İçeriğe atla

Natüralizm: Revizyonlar arasındaki fark

taşındı
(→‎Felsefede natüralizm: Doğalcılık (felsefe) maddesi ile birleştiriliyor)
(taşındı)
{{ÇiftGeçmiş maddebirleştir|Doğalcılık (felsefe)}}
'''Doğalcılık''' ya da '''natüralizm'''; felsefe, sanat ve edebiyattaki çeşitli akımlara verilen ortak ad. Bunun yanı sıra [[doğa tarihi]] ile uğraşan bilim insanlarına da natüralist denir.<ref name=Oxford>{{Oxford|Naturalism}}</REF>
* [[Edebiyat]]ta ve [[sanat]]ta natüralizm, doğayı detayları ile olduğu gibi yansıtmayı öngören akımların genel adıdır.<REF NAME=Oxford/>
* [[Felsefe]]de natüralizm, herşeyin doğal varlıklardan, doğal nedenlerle oluştuğunu, [[doğaüstü]] varlıklara ve açıklamalara itibar edilmemesi gerektiğini savunan düşüncedir.<REF NAME=Oxford/>
* [[Ahlak felsefesi]]nde natüralizm, ahlakî çıkarımların, ahlakî olmayan ifadelerden yapılabileceği teorisidir.<REF NAME=Oxford/>
 
== Felsefede natüralizm ==
 
Doğalcılığa göre doğanın, nesnel yasalar uyarınca işleyen bir düzeni vardır. [[Gözlem]] ve deneye dayalı bilimler, işte bu yasalar sayesinde doğa ile ilgili her alanda sağlam, kesin bilgilere ulaşabilir. Doğalcılık, doğa bilimlerinin sanata ve edebiyata uygulanmasıyla ortaya çıkmıştır. Doğalcı anlayışa göre gerçek olduğu gibi yansıtılmalı, yaşamın kaba ve bayağı sayılarak ele alınmayan yönleri de işlenmelidir.
 
Doğalcı anlayışa göre birey, içinde yetiştiği toplumsal ve doğal çevrede biçimlenir. Ekonomik ve toplumsal baskılar altında ezilen bireyler, içlerinden gelen güçlü dürtülerle hareket ederler. Alınyazılarını belirleyebilme gücünden uzak olduklarından davranışlarından da sorumlu tutulamazlar.
 
=== Türleri ===
''Natüralizm''' iki farklı felsefik görüşte incelenir:
 
* '''Metafizik natüralizm''', (veya '''[[ontolojik]] natüralizm''' veya '''felsefik natüralizm''') ontoloji üzerine yoğunlaşır: Bu bakış açısı daha çok [[varoluş]] ile alakalıdır: var olan nedir ve var olmayan nedir? Natüralizm "tabiat vardır ve bütün temel doğrular tabiatın doğrularıdır."<ref>"Naturalism", in ''The Encyclopedia of Philosophy'', Macmillan, 1996 Supplement, 372-373.</ref> metafiziki pozisyonuna sahiptir.
 
=== Tarihçe=Tarihi ==
 
Felsefik natüralizme ait ilk düşünce ve varsayımlara [[Sokrates]]'ten önceki [[İyonya]]'lı filozofların eserlerinde rastlanır.
Orta çağın sonlarına doğru olayları doğal nedenlere bağlamak hıristiyan filozofların tipik özelliği haline geldi. Skolastik düşünürler ise bir taraftan yaratıcının olaylara doğrudan müdahalesi ihtimaline kapıyı açık bırakmalarına rağmen bir taraftan da tabiat olaylarının arkasında bilimsel açıklamalar aramaktansa mucize arayışlarına giren çağdaşlarını hakir görmeye başladılar.
 
== SanattaYöntemsel natüralizm hakkında filozof görüşleri ==
=== Steven Schafer ===
Görsel sanatlarda Doğalcılık, doğanın olduğu gibi betimlenmesi biçiminde ortaya çıktı. Gerçekte ilk Doğalcı yapıtları, Eski Yunanistan'da, klasik dönem sanatçılarının verdiği söylenebilir. Rönesans sanatçıları, bir bakıma bu anlayışı yeniden canlandırdılar. 17. yüzyılda yaşayan Doğalcı ressamlar doğayı, güzelliği ve çirkinliğiyle olduğu gibi yansıtmakta birleşiyorlardı. Doğalcı terimi de ilk kez bu yüzyılda kullanıldı.
İngiliz manzara ressamı [[John Constable]], 1830'larda doğanın tüm yönleriyle, olduğu gibi betimlenmesi gerektiğini savundu. Constable’ın etkisinde kalan Fransız Barbizon ressamları, yeni Avrupa Doğalcılık'ının manzara resmindeki temsilcileriydi. Bu yıllarda [[Jean-Baptiste Camille Corot]], [[Alfred Sisley]], [[Camille Pissarro]] ve Claude Monet de Doğalcı yapıtlar verdiler. 19. yüzyılın sonuna doğru Doğalcılık Alman ressamları üzerinde de etkisini gösterdi. ABD'de ise Doğalcılık 19. yüzyılda, Gerçekçilik’le iç içe gelişti.
 
== Edebiyatta natüralizm ==
Edebiyatta Doğalcılık, 19. yüzyılın ikinci yarısında Fransa'da doğdu. Bu akımın kuramsal temellerini Fransız [[Hippolyte Taine]]'in oluşturdu. Taine'in düşüncelerinden etkilenen [[Goncourt Kardeşler]], ilk Doğalcı roman olan ''Germinie Lacerteux''‘u (1864) yazdılar. Ama edebiyatta Doğalcılık asıl anlatımını, [[Emile Zola]]'nın ''Le Roman expérimental'' (1880; "Deneysel Roman") adlı deneme yazılarında buldu. Goncourt Kardeşler’den etkilenen Zola'ya göre romancı, olguları yalnızca saptayarak yazmakla yetinen bir gözlemci değil, roman kişilerinin iç dünyalarını, duygusal ve toplumsal olguları bir dizi deneyden geçiren bir deneycidir. Doğalcılık'ın öngördüğü yöntemlere Zola kadar sıkı sıkıya bağlı kalmış çok az yazar vardır. Ama bir süre sonra, ünlü öykücü [[Guy de Maupassant]], romancı [[Joris-Karl Huysmans]], Alman oyun yazarı Gerhart Hauptmann, Portekizli romancı José Maria Eça de Queirós bu akımdan etkilenerek yazmışlardır.
 
Doğalcı yazarlar, nesnel gerçekleri yazdılar ve idealleştirmeye karşı çıktılar. Yaşamın acımasız ve kaba yanlarını da yansıttılar. Kalıtıma ilişkin görüşlerinin etkisiyle, güçlü tutkuların pençesinde kıvranan basit tipleri ele alarak işlediler. Doğalcı yazarlar, çevrenin birey üzerindeki ezici bir etkisi olduğuna inanıyorlardı. Bundan dolayı yapıtlarında, iç karartıcı mekânları, gecekondu semtlerini ve yeraltı dünyasını bir belgesel diliyle işlediler.
Avrupa edebiyatında Doğalcılık'ın etkileri zayıflamaya başladığı bir dönemde ABD'de, [[Stephen Crane]], [[Frank Norris]] ve [[Jack London]] bu anlayışla yazdılar. [[Theodore Dreiser]], ABD'de Doğalcılık'ı doruğa ulaştırdı. James T. Farrell'ın ''Studs Lonigan'' (1932-35) başlıklı üçlemesi son Doğalcı yapıtlar oldu.
 
Türk edebiyatına Doğalcılık, deneye dayalı bilimlerin ateşli savunucusu [[Beşir Fuad]]’ın etkisiyle girdi. Beşir Fuad roman ya da öykü yazarı değildi, ama bazı yapıtlarında Doğalcılığın temel ilke ve yöntemlerini savunarak dönemin romancı ve öykücülerini etkiledi. Türk edebiyatının ilk Doğalcı romanı, 1891'de [[Ahmed Midhat Efendi]]’nin yazdığı ''Müşahedat''‘tır ("Gözlemler"). Bu akımın Türk edebiyatındaki ilk önemli temsilcisi ise [[Hüseyin Rahmi Gürpınar]]’dır. Gürpınar Doğalcılık'a, ''Mürebbiye'' (1899) adlı romanında kahramanlardan birinin ağzından bu akımın ne olduğunu anlatacak kadar önem vermiştir. ''Ben Deli miyim?'' (1925) adlı romanı müstehcen bulunarak dava açılınca yazar, "gerçek öykücülük, tüm bilimleri, fenleri kapsayan, her kötülüğü, her hastalığı, her gizli fesadı, yarayı aydınlığa çıkaran yüce bir güçtür" diyerek duruşmada kendisini ve Doğalcılık anlayışını savunmuştur.
 
=== Robert T. Pennock ===
Doğalcılık, kısa ömürlü bir akım olmakla birlikte Gerçekçiliğin zenginleşmesini, yeni konuların bulunmasını, biçime öncelik tanımayan ve yaşama yakın olan bir anlatımın gelişmesini sağladı.
=== Alvin Plantinga ===
=== TürleriW. V. Quine ===
=== Karl Popper ===
 
== KaynakçaKaynaklar ==
{{Kaynakçakaynakça}}
 
{{Metafizikfelsefe-taslak}}
 
[[ca:Naturalisme (lingüística)]]
[[Kategori:Natüralizm| ]]
[[fa:طبیعت‌گرایی]]
{{Link KM|de}}
33.126

düzenleme