"Kan emme" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
düzeltme AWB ile
(düzeltme AWB ile)
[[Dosya:Anopheles_stephensi.jpeg|sağ|küçükresim|250x250pik|Bir ''[[Anofel|Anopheles stephensi]]'' sivrisineği, sivri bir hortuma sahiptir, insanlardan ve hayvanlardan kan emer. Karnı şiştikten sonra, emdiği kanı damla damla konağın üzerine bırakmaya başlar. Bu sivrisinek Mısır'dan Çin'e kardar yayılım gösteren bir sıtma vektörüdür.]]
[[Dosya:Cimex_lectularius.jpg|küçükresim|[[Tahtakurusu|Tahtakurusu.]].]]
[[Dosya:Blood_feeding_butterflies_5362.JPG|küçükresim|Bir çorapta bulunan taze kanı emen kelebekler.]]
'''Kan emme '''(hematofaji) [[kan]] ile beslenen canlıların kan emme eylemidir ([[Eski Yunanca|Eski Yunancada]]da αἷμα ''haima'' "kan" ve φάγειν ''phagein'' "beslenme"). Kan besleyici [[proteinler]] ve [[lipitler]] açısından zengin bir sıvı olduğundan, kan emme muazzam bir çaba olmadan bu besin maddelerine ulaşmada [[solucanlar]] ve [[Eklem bacaklılar|eklembacaklılar]] gibi birçok küçük hayvanlarda beslenme için tercih edilen bir form olarak gelişmiştir. Bazı barsak [[Helmintler|nematodları]], barsak kılcallarından sızan kan ile beslenirler ve [[sülük]]<nowiki/>lerin yaklaşık yüzde 75'i kan emme eylemi gerçekleştirir. Bazı balıklar, [[:en:Lamprey|lampreyler]], [[candiru]]<nowiki/>lar ve [[memeliler]], özellikle [[Vampire bat|vampir yarasalar]] ve [[Vampire finch|vampir ispinozlar]], [[Hood mockingbird|kukuleta bülbülleri]], [[Oxpeckers|öküzkakan]] kuşu, [[Tristan thrush|tristan ardıçkuşu]] gibi kuşlar kan emme eylemi gösterirler.
 
== Mekanizma ve gelişim ==
Kan emici canlıların damar yapılarına ve deriye girebilmek ve kan emebilmek için özelleşmiş ağız organelleri ve kimyasal salgıları vardır. Bu beslenme türü flebotomi (kan alma) diye bilinir (Eski Yunancada, ''phleps'' "damar" and ''tomos'' "kesme").
 
Kan emme, kılcal damarlardan ya da kan sızıntısından direkt olarak kan emme şeklinde olabileceği gibi yalama şeklinde de olabilir. Kan emerken tükürük salgısında bulunan kanın pıhtılaşmasını önleyici [[antikoagülan]],  [[Vasoconstriction|damar genişletici]], [[Enflamasyon|yangı]] önleyici ve [[Ağrı (tıp)|ağrı]] engelleyici maddeler kullanılır.
 
Kan emme zorunlu veya isteğe bağlı bir eylem olarak sınıflandırılabilir. Zorunlu olarak kan emen canlılar, ''[[:en:Rhodnius_prolixusRhodnius prolixus|Rhodnius prolixus]]'' (Güney Amerikada bir [[Adımlayıcı yarım kanatlılar]] türü) türünde olduğu gibi başka bir beslenme şekline sahip değillerdir. ''[[:en:Aedes_aegyptiAedes aegypti|Aedes aegypti]]'' ve birçok sivrisinek türünde olduğu gibi bazı türler de isteğe bağlı kan emicilik gösterirler ve [[polen]], [[meyve suyu]] ve diğer biyolojik sıvılarla beslenebilirler. [[Anautogenous|Anotojenöz]] türlerde dişilerin yumurta üretebilmesi için kan emmeye ihtiyaçları vardır.
 
Görünüşe göre bir çok canlı türünde kan emme işlevi farklı şekillerde gelişmiştir. Konaklara yerleşebilmek ve onlardan yarar sağlayabilmek için [[adaptasyon]] yetenekleri gelişmiştir (genellikle konaklar tarafından öldürülmemek için [[Gececil hayvanlar|gece ortaya çıkarlar]]) ve aynı zamanda fiziksel kimyasal dedektörler gelişmiştir ([[ter]] bileşenleri, [[Karbondioksit|CO<sub>2</sub>]], ısı, ışık, hareket v.b. tespit etmek için).
== Tıbbi önemi ==
Kan emme ile birlikte, kan emen organizmada bulunan [[Patojen|hastalık etkenleri]] [[Konakçı|konak]] organizmaya aktarılır. Bazı [[parazit]]<nowiki/>lerin [[yaşam döngüsü]]<nowiki/>nde önemli bir yeri vardır. Bir çok [[bakteri]] ve [[virüs]] bu yolla yayılabilmektedir
 
 
 
Hematophagous organisms have been used by physicians for beneficial purposes (hirudotherapy). Bazı doktorlar ameliyat veya travma sonrası bazı yaralardaki kanın pıhtılaşmasını önlemek için sülükleri kullanırlar, böylece yara bölgesinde taze kan sızıntısı yaranın iyileşmesini destekler.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2008)">citation needed</span>''&#x5D;</sup> Yakın zamanda genetik mühendisliği ile geliştirilen ve [[:en:Desmoteplase|desmoteplase]] denen ''Desmodus rotundus'' (vampir yarasa) tükürüğü kökenli bir maddenin inmeli hastalarda tedaviyi şansını arttırdığı görülmüştür.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2014)">citation needed</span>''&#x5D;</sup>
 
== İnsanlarda kan emme davranışı ==
Kan içme, kan ürünleri üretme ve tatma bir çok toplumda görülen bir beslenme davranışıdır. Sığır [[kan]]<nowiki/>ı ile [[süt]]<nowiki/>ünü karıştırarak içme Afrika [[Masailer|Masai]]<nowiki/>lerinde görülen bir beslenme şeklidir. [[Marko Polo]], [[Moğollar]]<nowiki/>ın zor durumda kalmaları hallerinde gerektiği kadar [[at]]<nowiki/>larının kanlarını içtiklerini bildirmiştir. [[Black pudding|Siyah muhallebi]] dünyanın bir çok yerinde tüketilmektedir. [[Moche kültürü|Moche]]<nowiki/>ler gibi bazı toplumlarda kan emme ayinleri yapılırken Rusyanın yerel topluluklarından olan schytialılar [[Savaş|savaştasavaş]]ta ilk öldürdükleri düşmanın kanını içerler. Bazı dinlerdeki bazı ritüeller kan içme eyleminin bir yansımasıdır, [[hıristiyan]] [[efkaristiya]]<nowiki/>sında [[Şarap|şarabın]] [[İsa]]<nowiki/>nın kanına dönüştürülmesi gibi. Bazı psikiyatrik hastalarda da kan emme eylemi bazı insanlarda ise kendi kanlarını emme ya da yalama eylemi gözlenmiştir. Sonuç olarak [[Vampir|vampirlikvampir]]lik kültürel ve edebi olarak ilgi duyulan bir davranış olmuştur.
 
== Ayrıca bakınız ==
* [[Doğal konak]]
* Tick-borne disease
* [[Taşıyıcı (epidemiyoloji)|Vektörler]]<br>
* [[Bulaş]]
* [[Zoonoz hastalıklar]]
1.213.850

değişiklik

Gezinti menüsü