"Şehabeddin Mahmud" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Şam
(Şam)
| doğum_yeri =
| ölüm_tarihi = 22/23 Haziran 1139
| ölüm_yeri = [[DımaşkŞam]]
| defin_tarihi =
| defin_yeri =
| dini = [[Sünni İslam]]
}}
'''Şehabeddin Mahmud''', ([[Arapça]] (شمس الملک اسماعیل ), (d.? - ö. 22/23 Haziran 1139, DımaşkŞam) Türk asıllı dördüncü Böriler DımaşkŞam atabeyi. 1135-1139 arasında, [[Büyük Selçuklu Devleti]]'ne tabi [[Böriler]] [[DımaşkŞam]] Atabeyiliği yapan hükümdardır.
 
== Hayatı ==
Şubat 1135'de [[Tacülmülk Böri]]'nin dul karısı olan Zümrüt Hatun kendisinin büyük oğlu olan ve Böriler DımaşkŞam Atabeyi olarak görev yapan [[Şemsülmülk İsmail]]'i bir komplo ile suikast yaptırıp öldürtmüştü. Bunun nedeni günün Dımaşk kronik-tarihçisi tarafından Zümrüt Hatun'un Atabey olan oğlunun 1127'de Musul Atabeyi ve 1128'de Halep Atabeyi olan [[İmameddin Zengi]]'yi çok tutup DımaşkŞam Atabeyliği'ni de İmameddin Zengi'ye devredip Böriler hanedanın kalıtsal atabeylik haklarını kaybedeceğinden korkmasına atıf edilmişdiredilmiştir. Fakat verilen bu nedenin uygunsuz ve gerçek olmadığına dair gayet inandırıcı delil bulunmaktadır. Çünkü bu komplodan üç yıl sonra 1138'de Zümrüt Hatun kendisi İmameddin Zengi ile bir evlenme yapmıştır ve bu evlenme ile yeni kocasına çeyiz olarak [[Hums]] şehri dahil bazı Böriler DımaşkŞam Atabeyliği arazilerini devretmiştir. Modern tarihçiler (Groussset ve Maalouf) Şemsülmülk İsmail'in annesi Zümrüt Hatun'un sevgilisi olduğunu öğrendiği atabeylik baş danışmanını öldürtmeye katî karar verip bu suikastın hemen yapılması emrini verdiğini ve bunu haber alan Zümrüt Hatun'un sevgilisinin canını kurtarmak için kendi oğlu olan DımaşkŞam Atabeyi [[Şemsülmülk İsmail]]'i öldürttüğünü iddia etmektedirler. <ref name="maalouf">Amin Maalouf (çev. Mehmet Ali Kılıçbay), ''Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri'', YKY, İstanbul 1998, ISBN 975-545-092-0.</ref><ref name="grousset">Rene Grousset, ''Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem - I. 1095-1130 L'anarchie musulmane'', Paris 1934.</ref>
 
Zümrüt Hatun İmameddin Zengi'inin [[Şemsülmülk İsmail]] tarafından kendine devredilmesini beklediği DımaşkŞam'ı eline geçirmek için ordusu ile yürüyüşe geçtiğini de öğrenmişti. Bunun için [[Şemsülmülk İsmail]]'in suikastla öldürülmesinden hemen sonra Zümrüt Hatun gayet acil olarak ikinci oğlu olan Şehabbettin Mahmud'u Böriler DımaşkŞam Atabeyi olarak tahta çıkartılmasını sağlamıştı. DımaşkŞam şehri ileri gelenleri ve halkı İmameddin Zengi'nin DımaşkŞam Atabeyliği ile ilgili daha önceki entrikalarını unutmamışlardı ve onun için DımaşklılarŞamlılar tarafından Zümrüt Hatun'un yaptığı bu devlet darbesi kabul edilmişti.
 
İmameddin Zengi'nin DımaşkŞam Atabeyliği ile ilgili daha önceki entrikaları 1130'da DımaşkŞam Atabeyi Tacülmülk Böri'nin atabeylik rejimi döneminde Haçlılar Kudüs Kralı tarafından DımaşkŞam'ın saldırıya uğraması sırasında ortaya çıkmıştı. O zaman DımaşkŞam haçlılarca kuşatmaya alınmış ve Atabey Tacülmülk Böri Musul Atabeyi olan İmameddin Zengi'den askeri destek istemişti. İmameddin Zengi de ordusu ile DımaşkŞam'ı Haçlıların kuşatmasından kurtarmıştı. Fakat bunun yanında DımaşkŞam Atabeyliği aleyhine politikalar da uygulamıştı. DımaşkŞam Atabeyliği'ne ait olan [[Hama]] şehrini eline geçirmişti. Sonra [[Humus]] şehrini kuşatma altına almıştı ama şehir valisi Zengi'nin yanında olmasına rağmen şehir direnişe geçip Zengi'ye teslim olmamıştı. Zengi Tacülmülk Böri'in varisi olan oğlunu esir olarak almış ve yanında Musul'a geri götürmüştü. Bundan sonra da İmameddin Zengi DımaşkŞam Atabeyliği'nden atabeyin oğlunu ve Musul'da esir olarak bulunan DımaşkŞam Atabeyliği'nin bazı diğer ileri gelenlerin kurtarılıp salıverilmeleri için 50.000 altın dinar fidye istemiş ve almıştı.<ref>Steven Runciman (çev. Fikret Işıltan), ''Haçlı Seferleri Tarihi: I. Cilt Birinci Haçlı Seferi ve Kudüs Krallığının Kuruluşu'', TTKY, Ankara 1998, ISBN 975-16-0678-0.</ref>
 
Bu sefer de Musul ve Halep Atabeyi İmamedin Zengi büyük bir orduyla DımaşkŞam önüne geldi ve kaleyi kuşatma altına aldı. DımaşkŞam kalesindeki direnişin komutanlığını eski Boriler DımaşkŞam Atabeyi [[Tuğtekin]]'in gulam askeri olan [[Muinniddin Unur]] yüklendi. İmameddin Zengi'nin DımaşkŞam kuşatması birkaç ay başarısız olarak devam etti. Devam etmekte olan DımaşkŞam kuşatmasının haberi Bağdad'da bulunan Abbasiler halifesi [[Müsterşid (Abbasi)|Müsterşid]]'e erişti. Halife Bağdad'dan bir haberci-elçi ile İmameddin'e DımaşkŞam Atabeyliği ve Suriye'nin işlerine karışmaktan vazgeçmesini; kuşatmayı kaldırmasını ve Irak'ın yönetimi ile daha yakından ilgilenmesi ile Irak'ı kontrolü altına alması gerektiği hakkındanhakkında bir talep gönderdi. Halifenin bu talebi İmameddin tarafından bir müddet hasır altı edildi. Fakat bir sonunda DımaşkŞam kalesini alamayan İmameddin Zengi DımaşkŞam Atabeyi Şehabeddin Mahmud ile müzakerelere girişti. Bu müzakerelerde İmameddin Zengi'in DımaşkŞam kuşatmasını kaldırması üzerinde anlaşıldı. Şehabeddin Mahmud kardeşi Behram Şah Zengi'nin bu geri çekilmesinin zayiatsız yapılması için Zengi'ye rehine olarak verildi. Yapılan mütarekeden sonra Zengi ordusuna geri çekilme emrini verdi. Fakat ordusu başında İmameddin Zengi Halep'e gitmekte iken yolu üzerinde bulunan Hums kalesi komutanı ona ordunun şehir içine girmesine izin verilmeyeceğini bildirdi. Buna canı sıkılan Zengi bu sefer Hums kalesini kuşatmaya aldı. Hums kalesi komutanı Dımaşk Atabeyi Şehabeddin Mahmud'dan destek istedi. Şehabeddin Mahmud da en önemli komutanı olan Muiniddin Unur'u Hums'a vali ve kale komutanı olarak gönderdi. İmameddin Zengi de bu komutan ve vali değişmesini uygun görerek kuşatmayı bozarak Halep'e döndü. <ref name="grousset"/>
 
1136'da Kırkhan Bin Karaca'nın oğlu Böriler DımaşkŞam Atabeyliğine [[Hama]] şehrini devretti ve buna karşılık da DımaşkŞam Atabeyliği'ne ait olan [[Palmira]] şehrinin egemenliği Kırkhan Bin Karaca'ya devredildi. Şehabeddin Mahmud eline geçirdiği Hama şehri üzerindeki ikta malikane haklarını Emir Muinniddin Unur'a verdi. <ref name="grousset"/>
 
DımaşkŞam Atabeyliği'nin eski Saray Nazırı olan Yusuf Bin Firuz gittikçe Atabeylik idaresinde politik gücünü artırmaktaydı. Fakat onun bu iktidar gücünü artırmasından hoşnutsuz olan Emir Bezvac adlı bir askeri komutan onu öldürttü. Emir Bezvac bundan sonra kendi elinde siyasi güç toplamaya çaba göstererek DımaşkŞam emiri unvanını aldı. Bu politik ilerlemesini halka kabul ettirmek için de Doğu Akdeniz'de Haçlılar devletlerine karşı bir cihad açtığını ilan etti. Bu cihadın ilk saldırısı olarak Haçlılar Trablus Kontluğuna bir askeri sefer tertip etti. Bu sefer sırasında yapılan ciddi bir çarpışmada Haçlılar Trablus Kontu [[Pons]] DımaşkŞam Atabeylik güçleri tarafından öldürüldü.<ref name="grousset"/>
Musul Atabeyi ve Halep Atabeyi olan İmammeddin Zengi Haziran 1137'de Böriler DımaşkŞam Atabeyliği topraklarına karşı yeni saldırılara başladı. Bu saldırıda önce [[Hums]] kalesini eline geçirmeyi başardı ve sonra DımaşkŞam'a yönelip Dımaşk kalesini kuşatma altına aldı. Fakat bu kaleyi eline geçirirse İmameddin Zengi'nin tüm Suriye'yi eline geçireceğinden Haçlılar Kudüs Krallığı kuşkulandı. Kudüs Kralı [[II. Baudouin]] Haçlılar ordusu ile DımaşkŞam'ı kuşatan İmameddin Zengi üzerine Şehabeddin Mahmud'a destek vermek üzere yürüyüşe geçti. Kaledeki DımaşkŞam Atabeyliği ordusu ile gelmekte olan Haçlılar ordusu arasında sıkışıp mağlup edilip elimine edilmekten korkan İmameddin Zengi Temmuz 1137'de DımaşkŞam kuşatmasını kaldırarak ordusu ile Halep'e geri çekilmek zorunda kaldı. <ref name="grousset"/>
 
Yapılan bir anlaşmaya uyarak Mayıs 1138'de Musul ve Halep Atabeyi İmameddin Zengi DımaşkŞam'a tekrar geldi; ama bu sefer DımaşkŞam Atabeyliğinin misafiri idi. İkinci Böriler DımaşkŞam Atabeyi [[Tacülmülk Böri]]'nin dul karısı ve o günkü Böriler DımaşkŞam Atabeyi olan Şehabeddin Mahmud'un öz annesi olan Zümrüt Hatun ile bir evlilik yaptı. Bu evlilik dolayısıyla [[Hums]] şehrinin ve etrafındaki bölgenin yönetimi Zümrüt Hatun'un ceyizi olarak İmamedin Zengi'ye devredildi.<ref name="grousset"/>
 
22/23 Haziran 1139 gecesi Böriler DımaşkŞam Atabeyi Şehabeddin Mahmud sarayında iken üç genç saray mensubu tarafından bir suikasta maruz kaldı ve öldürüldü. Vezir olan Emir Muinniddin Unur bu vahim duruma hemen el koyarak DımaşkŞam Atabeyliği'nin devamını sağladı. Suikastı yapan üç genç saray mensubu yakalandılar, idam edildiler ve cesetleri kale duvarların astırıldı. Şehabeddin Mahmud'un varisi baba bir küçük kardeşi (Tacülmülk Böri'nin üçüncü oğlu olan) [[Cemaleddin Muhammed]] idi. Cemaleddin Muhammed [[Baalbek]]'de vali olarak bulunmakta idi. Vezir ona haber göndererek hemen DımaşkŞam'a gelmesini istedi. İvedilikle DımaşkŞam'a erişen Cemaleddin Muhammed halka da açık bir cülus töreniyle Böriler DımaşkŞam Atabeyliği tahtına geçirildi. Bu yeni atabey cülusundan hoşlanmayan ve DımaşkŞam'ın kendine geçmesini isteyen İmameddin Zengi ordusu ile tekrar DımaşkŞam üzerine yürüdü. Fakat Vezir Emir Muinniddin Unur şehirde direnişe başlayınca gayet kısa bir kuşatmadan sonra ordusu ile Halep'e geri döndü.<ref name="grousset"/>
 
== Kaynakça ==
{{başlangıç kutusu}}
{{s-reg}}
{{sıra kutusu| önce = [[Şemsülmülk İsmail]] | başlık= [[Böriler#Atabeyler|Böriler DımaşkŞam Atabeyi]] | yıllar= 1135-1139 | sonra= [[Cemaleddin Muhammed]]}}
{{bitiş kutusu}}
 
34.095

değişiklik

Gezinti menüsü