin altında kabul edilir.<ref name=WBedu/> Türkiye, OECD'nin [[Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı|PISA]] programında 34 ülke arasında 32. sırada yer alır.<ref name=nyt-peg/> Yüksek kalitedeki liselere giriş, büyük ölçüde ülke genelinde yapılan öğrenci yerleştirme sınavlarından alınan puana bağlıdır, bu yüzden ülkedeki özel ders alma yaşı 10'a kadar düşmüştür.<ref name=WBedu>{{Web kaynağı | title = Improving The Quality And Equity of Basic Education in Turkey Challenges And Options | url = http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2013/02/20/000333037_20130220112531/Rendered/PDF/541310SR0P107700Quality0Report02011.pdf | publisher = World Bank | accessdate = 12 Haziran 2013 | page = viii | date = 30 Haziran 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160303215058/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2013/02/20/000333037_20130220112531/Rendered/PDF/541310SR0P107700Quality0Report02011.pdf | arşivtarihi = 3 Mart 2016}}</ref> Türkiye'de 2011 itibarıyla yetişkin nüfusun %94,1'i okuryazardır; erkek nüfusun kendi içindeki okuryazarlık oranı %97,9, kadın nüfusun kendi içindeki okuryazar oranı %90,3'tür.<ref name=unescolit>{{Web kaynağı | title = National adult literacy rates (15+), youth literacy rates (15-24) and elderly literacy rates (65+) | url = http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=210 | publisher = UNESCO Institute for Statistics | arşivurl = http://web.archive.org/web/20131029183908/http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=210 | arşivtarihi = 29 Ekim 2013}}</ref>
 
2017 itibarıyla [[Türkiye'deki üniversiteler listesi|Türkiye'deki üniversite sayısı]] 183'tür.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.yok.gov.tr/web/guest/universitelerimiz | başlık = YÖK Üniversiteler | erişimtarihi = 6 Mayıs 2017 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20161111100253/http://www.yok.gov.tr:80/web/guest/universitelerimiz | arşivtarihi = 11 Kasım 2016}}</ref> Öğrenciler, [[Yükseköğretime Geçiş Sınavı]] (YGS) ve [[Lisans Yerleştirme Sınavı]] (LYS) sonucunda aldıkları puanlarla üniversiteye geçiş hakkı kazanır.<ref name=karadeniz>{{Web kaynağı | title = Admission requirements | url = http://obs.ktu.edu.tr/en/?ofinaf=sub2&num=202 | publisher = Karadeniz Technical University | accessdate = 12 Haziran 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140423174720/http://obs.ktu.edu.tr/en/?ofinaf=sub2&num=202 | arşivtarihi = 23 Nisan 2014}}</ref> 2007 yılında üniversiteye geçiş sınavına 1.700.000 kişi katılmış olsa da, 2008 yılında üniversite kontenjanları 600.000 ile sınırlı kalmıştır.<ref name="Group2009">{{Kitap kaynağı|author=Oxford Business Group|title=The Report: Turkey 2009|url=http://books.google.com/books?id=c1uXr3Rr7koC&pg=PA203|accessdate=12 JuneHaziran 2013|year=2009|publisher=Oxford Business Group|isbn=978-1-902339-13-9|page=203}}</ref> [[Anadolu Üniversitesi]]'nin Açıköğretim Fakültesi dışındaki tüm fakültelere giriş, lise mezunlarının YGS-LYS sonucuna bağlı olarak şekillenir.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.educationinturkey.net/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=75 | title = Guide for Foreign Students planning Education in Turkey | accessdate = 9 Ağustos 2014 | arşivengelli = evet}}</ref> Dünyanın en iyi üniversitelerinin sıralandığı 2014 [[Times Higher Education World University Rankings]]'te ilk 200'e Türkiye'den dört üniversite dahil olmuştur. Listede [[Orta Doğu Teknik Üniversitesi]] 85. sırada, [[Boğaziçi Üniversitesi]] 139. sırada, [[İstanbul Teknik Üniversitesi]] 165. sırada, [[Sabancı Üniversitesi]] 182. sırada yer almıştır.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://www.hurriyet.com.tr/egitim/27564896.asp|başlık=4 Türk üniversitesi ilk 500’de|gazete=Hürriyet|tarih=12 Kasım 2014|erişimtarihi=17 Ocak 2015}}</ref>
 
=== Sağlık hizmetleri ===
=== Mutfak ===
{{ana madde|Türk mutfağı}}
[[Dosya:Turkish coffee in Istanbul.jpg|thumb|[[Türk lokumu]] ile birlikte Türk kahvesi. [[Türk kahvesi]], UNESCO tarafından Türklerin [[UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri|Somut Olmayan Kültürel Miraslar]] listesine alınmıştır.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00645 | title = Turkish coffee culture and tradition | publisher = [[UNESCO]] | date = 5 DecemberAralık 2013 | accessdate = 18 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150919124746/http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00645 | arşivtarihi = 19 Eylül 2015}}</ref><ref>{{Haber kaynağı |last=Çakır Morin |first=Arzu |date=5 DecemberAralık 2013 |title=Türk kahvesi Unesco korumasında |language= Turkish |url=http://www.hurriyet.com.tr/kultur-sanat/25284675.asp |newspaper=[[Hürriyet]] |location= [[İstanbul]] |publisher=www.hurriyet.com.tr |accessdate=18 Ağustos 2014 }}</ref>]]
[[Türk mutfağı]], [[Çin mutfağı|Çin]] ve [[Fransa|Fransız]] mutfaklarıyla beraber dünyanın en zengin mutfaklarındandır. Coğrafyası ve tarihi gereği, Türk mutfağı çok büyük bir çeşitlilik oluşturur. Türk mutfağı, [[Mezopotamya]] ve [[Balkanlar|Balkan]] mutfaklarıyla etkileşime girmiştir, [[İstanbul]] [[Osmanlı İmparatorluğu|Osmanlı]] Saray mutfağı da Türk mutfağının önemli bir kısmını oluşturur.
 
{{Ana|Türkiye'de medya}}
[[Dosya:Cumhuriyet protests (3).jpg|sol|thumb|''[[Cumhuriyet (gazete)|Cumhuriyet]]'' yazarlarının tutuklanması protesto ediliyor. Türkiye'de basın özgürlüğü tartışmalı bir konudur.]]
Yüzlerce televizyon kanalı, binlerce yerel ve ulusal radyo istasyonu, onlarca gazetesi, kâr sağlayan üretken [[Türk sineması|yerli sineması]] ve hızlı büyüyen [[geniş bant]] internet kullanımı ile Türkiye'nin oldukça canlı bir medya sektörü vardır.<ref name=tesevmedya>{{Web kaynağı | title = The Political Economy of the Media in Turkey: A Sectoral Analysis | url = http://www.tesev.org.tr/Upload/Publication/67e244dd-5c21-4d34-8361-4c7f3d003140/11461ENGmedya2WEB21_09_11.pdf | website = tesev.org.tr | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20120716153048/http://www.tesev.org.tr/Upload/Publication/67e244dd-5c21-4d34-8361-4c7f3d003140/11461ENGmedya2WEB21_09_11.pdf | arşivtarihi = 16 Temmuz 2012}}</ref> 2014 yılında ülkede faal durumda olan radyo ve televizyon kurumu sayısı 1.190 olarak açıklanmıştır. Bunlardan %77,7'si karasal yayın yaparken geriye kalanı sadece uydu, kablolu veya internet üzerinden yayın yapmıştır.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://www.hurriyet.com.tr/turkiyede-2014-yilinda-bin-190-radyo-ve-televizyon-var-40026702|başlık=Türkiye'de 2014 yılında bin 190 radyo ve televizyon var|gazete=Hürriyet|tarih=14 Aralık 2014|erişimtarihi=25 Haziran 2016}}</ref> Devlet kanalı [[Türkiye Radyo Televizyon Kurumu|TRT]] ile [[Kanal D]], [[Show TV]], [[Atv (Türkiye)|atv]] ve [[Star TV (Türkiye)|Star TV]] gibi özel kanallar, izleyici tarafından en çok takip edilen kanallardır. Bu kanallarda gösterilen [[Türk televizyon dizileri|televizyon dizileri]], Türkiye sınırlarının dışında son yıllarda popülerleşmeye başlayarak ülkenin dış ilişkilerine ve tanınırlığına katkı sağlamaktadır.<ref>{{Web kaynağı | author = Jenna Krajeski | url = http://pulitzercenter.org/reporting/turkey-diyarbakir-kurdish-roles-soap-opera-politics-ayrilik-olmasaydi | title = Turkey: Soap Operas and Politics | publisher = Pulitzer Center | accessdate = 15 Ocak 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160311033511/http://pulitzercenter.org/reporting/turkey-diyarbakir-kurdish-roles-soap-opera-politics-ayrilik-olmasaydi | arşivtarihi = 11 Mart 2016}}</ref> Ülkedeki yayın kuruluşları, [[uydu anteni|uydu antenleri]] ve [[Kablolu televizyon|kablo]] sistemi ile geniş bir alana yayılarak erişilebilir hâle gelmiştir.<ref name="cp"/> [[RTÜK|Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK)]], ülkenin televizyon ve radyolarını hükûmet gözetiminde denetleyen yetkili kuruluştur.<ref name=cp>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf Turkey country profile]. [[Kongre Kütüphanesi]] [[Federal Research Division]] (Ocak 2006). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> Tiraj rakamlarına göre ülkenin en popüler ilk beş gazetesi ''[[Hürriyet (gazete)|Hürriyet]]'', ''[[Sabah (gazete)|Sabah]]'', ''[[Posta (gazete)|Posta]]'', ''[[Sözcü (gazete)|Sözcü]]'' ve ''[[Habertürk (gazete)|Habertürk]]''{{·wrap}}tür.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.gazeteciler.com/gazete-tirajlari.html | accessdate = 2014-01-17 Ocak 2014| title = Gazete Tirajları | work = Gazeteciler.com | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151219145010/http://www.gazeteciler.com:80/gazete-tirajlari.html | arşivtarihi = 19 Aralık 2015}}</ref> [[Freedom House]], Türkiye'de basından "[[Türkiye'de sansür|Özgür Değil]]" şeklinde bahsederken internet ortamından "Kısmen Özgür" şeklinde bahseder.<ref name=freedomhouse/>
 
=== Spor ===
Türkiye'de en çok sevilen sporlardan biri [[futbol]]dur. Futbol ligler halinde oynanmakta ve bunların en büyüğü [[Süper Lig]]'dir. Lig şampiyonu olabilmiş olan takımların üçü ([[Beşiktaş (futbol takımı)|Beşiktaş]], [[Fenerbahçe (futbol takımı)|Fenerbahçe]] ve [[Galatasaray (futbol takımı)|Galatasaray]]) İstanbul takımı, iki tanesi ([[Trabzonspor (futbol takımı)|Trabzonspor]]) ve ([[Bursaspor (futbol takımı)|Bursaspor]]) ise Anadolu takımıdır. Futbol kulüpleri [[Türkiye Futbol Federasyonu]] çatısı altında toplanmıştır.<ref>[http://www.tff.org.tr/ Türkiye Futbol Federasyonu resmi internet sitesi]</ref> [[Galatasaray (futbol takımı)|Galatasaray]] Avrupa'da kupa kazanan ilk ve tek Türk futbol takımıdır. 2000 yılında [[UEFA Avrupa Ligi|UEFA Kupası]] ve [[UEFA Süper Kupası]]'nı kazanmıştır. [[Türkiye millî futbol takımı]] [[2000 Avrupa Futbol Şampiyonası]]nda 6., [[2002 FIFA Dünya Kupası]]'nda, [[2003 FIFA Konfederasyonlar Kupası]]'nda ve [[2008 Avrupa Futbol Şampiyonası]]nda 3. olmuştur.
 
Basketbol Türkiye'de en çok ilgi gören sporlardan biridir. Basketbol'un en büyük ligi [[Basketbol Süper Ligi]]'dir. [[Anadolu Efes SK|Anadolu Efes]], [[Galatasaray (basketbol takımı)|Galatasaray Medical Park]], [[Fenerbahçe (basketbol takımı)|Fenerbahçe]], [[Beşiktaş (basketbol takımı)|Beşiktaş]] gibi takımlar [[EuroLeague]]'de ve diğer özel turnuvalarda çok büyük başarılar göstermişlerdir. Ayrıca Anadolu Efes 1996 yılında [[Koraç Kupası]]'nı kazanarak, Avrupa Kupası kazanan ilk Türk takımı olma unvanını elde etmiştir.<ref>{{Web kaynağı | url = http://tr.wikipedia.org/wiki/Anadolu_Efes_Spor_Kul%C3%BCb%C3%BC | başlık = Anadolu Efes Spor Kulübü! | yayımcı = Wikipedia | erişimtarihi =2 02.01.2011Ocak 2011| arşivurl = http://web.archive.org/web/20150919131115/https://tr.wikipedia.org/wiki/Anadolu_Efes_Spor_Kul%C3%BCb%C3%BC | arşivtarihi = 19 Eylül 2015}}</ref> 2012 yılında FIBA EuroChallenge Şampiyonluğu kupasını kazanan Beşiktaş Milangaz Avrupa'da kupa kazanabilen 2. Türk takımı'dır. [[Türkiye millî basketbol takımı]] da turnuvalarda büyük başarı elde etmiştir. Örneğin [[2001 Avrupa Basketbol Şampiyonası]] gümüş madalya ve [[2010 FIBA Dünya Basketbol Şampiyonası]] gümüş gibi. 2010 FIBA Dünya Basketbol Şampiyonası, 28 Ağustos ve 12 Eylül tarihleri arasında Türkiye'de gerçekleştirilmiştir. Şampiyonayı FIBA, Türkiye Basketbol Federasyonu ve 2010 Organizasyon Komitesi ortaklaşa organize etmiştir ve 2. olmuştur. 1986'dan beri üçüncü defa 24 ülkenin katıldığı turnuvanın takım karşılaşmaları İstanbul, Ankara, İzmir ve Kayseri'de, bitiş aşaması İstanbul Sinan Erdem Spor Salonu'nda oynanmış, kazanan ise bitişte Türkiye'yi 64-81 mağlup eden Amerika Birleşik Devletleri olmuştur. kadın millî basketbol takımı 2011 Avrupa Kadınlar Şampiyonası'nda ikinci olmuştur. Ayrıca 2013 Akdeniz Oyunlarında erkek millî basketbol takımı altın madalya almıştır.
 
Geleneksel bir Türk sporu olan [[güreş]]in en önemli karşılaşması [[Kırkpınar Yağlı Güreşleri]]'dir. Türklerin MÖ 4. yy.dan beri güreş yaptıkları bilinmektedir. İlkbahar aylarında doğanın canlanışı için yapılan kutlamalarda, evlenme merasimlerinde, zafer şölenlerinde hep güreş müsabakaları yapılırdı. 1996 yılında Geleneksel Spor Dalları Federasyonu kurulmuş ve yağlı güreş için önemli bir adım atılmıştır.
6.518

değişiklik

Gezinti menüsü