"Fâtımîler" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
=== Fatımiler Devleti'nin genişlemesi ===
 
Fatimiler Devleti büyümeye başladı. Önce [[Sicilya]] adasını içine aldı. Kuzey Afrika'da [[Atlas Okyanusu]] kıyılarından [[Kibta]]'ya kadar arazilerin yönetimini üzerine aldı.<ref name="yeomans"/> Ubeydullâh El Mehdi'nin üzerinde hüküm sürdüğü araziler üzerinde günümüzde [[Fas]], [[Cezayir]], [[Tunus]] ve [[Libya]] ülkeleri bulunmaktadır. Tüm bu arazileri Tunus'da yeni yaptırdığı başkenti olan [[Mehdia]]'dan yöntmekte idi. Fatimi Halife -İmamları olan [[Mansur (Fatımi)|El-Mansur Nasrillah]] (hüküm süresi: 946–953) ve [[Muizz (Fatımi)|El-Muizz Lainallah]] (hüküm süresi: 953–975) Fatimiler halifeleri olarak hüküm süre dönemlerinde önce başkentleri [[Kayrevan]]'dan; sonra Tunus yakınlarında bulunan (kurucusu olan "Mansur" lakaplı "İsmail Ebu Tahir İsmail Billah"'in lakabına atıfla) [[Mansuriye]] adı taşıyan başkentten devlet idaresini devam ettirdlerettirdiler
 
Mısır o zaman ismen Bağdat'ta bulunan Abbasiler Devleti'ne bağlı olan ama gerçekte her şekilde bağımsız olan [[İksitler]] tarafından yönetilmekte idi. Fatimiler birkaç kere bu ülkeye ele geçirmek ıçin saldırılar yapmışlardı ama başarı kazanamamışlardı. Fatimiler halifesi [[Muizz (Fatimi)|El-Muizz La Dinallah]] adına ünlü Fatimi generali [[Cevher es-Sıkıllî]] 959'da Mısır'ı eline geçirdi. Cevher o zaman Mısır'ı idare etmekte olan [[İkşitliler]] devletini ortadan kaldırdı. Cevher es-Sıkıllî İfrikkiye'de bulunan Halife Muizz Li-Dinillah'ın naibi olarak 969-973 döneminde Mısır'da hüküm sürdü. Bu dönem Mısır'da Fatimiler tarihinin en önemli dönemlerinin başında olduğu kabul edilmektedir.
Ünlü Fatimi generali [[Cevher]] 959'da Mısır'ı Fatimiler adına eline geçirdi. Klasik [[Fustat]] şehri yanında kendine yeni bir saray şehri olarak (aynı ismi taşıyan diğer bir şehir olarak) Mansuriye isimli bir başkent şehri inşa ettirdi. Fatimi halifesi [[Muizz (Fatımi)|El-Muizz Ladinallah]] Mısır'ı idare eden [[İkşitliler]] devletini ortadan kaldırdı. Aynı yıl bu arazilerini idare edebilmek 969'da yeni idare merkezini yine Fustat yakınında [[Kahire|El-Kahire]] adı ile kurdu. .<ref>{{Cite journal|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/196905/cairo-a.millennial.htm |title=Cairo, a Millennial |erişimtarihi=2007-08-09 |ilk=İrene |son=Beeson |sayfalar=24, 26–30 |tarih =Eylül–Ekim 1969 |dergi="Saudi Aramco World"}}</ref> Kahire ismi "kahir" sözcüğünden geliştirlmiş olup [[Mars]] planetine atıfla verildiği iddia edilmektedir. Anlatıldığına göre Kahire şehri Fatımiler tarafından kurulmakta iken gök kubbede akşam "Mars" planeti gayet bariz olarak görünmekte idi. Kahire yaptırıldığı zaman Fatımi halifesi sarayı olarak ve bu halifenin muhafızı orduyu barındırmak için bir hükümdarlık mahalli olarak öngörülmüştü. 1169'a kadar Fatımiler devletinin gerçek idari ve ekonomik merkezi 1169'a kadar [[Fustat]] ve diğer şehirlerde idi.
Ünlü Fatimi generali [[Cevher]] 959İfrikkiye'dade Mısır'ıbulunan Fatimilerhalife adınaMuiz'in elinetalimatına geçirdi.uyarak Klasikklasik [[Fustat]] şehri yanında kendinekuzeybatısında yeni bir saray şehri olarak (aynı ismi taşıyan diğer bir şehir olarak) Mansuriye isimliismini de tasiyan bir başkent şehri inşa ettirdi. Fatimi halifesi [[Muizz (Fatımi)|El-Muizz Ladinallah]] Mısır'ı idare eden [[İkşitliler]] devletini ortadan kaldırdı. Aynı yıl bu arazilerini idare edebilmek 969'da yeni idare merkezini yine Fustat yakınında [[Kahire|El-Kahire]] adı ile kurdu. .<ref>{{Cite journal|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/196905/cairo-a.millennial.htm |title=Cairo, a Millennial |erişimtarihi=2007-08-09 |ilk=İrene |son=Beeson |sayfalar=24, 26–30 |tarih =Eylül–Ekim 1969 |dergi="Saudi Aramco World"}}</ref> Kahire ismiismı "kahirkahır" sözcüğünden geliştirlmiş olup [[Mars]] planetine atıfla verildiği iddia edilmektedir. Anlatıldığına göre Kahire şehri FatımilerFatimiler tarafından kurulmakta iken gök kubbede akşam "Mars" planeti gayet bariz olarak görünmekte idi. Kahire yaptırıldığı zaman FatımiFatimi halifesi sarayı olarak ve bu halifenin muhafızı orduyu barındırmak için bir hükümdarlık mahalli olarak öngörülmüştü. 1169'a kadar Fatımiler devletinin gerçek idari ve ekonomik merkezi 1169'a kadar [[Fustat]] ve diğer şehirlerde idi.
 
Bir Şii İsmailiyye imamının adına halkın çoğunluğu Sünni olan Mısır'da naiplik ile hüküm süren Cevher es-Sıkıllî döneminde Mısır'da bazı önemli değişiklikler yapıldı . Mısır'da verilen hutbelerden Abbasiler halifesinin ismi çıkartıldı ve yerine Fatimiler halifesi Muizz Li Dinillah'ın adı ikame edildi. Abbasilerin senbolu olan siyah renk değiştirilip Fatimiler senbolu rengi olan beyaz kabul edildi. Böylece mescit ve camilerde vaiz ve hatiplerin beyaz renkli cübbeler giymeleri şartı konuldiu. Cevher'in devlet hükmü ile şu dinsel değişiklileri de uygulamaya başlatı: Ramazan ayının ve Ramazan Bayramı'nın tesbit edilmesi ayın hilalinın gözümlemesi ile yapılmaya başlanması; müezzinlerin ezanda "hayye ala hayri;'amel" ibaresini ek olarak söylemeleri; namaz kıldıran imamların besmeleyi açıktan okumaları; Cuma namazı ikinci rekatında "kunut duaları"nın okunması.
Mısır'ı ellerine geçirdikten sonra Fatımiler Akdeniz etrafında ve [[Kızıl Deniz]] etrafında fetihlerine devam ettiler. En geniş sınırları içinde doğuda [[Suriye]]'den batıda [[Tunus]]'a kadar Akdeniz kıyılarını, yani Kuzey Afrika, [[Sicilya]], [[Filistin]], [[Ürdün]], [[Lübnan]], Suriye'yi ihtiva etmekte idi. Ayrıca Afrika'da Kızıl Deniz kıyıları; Arabistan yarımadasının batısida Kızıl Deniz kıyıları olan [[Timaha]] ; [[Hicaz]] ve [[Yemen]]'i de içine almaktaydı. Mısır, Fatımiler devleti arazilerinin iktisadi merkezi de olmuştu. Fatimiler, Mısır'dan tüm sahillerine ve [[Hind Okyanus]]'u kıyılarına yayılan gayet geniş ve büyük bir dış ticaret ağı kurmuşlardı. Fatımilerin ticaret ve diplomasi ilişkileri [[Song Hanedanı]] yönetimde bulunan [[Çin]]'e de yetişmekteydi. Bu ticari ve ekonomik yayılıp genişleme, sonunda yaklaşık 1001–1300 dönemini kapsayan "Yüksek Ortaçağlar" da, Mısır'ın gelecekteki ekonomik yörüngesini de tespit etti. Fatımilerin uzun mesafeli dış ticarete verdikleri önem (özellikle Mısır'da) Nil Nehri sulama sisteminin geliştirilmesini ihmal ederek tarım üretimini umursamayıp tarımın gerilemesine yol açmıştır.
 
Ekonomik alanda da Cevher önemli reformlar yaptı. Mısır'da köprülerin onarılıp ve yeni köprüler yapılması için büyük devlet harcamaları yaptı. Cevher devlet gelirlerini artırmak için toprak kullanımı vergisini "bir fidan alan arazi için" 3.5 dinardan 7 dinara yükseltti ve toprak sahiplerinden alınan sahiplilik ücretlerini (kabaletu'l-arazf) de artırdı. Mısır'da para reformu uygulamaya başladı. Mısır'da kullanılan "ed-dinaru'r-radi" ve "eddinaru'i- ebyaz" olarak anılan altın dinar sikkesi yerine İfrikiyye'de geçerli daha yüksek ayarlı altın ihtiva eden "ed-dinaru'l-Muizzi" adıyla anılan yeni altın dinar sikkeleri bastırdı.
 
Fatimiler egemenlik alanlarını Abbasilerin bulunduğu tüm arazilere genişletmek; bu alanlarda egemen olan [[Buveyhîler]] idaresine ve Abbasiler hilafetine son vermek ve Şii mezhebini yüceltmek amaçlı idiler. Bu amacı geliştirmek için Cevher Suriye'ye Mısır'dan büyuk bir Fatimiler ordusu ile istila için sefer açtı ve Suriye'yi istila etti. Fakat 31 Ağustos 971'e Fatimilerin Suriye bölgesi emiri olan olan Cafer bin Fellah Şam yakınlarında o bölgede egemenlik iddiasında olan [[Karamatiler]] ile yaptığı bir muharebede yenik düşüp öldürüldü. Böylece Fatimiler'in Suriye'de egemenliği son buldu ve Karmatiler tüm Suriye ve Filistin'i ellerine geçirip Mısır'a doğru ilerlediler. Hatta Fatimiler onların Kahire'ye ilerlemelerinden korkmaya başladılar.
 
Cevher 973'de şartlar daha iyiye gittiğinde İfrikiyye'de bulunan Fatimiler Halifesi Muizz Ladinallah'ı Mısır'a gelmeye çeğirdi. Halife Muizz tüm mal varliği ile Mısır'a göç etti. İfrikiyye'nin Fatimilere bağımlı olarak yönetimi Berber asıllı Beni Ziri sülalasıne verildi. Bu sülalenden ilk İfrikiyye valisi olan Yusuf Bulukkin bin Zırı'nın kurduğu bağımlı devlet [[Zıriler]] olarak anılmaya başlandı. Sicilya'ya Beni Kelb kabilesinden bir Arap aile; Trablus'a da Abdullah bin Yahlif ei-Kutamı vali ve bağımlı devlet hükümdarı olarak tayin edildi. Bulukkin, Zendler ile mücadele etti. Sebte'ye kadar bütün Mağrib'i zaptetti.
 
973'de Misir'a gelip yeni Kahire sehrinde bve yeni sarayina yerlesen
Muizz Li Dinilah ilk iş olarak Cevher'e buyuk iltifatlar ve ovgiler vererek onu naiplip görevinden uzaklastirdi. Yerine yahudilikte donme
Ya'kub bin Killis'i getirdi. Bin Killis'in mali islerde yardimciligi Uslüc bin Hasan'a verildi. Bu iki devlet yoneticisi Mısır'daki Fatımi idaresinin düzenlenmesi ile ugrasmaya basladi. Halife Muizz 973-975 doneminde bundan sonra Fatimiler Devletinin baskent olarak kabul edilen Kahire'den hüküm sürmeye başladi. Bu tarihten sonra 1169'a kadar Fatımiler devletinin gerçek idari ve ekonomik merkezi 1169'a kadar [[Fustat]] ve diğer şehirlerde idi.
 
975'de Halife Muizz öldüktenn sonra yerine geçen oğlu [[Aziz (Fatimi)|El-Aziz Billah]] babasının doğuya önem veren stratejisini devam ettirdi. Onun halifelik döneminde bu strateji Fatımiler'in Orta ve Güney Suriye, daha sonra da Halep emirlikleri üzerindeki nüfuzunu güçlendirme amaçlı idi. Suriye'yi ele geçirilmesini diğer müslüman arazileri, özellikle Sünni müslümanlığın merkezi olarak görülen Bağdat'ın, ele geçirilip kontrolünün ön şartı olarak görmekteydiler. Halife Aziz Billah, imtiyazlı durumlarını kaybetmekten korkan Beberilerin buna karşı çıkacağını bilmesine rağmen, bu amaçla doğu müslüman bölgelerinden, özellikle Türk'lerden ve Deylamiler'den, asker toplayıp yeni bir ordu kurmaya başladı.
 
Mısır'ı ellerine geçirdikten sonra Fatımiler Akdeniz etrafında ve [[Kızıl Deniz]] etrafında fetihlerine devam ettiler. En geniş sınırları içinde doğuda [[Suriye]]'den batıda [[Tunus]]'a kadar Akdeniz kıyılarını, yani Kuzey Afrika, [[Sicilya]], [[Filistin]], [[Ürdün]], [[Lübnan]], Suriye'yi ihtiva etmekte idi. Ayrıca Afrika'da Kızıl Deniz kıyıları; Arabistan yarımadasının batısida Kızıl Deniz kıyıları olan [[Timaha]] ; [[Hicaz]] ve [[Yemen]]'i de içine almaktaydı. Mısır, Fatımiler devleti arazilerinin iktisadi merkezi de olmuştu.
 
Mısır'ı ellerine geçirdikten sonra Fatımiler Akdeniz etrafında ve [[Kızıl Deniz]] etrafında fetihlerine devam ettiler. En geniş sınırları içinde doğuda [[Suriye]]'den batıda [[Tunus]]'a kadar Akdeniz kıyılarını, yani Kuzey Afrika, [[Sicilya]], [[Filistin]], [[Ürdün]], [[Lübnan]], Suriye'yi ihtiva etmekte idi. Ayrıca Afrika'da Kızıl Deniz kıyıları; Arabistan yarımadasının batısida Kızıl Deniz kıyıları olan [[Timaha]] ; [[Hicaz]] ve [[Yemen]]'i de içine almaktaydı. Mısır, Fatımiler devleti arazilerinin iktisadi merkezi de olmuştu. Fatimiler, Mısır'dan tüm sahillerine ve [[Hind Okyanus]]'u kıyılarına yayılan gayet geniş ve büyük bir dış ticaret ağı kurmuşlardı. Fatımilerin ticaret ve diplomasi ilişkileri [[Song Hanedanı]] yönetimde bulunan [[Çin]]'e de yetişmekteydi. Bu ticari ve ekonomik yayılıp genişleme, sonunda yaklaşık 1001–1300 dönemini kapsayan "Yüksek Ortaçağlar" da, Mısır'ın gelecekteki ekonomik yörüngesini de tespit etti. Fatımilerin uzun mesafeli dış ticarete verdikleri önem (özellikle Mısır'da) Nil Nehri sulama sisteminin geliştirilmesini ihmal ederek tarım üretimini umursamayıp tarımın gerilemesine yol açmıştır.
 
=== Fatımiler Devleti'nin kültürü ve yönetilmesi ===
34.095

değişiklik

Gezinti menüsü