İçeriğe atla

"İskoçya Krallığı" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
k (düz.)
|ulusal_marş =
|yaygın_diller = [[İskoç Galcesi]],<ref group=not>12. yüzyıla kadar [[Orta İrlandaca|Orta Galce]] haliyle</ref><br>
[[İskoçça (Cermen dili)|İskoç İngilizcesi]],<ref group=not>1066'ya kadar [[Eski İngilizce]], 1066-13. yy.yüzyıl arası [[Orta İngilizce]], 13. yyyüzyıl- 1450 arası [[Erken İskoçca (Cermen dili)|Erken İskoç İngilizcesi]], 1450'den sonra da [[Orta İskoçca (Cermen dili)|Orta İskoç İngilizcesi]] haliyle.</ref><br>
[[İngilizce]],<ref group=not>950–1066 arası [[Eski İngilizce]], 1066–1550 arası [[Orta İngilizce]], 1550–1707 arası [[İngilizce|Modern İngilizce]] haliyle</ref><br>
[[Kumbrik dili]] {{small|(1093–12. yüzyıla kadar)}},<sup>1</sup><br>
[[Dosya:Early Medieval Scotland areas.png|thumb|upright|left|Erken Ortaçağ İskoçyası başlıca siyasi merkezleri]]
 
[[İskoçya]]'da insan uygarlığına ilişkin ilk bulgular, [[mezolitik]] ve [[neolitik dönem]]lere dek uzanır ve [[Keltler]]'den önceki kavimlere dayanır. Keltler bu topraklarda MÖ VI6. yyyüzyıl - MÖ III3. yyyüzyıl arasında hüküm sürdü ve aristokratik bir toplumsal yapı kurdu. [[Roma İmparatorluğu|Romalılar]]'ın [[Kaledonya]] adını verdikleri İskoçya 'daki egemenliği(MÖ I1. yyyüzyıl - MS 410) son bulduğunda bölgede 4 kavim bulunuyordu: Batıda [[İrlanda]]'dan gelmiş [[Skotlar]](İskoçlar), kuzeyde ve kuzeydoğuda [[Piktler]], güneybatıda [[Britonlar]] ve güneydoğuda [[Angıllar]].<ref>W. E. Burns, ''A Brief History of Great Britain'' (Infobase Publishing, 2009), ISBN 0816077282, pp. 44-5.</ref> Piktler sayıda çoğunluğu oluşturmakla birlikte, [[Dalriada Skot Krallığı]] bölge üzerinde güçlü bir kültürel ve dinsel etkiye sahipti. Bu etki [[İskoç]] halkının özelliklerinin oluşumunda önemli bir yer tutar.
 
Bu dönemde [[Anglus]] iki krallığın [[Northumbria]]'yı kurmak üzere birleşmeleri [[Strathclyde]]'deki Briton etkinliğine hızla son verdi. VI6.-VII7. yy'lardayüzyıllarda [[Edwin(Northumbria)|Edwin]], [[Oswald(Northumbria)|Oswald]] ve [[Oswiu(Northumbria)|Oswy]] dönemlerinde [[Northumbria]] kuzeydeki halkları yenilgiye uğratarak bölgeye egemen oldu.<ref name=Yorke2006p54>B. Yorke, ''The Conversion of Britain: Religion, Politics and Society in Britain c.600-800'' (Pearson Education, 2006), ISBN 0582772923, p. 54.</ref> Ne ki [[Piktler]]'in kralı [[Bruce Mac Bili]] Piktler ile Britonları birleştirmeyi başararak Northumbria kralı [[Ecgfrith(Northumbria)|Egfrid]]'i 685'de yenilgiye uğrattı ve böylece İskoçya'nın [[İngiltere]]'yle birleştirilmesini önledi. VIII. yy'da başlayan [[Viking]] akınlarının ardından İskoçya'nın kuzey ve kuzeybatısı [[İskandinav]]lar'ca işgal edildi.<ref>A. Woolf, ''From Pictland to Alba: 789 - 1070'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007), ISBN 0748612343, p. 128.</ref>
 
=== Genişleme 943-1513 ===
[[Dosya:The Battle of Stirling Bridge.jpg|thumb|upright|left|[[Stirling Köprüsü Muharebesi]](1297).]]
 
IX9. yy'dayüzyılda, [[Kenneth Mac Alpine]], Skotlar yararına bir birlik kurdu; Alba krallığı İskandinav akınları boyunca Piktler'i kısa sürede özümsedi.<ref>B. T. Hudson, ''Kings of Celtic Scotland'' (Westport: Greenhill 1994), ISBN 0313290873, pp. 95–96.</ref> [[Dalriada Skot Krallığı]]'nın örgütlenmesi İskoçya'nın bütününde egemen oldu. Bu çerçevede [[II. Malcolm (İskoçya)|II. Malcolm]]'un tahtın varisi olarak olarak torunu [[I. Duncan (İskoçya)|Duncan]]'ı saptaması başlı başına bir yenilik oldu. Nitekim kadın tarafından tahtın varisi [[Macbeth(İskoçya)|Macbeth]] Duncan'ı öldürüp tahta çıktıysa da kendisi de Duncan'ın oğlu tarafından öldürüldü. Böylece 1058'de tahta çıkan [[III. Malcolm (İskoçya)|III. Malcolm]] döneminde krallık güçlendi. 1093'de İngiltere'ye karşı savaşta III. Malcolm ölünce, ikinci karısı [[Anglosaksonlar|Sakson]] prensesi [[Margaret of Wessex|Margaret]] Kilise'yi yeniden düzenledi ve ülkede [[Norman]] adetlerini yerleştirdi. Buna karşı çıkan keltler III. Malcolm'un oğullarınca yenilgiye uğratıldı; bunların en genci olan [[I. David (İskoçya)|I. David]] tahta çıktı ve krallığı yönetsel bakımdan tam bir monarşi olarak örgütledi.<ref name=Barrow1992pp9-11>G. W. S. Barrow, "David I of Scotland: The Balance of New and Old", in G. W. S. Barrow, ed., ''Scotland and Its Neighbours in the Middle Ages'', (London: Bloomsbury, 1992), ISBN 1852850523, pp. 9–11.</ref><ref>M. Lynch, ''Scotland: A New History'' (London: Random House, 2011), ISBN 1446475638, p. 80.</ref> Yerine geçen William, [[II. Alexander (İskoçya)|II.]] ve [[III. Alexander (İskoçya)|III. Aleksandr]] dönemlerinde ülke zenginleşti.
 
III. Aleksandr'ın ölümüyle taht sorunu doğdu. Bu dönemde İngiliz kralı [[I. Edward]]'ın baskısıyla [[John Balliol (İskoçya)|John Baliol]] tahta çıktı(1292).<ref name=Macquarrie2004p153>A. Macquarrie, ''Medieval Scotland: Kinship and Nation'' (Thrupp: Sutton, 2004), ISBN 0-7509-2977-4, p. 153.</ref> I. Edward'ın baskı ve aşağılamalarına dayanamayan Baliol İngiltere'nin kuzeyini işgal etti. İngiltere'nin yanıtı [[Berwick katliamı]] oldu. İskoçya İngiliz boyunduruğuna girdi(1296). Fakat [[William Wallace|Wallace]] önderliğinde birleşen yurtseverler boyun eğmeyerek İngiliz ordusunu birçok kez [[Stirling Köprüsü Muharebesi|yenilgiye uğrattılar]]. [[William_Wallace#Falkirk_Sava.C5.9F.C4.B1|1298'de Edward'ın orduları yurtseverleri yendi]]. Tutsak alınan Wallace [[Londra]]'da idam edildikten sonra vücudunun parçaları örnek olsun diye İskoç kentlerine gönderildi. Bu arada İskoçya tahtına çıkan [[I. Robert (İskoçya)|I. Robert Bruce]] 1307'de I. Edward 'ın ölümünden sonra İngilizlerle savaşa girişti. 1314'te [[II. Edward]]'ı [[Bannockburn Muharebesi|yenilgiye uğratarak]] İskoçya'yı birleştirip yönetimi altına aldı.<ref>A. Grant and K. J. Stringer, eds, ''Uniting the Kingdom?: the Making of British History'' (London: Routledge, 1995), ISBN 0415130417, p. 101.</ref>
[[Kategori:Avrupa'daki eski monarşiler]]
[[Kategori:Britanya adaları tarihindeki devletler]]
[[Kategori:İskoçya tarihi|KrallığKrallığı]]
[[Kategori:Eski krallıklar]]
[[Kategori:843'te kurulan bölgeler ve ülkeler]]
58.408

değişiklik