"Şehabeddin Mahmud" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
değişiklik özeti yok
{{HükümdarKraliyet bilgi kutusu
| adı isim = Şehabeddin Mahmud
| başlık resim = [[Böriler]] Șam Atabeyi
| resim resim_boyutu =
| altyazı başlık =
| hükümveraset süresi = [[1135]]-[[1139Böriler#Atabeyler|Böriler Dımaşk Atabeyi]].
| hüküm_süresi = 1135-1139
| tahta geçmesi =
| diğer ünvanlarıtaç_giymesi =
| önce_gelen = [[Şemsülmülk İsmail]]
| tam adı =
| önce gelenvekili = [[Şems ül-Mülk İsmail]]
| sonra gelen sonra_gelen = [[Cemaleddin Muhammed ]]
| varisi veliaht =
| kraliçeeşi =
| gözdesi çocukları =
| eş 1 tam ismi =
| hanedan 2 = [[Böriler|Böri = Hanedanı]]
| babası 3 = [[Tacülmülk = Böri]]
| hanedanannesi = Zümrüt = Hatun
| resmi marşı doğum_tarihi =
| doğum_yeri =
| babası = Tac El-Mülk Böri
| ölüm tarihi ölüm_tarihi = 22/23 Haziran 1139
| annesi = Zümrüt Hatun
| doğumölüm_yeri tarihi = =[[Dımaşk]]
| doğum yeri defin_tarihi =
| defin_yeri =
| ölüm tarihi = 22/23 Haziran 1139
| ölümdini yeri = Şam[[Sünni İslam]]
| defin tarihi =
| mezar yeri =
| dini = [[İslam]]
}}
'''Şehabeddin Mahmud''', ([[Arapça]] (شمس الملک اسماعیل ), (d.? - ö. 22/23 Haziran 1139, Şam)Dımaşk) Türk asıllı dördüncü Böriler ŞamDımaşk atabeyi. [[1135]]-[[1139]] arasında, [[Büyük Selçuklu Devleti]]'ne tabi [[Böriler]] [[ŞamDımaşk]] Atabeyiliği yapan yöneticihükümdardır.
 
== Hayatı ==
'''Şehabeddin Mahmud''', ([[Arapça]] (شمس الملک اسماعیل ), (d.? - ö. 22/23 Haziran 1139 Şam)) Türk asıllı dördüncü Böriler Şam atabeyi. [[1135]]-[[1139]] arasında, [[Büyük Selçuklu Devleti]]'ne tabi [[Böriler]] [[Şam]] Atabeyiliği yapan yönetici.
Şubat 1135'de [[Tac El-MülkTacülmülk Böri]]'nin dul karısı olan Zümrüt Hatun kendisinin büyük oğlu olan ve Böriler ŞamDımaşk Atabeyi olarak görev yapan [[Şems ül-Mülk İsmail]]'i bir komplo ile suikast yaptırıp öldürtmüştü. Bunun nedeni günün ŞamDımaşk kronik-tarihçisi tarafından Zümrüt Hatun'un Atabey olan oğlunun 1127'de Musul Atabeyi ve 1128'de Halep Atabeyi olan [[İmameddin Zengi]]'yi çok tutup ŞamDımaşk Atabeyliği'ni de İmameddin Zengi'ye devredip Böriler hanedanın kalıtsal atabeylik haklarını kaybedeceğinden korkmasına atıf edilmişdir. Fakat verilen bu nedenin uygunsuz ve gerçek olmadığına dair gayet inandırıcı delil bulunmaktadır. Çünkü bu komplodan üç yıl sonra 1138'de Zümrüt Hatun kendisi İmameddin Zengi ile bir evlenme yapmıştır ve bu evlenme ile yeni kocasına çeyiz olarak [[Hums]] şehri dahil bazı Böriler ŞamDımaşk Atabeyliği arazilerini devretmiştir. Modern tarihçiler (Groussset ve Maalouf) Şems ül-Mülk İsmail'in annesi Zümrüt Hatun'un sevgilisi olduğunu öğrendiği atabeylik baş danışmanını öldürtmeye katî karar verip bu suikastın hemen yapılması emrini verdiğini ve bunu haber alan Zümrüt Hatun'un sevgilisinin canını kurtarmak için kendi oğlu olan ŞamDımaşk Atabeyi [[Şems ül-MülkŞemsülmülk İsmail]]'i öldürttüğünü iddia etmektedirler. <ref name="maalouf">Amin Maalouf, Amin (Tr. Çevçev. Mehmet Ali Kılıçbay) (1998), ''Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri'', YKY, İstanbul: Telos1998, YayıncılıkISBN 975-545-092-0.</ref><ref name="grousset">Rene Grousset, Rene (1934 Yen.baş 2006). ''Histoire Historydes ofcroisades theet Crusadesdu androyaume thefranc Frankishde kingdomJérusalem of- Jerusalem -I. 1095-1130 İ. The Müslim anarchy,L'anarchie musulmane'', Paris: Perrin1934.</ref>
 
Zümrüt Hatun İmameddin Zengi'inin [[Şems ül-MülkŞemsülmülk İsmail]] tarafından kendine devredilmesini bekledigibeklediği ŞamDımaşk'ı eline geçirmek için ordusu ile yürüyüşe geçtiğini de öğrenmişti. Bunun için [[Şems ül-MülkŞemsülmülk İsmail]]'in suikastla öldürülmesinden hemen sonra Zümrüt Hatun gayet acil olarak ikinci oğlu olan Şehabbettin Mahmud'u Böriler ŞamDımaşk Atabeyi olarak tahta çıkartılmasını sağlamıştı. ŞamDımaşk şehri ilerigelenleriileri gelenleri ve halkı İmameddin Zengi'nin ŞamDımaşk Atabeyliği ile ilgili daha önceki entrikalarını unutmamışlardı ve onun için ŞamlılarDımaşklılar tarafından Zümrüt Hatun'un yaptığı bu devlet darbesi kabul edilmişti.
==Hayatı==
 
İmameddin Zengi'nin ŞamDımaşk Atabeyliği ile ilgili daha önceki entrikaları 1130'da ŞamDımaşk Atabeyi Tac El-MülkTacülmülk Böri'nin atabeylik rejimi döneminde Haçlılar Kudüs Kralı tarafından ŞamDımaşk'ın saldırıya uğraması sırasında ortaya çıkmıştı. O zaman ŞamDımaşk haçlılarca kuşatmaya alınmış ve Atabey Tac El-MülkTacülmülk Böri Musul Atabeyi olan İmameddin Zengi'den askeri destek istemişti. İmameddin Zengi de gettirdiği orduordusu ile ŞamDımaşkHaçlılarHaçlıların kuştamssindnakuşatmasından kurtarmıştı. Fakat bunun yanında ŞamDımaşk Atabeyliği aleyhine politikalrpolitikalar da uygulamıştı. ŞamDımaşk Atabeyliği'ne ait olan [[Hama]] şehrini eline geçirmişti. Sonra [[Humus]] şehrini kuşatma altına almıştı ama şehir valisi Zengi'nin yanında olmasına rağmen şehir direnişe geçip Zengi'ye teslim olmamıştı. Zengi Tac El-MülkTacülmülk Böri'in varisi olan oğlunu esir olarak almış ve yanında Musul'a geri götürmüştü. Bundan sonra da İmameddin Zengi ŞamDımaşk Atabeyliği'nden atabeyin oğlunu ve Musul'da esir olarak bulunan ŞamDımaşk Atabeyliği'nin bazībazı diğer ilerigelenlerinileri gelenlerin kurtarılıp salıverilmeleri için 50.000 altın dinar fidye istemiş ve almıştı.<ref>Steven Runciman (çev. Fikret Işıltan), ''Haçlı Seferleri Tarihi: I. Cilt Birinci Haçlı Seferi ve Kudüs Krallığının Kuruluşu'', TTKY, Ankara 1998, ISBN 975-16-0678-0.</ref>
Şubat 1135'de [[Tac El-Mülk Böri]]'nin dul karısı olan Zümrüt Hatun kendisinin büyük oğlu olan ve Böriler Şam Atabeyi olarak görev yapan [[Şems ül-Mülk İsmail]]'i bir komplo ile suikast yaptırıp öldürtmüştü. Bunun nedeni günün Şam kronik-tarihçisi tarafından Zümrüt Hatun'un Atabey olan oğlunun 1127'de Musul Atabeyi ve 1128'de Halep Atabeyi olan [[İmameddin Zengi]]'yi çok tutup Şam Atabeyliği'ni de İmameddin Zengi'ye devredip Böriler hanedanın kalıtsal atabeylik haklarını kaybedeceğinden korkmasına atıf edilmişdir. Fakat verilen bu nedenin uygunsuz ve gerçek olmadığına dair gayet inandırıcı delil bulunmaktadır. Çünkü bu komplodan üç yıl sonra 1138'de Zümrüt Hatun kendisi İmameddin Zengi ile bir evlenme yapmıştır ve bu evlenme ile yeni kocasına çeyiz olarak [[Hums]] şehri dahil bazı Böriler Şam Atabeyliği arazilerini devretmiştir. Modern tarihçiler (Groussset ve Maalouf) Şems ül-Mülk İsmail'in annesi Zümrüt Hatun'un sevgilisi olduğunu öğrendiği atabeylik baş danışmanını öldürtmeye katî karar verip bu suikastın hemen yapılması emrini verdiğini ve bunu haber alan Zümrüt Hatun'un sevgilisinin canını kurtarmak için kendi oğlu olan Şam Atabeyi [[Şems ül-Mülk İsmail]]'i öldürttüğünü iddia etmektedirler. <ref name="maalouf">Maalouf, Amin (Tr. Çev. Mehmet Ali Kılıçbay) (1998), ''Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri'', İstanbul: Telos Yayıncılık</ref><ref name="grousset"> Grousset, Rene (1934 Yen.baş 2006). '' History of the Crusades and the Frankish kingdom of Jerusalem - 1095-1130 İ. The Müslim anarchy, '' Paris: Perrin.</ref>
 
Bu sefer de Musul ve Halep Atabeyi İmamedin Zengi büyük bir orduyla ŞamDımaşk önüne geldi ve kaleyi kuşatma altına aldı. ŞamDımaşk kalesindeki direnişin komutanlığını eski Boriler ŞamDımaşk Atabeyi [[Tuğtekin]]'in gulam askeri olan [[Muinniddin Unur]] yüklendi. İmameddin Zengi'nin ŞamDımaşk kuşatması birkaç ay başarısız olarak devam etti. Devam etmekte olan ŞamDımaşk kuşatmasının haberi Bağdad'da bulunan Abbasiler halifesi [[MustarşidMüsterşid (Abbasi)|MustarşidMüsterşid]]'e erişti. Halife Bağdad'dan bir haberci-elçi ile İmameddin'e ŞamDımaşk Atabeyliği ve Suriye'nin işlerine karışmaktan vazgeçmesini; kuşaamayıkuşatmayı kaldırmasını ve Irak'ın yönetimi ile daha yakından ilgilenmesi ile Irak'ı ontrolükontrolü altına alması gerektiği hakkından bir talep gönderdi. Halifenin bu talebi İmameddin tarafından bir müddet hasır altı edildi. Fakat bir sonunda ŞamDımaşk kalesini alamayan İmameddin Zengi ŞamDımaşk Atabeyi Şehabeddin Mahmud ile müzakerelere girişti. Bu müzakerelerde İmameddin Zengi'in ŞamDımaşk kuşatmasını kaldırması üzerinde anlaşıldı. Şehabeddin Mahmud kardeşi Behram Şah Zengi'nin bu geri çekilmesinin zayiatsız yapılması için Zengi'ye rehine olarak verildi. Yapılan mütarekeden sonra Zengi ordusuna geri çekilme emrini verdi. Fakat ordusu başında İmameddin Zengi Halep'e gitmekte iken yolu üzerinde bulunan Hums kalesi komutanı ona ordunun şehir içine girmesine izin verilmeyeceğini bildirdi. Buna canı sıkılan Zengi bu sefer Hums kalesini kuşatmaya aldı. Hums kalesi komutanı ŞamDımaşk Atabeyi Şehabeddin Mahmud'dan destek istedi. Şehabeddin Mahmud da en önemli komutanı olan Muiniddin Unur'u Hums'a vali ve kale komutanı olarak gönderdi. İmameddin Zengi de bu komutan ve vali değişmesini uygun görerek kuşatmayı bozarak Halep'e döndü. <ref name="grousset"/>
Zümrüt Hatun İmameddin Zengi'inin [[Şems ül-Mülk İsmail]] tarafından kendine devredilmesini bekledigi Şam'ı eline geçirmek için ordusu ile yürüyüşe geçtiğini de öğrenmişti. Bunun için [[Şems ül-Mülk İsmail]]'in suikastla öldürülmesinden hemen sonra Zümrüt Hatun gayet acil olarak ikinci oğlu olan Şehabbettin Mahmud'u Böriler Şam Atabeyi olarak tahta çıkartılmasını sağlamıştı. Şam şehri ilerigelenleri ve halkı İmameddin Zengi'nin Şam Atabeyliği ile ilgili daha önceki entrikalarını unutmamışlardı ve onun için Şamlılar tarafından Zümrüt Hatun'un yaptığı bu devlet darbesi kabul edilmişti.
 
1136'da Kırkhan Bin Karaca'nın oğlu Böriler ŞamDımaşk Atabeyliğine [[Hama]] şehrini devretti ve buna karşılık da ŞamDımaşk Atabeyliği'ne ait olan [[Palmira]] şehrinin egemenliği Kırkhan Bin Karaca'ya devredildi. Şehabeddin Mahmud eline geçirdiği Hama şehri üzerindeki ikta malikane haklarını Emir Muinniddin Unur'a verdi. <ref name="grousset"/>
İmameddin Zengi'nin Şam Atabeyliği ile ilgili daha önceki entrikaları 1130'da Şam Atabeyi Tac El-Mülk Böri'nin atabeylik rejimi döneminde Haçlılar Kudüs Kralı tarafından Şam'ın saldırıya uğraması sırasında ortaya çıkmıştı. O zaman Şam haçlılarca kuşatmaya alınmış ve Atabey Tac El-Mülk Böri Musul Atabeyi olan İmameddin Zengi'den askeri destek istemişti. İmameddin Zengi de gettirdiği ordu ile Şam'ı Haçlılar kuştamssindna kurtarmıştı. Fakat bunun yanında Şam Atabeyliği aleyhine politikalr da uygulamıştı. Şam Atabeyliği'ne ait olan [[Hama]] şehrini eline geçirmişti. Sonra [[Humus]] şehrini kuşatma altına almıştı ama şehir valisi Zengi'nin yanında olmasına rağmen şehir direnişe geçip Zengi'ye teslim olmamıştı. Zengi Tac El-Mülk Böri'in varisi olan oğlunu esir olarak almış ve yanında Musul'a geri götürmüştü. Bundan sonra da İmameddin Zengi Şam Atabeyliği'nden atabeyin oğlunu ve Musul'da esir olarak bulunan Şam Atabeyliği'nin bazī diğer ilerigelenlerin kurtarılıp salıverilmeleri için 50.000 altın dinar fidye istemiş ve almıştı.
 
ŞamDımaşk Atabeyliği'nin eski Saray Nazırı olan Yusuf Bin Firuz gittikçe Atabeylik idaresinde politik gücünü artırmaktaydı. Fakat onun bu iktidar gücünü artırmasından hoşnutsuz olan Emir Bezvac adlı bir askeri komutan onu öldürttü. Emir Bezvac bundan sonra kendi elinde siyasi güç toplamaya çaba göstererek ŞamDımaşk emiri unvanını aldı. Bu politik ilerlemesini halka kabul ettirmek için de Doğu Akdeniz'de Haçlılar devletlerine karşı bir cihad açtığını ilan etti. Bu cihadın ilk saldırısı olarak Haçlılar Trablus Kontluğuna bir askeri sefer tertip etti. Bu sefer sırasında yapılan ciddi bir çarpışmada Haçlılar Trablus Kontu [[Pons]] ŞamDımaşk güçleri tarafından öldürüldü. <ref name="grousset"/>
Bu sefer de Musul ve Halep Atabeyi İmamedin Zengi büyük bir orduyla Şam önüne geldi ve kaleyi kuşatma altına aldı. Şam kalesindeki direnişin komutanlığını eski Boriler Şam Atabeyi [[Tuğtekin]]'in gulam askeri olan [[Muinniddin Unur]] yüklendi. İmameddin Zengi'nin Şam kuşatması birkaç ay başarısız olarak devam etti. Devam etmekte olan Şam kuşatmasının haberi Bağdad'da bulunan Abbasiler halifesi [[Mustarşid (Abbasi)|Mustarşid]]'e erişti. Halife Bağdad'dan bir haberci-elçi ile İmameddin'e Şam Atabeyliği ve Suriye'nin işlerine karışmaktan vazgeçmesini; kuşaamayı kaldırmasını ve Irak'ın yönetimi ile daha yakından ilgilenmesi ile Irak'ı ontrolü altına alması gerektiği hakkından bir talep gönderdi. Halifenin bu talebi İmameddin tarafından bir müddet hasır altı edildi. Fakat bir sonunda Şam kalesini alamayan İmameddin Zengi Şam Atabeyi Şehabeddin Mahmud ile müzakerelere girişti. Bu müzakerelerde İmameddin Zengi'in Şam kuşatmasını kaldırması üzerinde anlaşıldı. Şehabeddin Mahmud kardeşi Behram Şah Zengi'nin bu geri çekilmesinin zayiatsız yapılması için Zengi'ye rehine olarak verildi. Yapılan mütarekeden sonra Zengi ordusuna geri çekilme emrini verdi. Fakat ordusu başında İmameddin Zengi Halep'e gitmekte iken yolu üzerinde bulunan Hums kalesi komutanı ona ordunun şehir içine girmesine izin verilmeyeceğini bildirdi. Buna canı sıkılan Zengi bu sefer Hums kalesini kuşatmaya aldı. Hums kalesi komutanı Şam Atabeyi Şehabeddin Mahmud'dan destek istedi. Şehabeddin Mahmud da en önemli komutanı olan Muiniddin Unur'u Hums'a vali ve kale komutanı olarak gönderdi. İmameddin Zengi de bu komutan ve vali değişmesini uygun görerek kuşatmayı bozarak Halep'e döndü. <ref name="grousset"/>
 
1136'da Kırkhan Bin Karaca'nın oğlu Böriler Şam Atabeyliğine [[Hama]] şehrini devretti ve buna karşılık da Şam Atabeyliği'ne ait olan [[Palmira]] şehrinin egemenliği Kırkhan Bin Karaca'ya devredildi. Şehabeddin Mahmud eline geçirdiği Hama şehri üzerindeki ikta malikane haklarını Emir Muinniddin Unur'a verdi. <ref name="grousset"/>
 
Şam Atabeyliği'nin eski Saray Nazırı olan Yusuf Bin Firuz gittikçe Atabeylik idaresinde politik gücünü artırmaktaydı. Fakat onun bu iktidar gücünü artırmasından hoşnutsuz olan Emir Bezvac adlı bir askeri komutan onu öldürttü. Emir Bezvac bundan sonra kendi elinde siyasi güç toplamaya çaba göstererek Şam emiri unvanını aldı. Bu politik ilerlemesini halka kabul ettirmek için de Doğu Akdeniz'de Haçlılar devletlerine karşı bir cihad açtığını ilan etti. Bu cihadın ilk saldırısı olarak Haçlılar Trablus Kontluğuna bir askeri sefer tertip etti. Bu sefer sırasında yapılan ciddi bir çarpışmada Haçlılar Trablus Kontu [[Pons]] Şam güçleri tarafından öldürüldü. <ref name="grousset"/>
Musul Atabeyi ve Halep Atabeyi olan İmammeddin Zengi Haziran 1137'de Böriler ŞamDımaşk Atabeyliği topraklarına karşı yeni saldırılara başladı. Bu saldırıda önce [[Hums]] kalesini eline geçirmeyi başardı ve sonra ŞamDımaşk'a yönelip ŞamDımaşk kalesini kuşatma altına aldı. Fakat bu kaleyi eline geçirirse İmameddin Zengi'nin tüm Suriye'yi eline geçireceğinden Haçlılar Kudüs Krallığı kuşkulandı. Kudüs Kralı [[II. Baudouin]] Haçlılar ordusu ile ŞamDımaşk'ı kuşatan İmmaeddinİmameddin Zengi üzerine Şehabeddin Mahmud'a destek vermek üzere yürüyüşe geçti. Kaledeki ŞamDımaşk Atabeyliği ordusu ile gelmekte olan Haçlılar ordusu arasında sıkışıp mağlup edilip elimine edilmekten korkan İmameddin Zengi Temmuz 1137'de ŞamDımaşk kuşatmasını kaldırarak ordusu ile Halep'e geri çekilmek zorunda kaldı. <ref name="grousset"/>
 
Yapılan bir anlaşmaya uyarak Mayıs 1138'de Musul ve Halep Atabeyi İmameddin Zengi ŞamDımaşk'a tekrar geldi; ama bu sefer ŞamDımaşk Atabeyliğinin misafiri idi. İkinci Böriler ŞamDımaşk Atabeyi [[Tac El-MülkTacülmülk Böri]]'nin dul karısı ve o günkü Böriler ŞamDımaşk Atabeyi olan Şehabeddin Mahmud'un öz annesi olan Zümrüt Hatun ile bir evlilik yaptı. Bu evlilik dolayısıyla [[Hums]] şehrinin ve etrafındaki bölgenin yönetimi Zümrüt Hatun'un ceyizi olarak İmamedin Zengi'ye devredildi. <ref name="grousset"/>
 
22/23 Haziran 1139 gecesi Böriler ŞamDımaşk Atabeyi Şehabeddin Mahmud sarayında iken üç genç saray mensubu tarafından bir suikasta maruz kaldı ve öldürüldü. Vezir olan Emir Muinniddin Unur bu vahim duruma hemen enerjetik olarak el koyarak ŞamDımaşk Atabeyliği'nin devamını sağladı. Suikastı yapan üç genç saray mensubu yakalandılar;, idam edildiler ve cesetleri kale duvarların astırıldı. Şehabeddin Mahmud'un varisi baba bir küçük kardeşi (Tac El-MülkTacülmülk Böri'nin üçüncü oğlu olan) [[Cemaleddin Muhammed]] idi. Cemaleddin Muhammed [[Baalbek]]'de vali olarak bulunmakta idi. Vezir ona haber göndererek hemen ŞamDımaşk'a gelmesini istedi. İvedelikleİvedilikle ŞamDımaşk'a erişen Cemaleddin Muhammed halka da açık bir culuscülus töreniyle Böriler ŞamDımaşk Atabeyliği tahtına geçirildi. Bu yeni atabey culusundancülusundan hoşlanmayan ve ŞamDımaşk'ın kendine geçmesini isteyen İmameddin Zengi ordusu ile tekrar ŞamDımaşk üzerine yürüdü. Fakat Vezir Emir Muinniddin Unur şehirde direnişe başlayınca gayet kısa bir kuşatmadan sonra ordusu ile Halep'e geri döndü.<ref name="grousset"/>
 
== Kaynakça ==
{{Kaynakça}}
 
==Dış bağlantılar==
 
* Grousset, Rene (1934 Yen.bas. 2006) ''Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem - I. 1095-1130 L'anarchie musulmane'', Paris:Perrin. {{fr}}
* Maalouf, Amin (Tr. çev. Mehmet Ali Kılıçbay) (1998), ''Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri'', İstanbul:Telos Yayıncılık ISBN 975-545-092-0
* Runciman, Steven (Tr. çev. Fikret Işıltan) (1998), ''Haçlı Seferleri Tarihi: I. Cilt Birinci Haçlı Seferi ve Kudüs Krallığının Kuruluşu'', Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları ISBN 975-16-0678-0
 
 
{{başlangıç kutusu}}
{{s-offreg}}
{{sıra kutusu| önce = [[Şems ül-MülkŞemsülmülk İsmail]] | başlık= [[Böriler]]#Atabeyler|Böriler ŞamDımaşk Atabeyi]] | yıllar= [[1135]]-[[1139]] | sonra= [[Cemaleddin Muhammed]]}}
{{bitiş kutusu}}
 
 
{{Portal|Orta Doğu|Tarih}}
 
[[Kategori:1139 yılında ölenler]]
[[Kategori:Şam atabeyleriemirleri]]
[[Kategori:Suriyeliler]]
689

değişiklik

Gezinti menüsü