Çerkez Ethem

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Çerkes Ethem sayfasından yönlendirildi)
Çerkez Ethem
CerkezEthemPortre.jpg
Doğum c. 1886
Bandırma, Hüdavendigâr Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 1948 (61–62 yaşlarında)
Amman, Ürdün
Defin yeri Habjouka Mezarlığı, El-Misdar, Amman, Ürdün
Etnik köken Çerkes
Eğitim Bakırköy Süvari Küçük Zabit Mektebi
Tanınma nedeni

Kuvâ-yi Milliye birliklerine komutanlık ederek Yunan güçlerine karşı zafer sağlaması.

TBMM'ye karşı ayaklanmaları bastırması.
Din İslam
Aile Pşevu Ali Bey (babası)
Çerkes Ethem, Mustafa Kemal Paşa ile birlikte

Çerkez Ethem ya da Çerkesçe ismiye Dipşov Ethem (Çerkesçe: Дыпщэу Iэтэм, Dipşewu Etem) (c. 1886, Bandırma – 21 Eylül 1948, Amman), Çerkes asıllı Osmanlı askeri. Kurtuluş Savaşı'nda Kuvâ-yi Milliye birliklerinde komutanlık yapmış Kuvâ-yi Seyyâre'nin kurucusu ve lideridir.

Bandırma'nın bir köyü olan Emreköy'e yerleşmiş Çerkeslerin Şapsığ boyundan, Ali Bey'in beş oğlunun en küçüğüydü. Ağabeyleri, İlyas ve Nuri beyler, Rum eşkıyalarıyla çarpışırken ölmüşler, Reşit ve Tevfik de 1901 ve 1902 yıllarında Harbiye'yi bitirerek subay çıkmışlardı. Reşit Bey çeşitli cephelerde çarpıştı, Son Osmanlı Meclis-i Mebusan'ına Saruhan (şimdiki Manisa) Mebuslu olarak katıldı, oradan Birinci TBMM'ye geçti.

Çerkes Ethem, evden kaçarak Bakırköy Süvari Küçük Zabit Mektebi'ne girdi. Balkan Savaşı'nda Bulgar cephesinde yaralandı. Kıdem zammı ve madalya aldı. I. Dünya Savaşı'nda Kuşçubaşı Eşref'in yönettiği Teşkilat-ı Mahsusa ile birlikte İran, Afganistan ve Irak'a yapılan akınlara katıldı. Yaralanarak savaş sonunda köyüne çekildi.

15 Mayıs 1919 tarihinde İzmir'in işgali üzerine, vatan savunmasına başlamak için vurucu güç olarak Kuva-yi Seyyare'yi kurdu ve "Umum Kuvâ-yi Milliye Komutanı" ve Ankara'daki 20. Kolordu Komutanı olan Ali Fuat Paşa ile istişare ederek İngiliz ve Yunan birliklerinin ilerlemesine karşı gerilla operasyonları düzenledi.

Düzenli ordu kurulana dek TBMM'ye karşı girişilen ayaklanmaları bastırdı. Anzavur Ayaklanması, Çopur Musa Ayaklanması ile Gerede ve Yozgat isyanlarını bastıran Çerkes Ethem'in isyancıları yargılamadan derhal infaz etmesi TBMM üyeleri ve İstiklal Mahkemeleri tarafından onaylanmıyordu.

1920 yılının sonunda 20. Kolordu ve Komutanı Ali Fuat Paşa ile birlikte Gediz Muharebeleri'ne katıldı.

Saldırının zamansızlığı konusunda Ali Fuat paşaya ne denildiyse boşuna oldu düşüncesinde direndi sonunda batı cephesine bazı birliklerimiz 24 Ekim 1920 de gediz de bulunan yunan tümenine saldırdı. Dalgalı, düzensiz, hazırlıksız ve komutasız bazı savaşlardan sonra yenildik. Üstelik Yunanlılar Gediz saldırısına karşılık olarak 25 Ekim 1920 de Bursa bölgesinden saldırıya geçtiler, Yenişehir ve İnegöl ü ele geçirdiler. Uşak bölgesinden de saldırıya uğradık birliklerimiz Afyon Dumlupınar a çekildi böylece batı cephelerimizin her yanıdan genel bir yenilgiye uğradık. Bu durumun asıl suçlusu gezici kuvvetler komutanı olan Çerkes Ethem ve kardeşlerinin etkisiyle zamansız saldırıya geçen Ali Fuat paşaydı. bu nedenle Ali Fuat paşa ivedi olarak Ankaraya çağırıldı ve üzerindeki batı cephesi komutanlığından alındı. Gediz saldırısı Çerkes Ethem ve kardeşlerinin nasıl kişiler olduklarını bütün açıklıklarıyla ortaya çıkardı. Yeşil ordu aracılığı ile geliştirdikleri birliklerine gezici kuvvet adını veren Çerkes Ethem ve kardeşleri İsmet paşanın batı cephesi komutanı olmasından sonra başlarına buyruk hareket etmeye cephe komutanının emirlerini aldırmamaya başladılar. Kendi kendilerine bir takım unvanlar ve yetkiler verdiler. Düzenlenen ordu komutanlıkları dışında bağımsız komutanlıklar kurmaya kalkıştılar bir takım adamlar görevlendirip Anadolunun çeşitli yerlerinde kendilerine asker toplamaya devam ettiler.

Bu durum bir düzene sokulması gerekiyordu bir ülkenin 2 ordusu olamazdı. Hele Yunanistan ile burun buruna olan batı cephesinde bunun yeri olamazdı. Durumu yerinde görüp düzeltmek için Mustafa Kemal paşa bir kurul ile 4 Aralık 1920 tarihinde Eskişehir'e gitti. Amacı Çerkes Ethem ve kardeşleri İsmet paşa ile yüzleştirip durumu çözüme kavuşturmaktı fakat Çerkes Ethem yüzleşmeye gelmedi bunun üzerine Mustafa Kemal paşa batı cephesi komutanı İsmet paşaya gereğinin yapılmasının emrini verdi. Bunu duyan Çerkes Reşit süre isteyip Kütahya'ya kardeşlerinin yanına gidip çözüm bulmak istedi. Gönderilse de sonuç beklendiği gibi olumsuzdu anlaşmazlık giderilemedi. Hemen bakanlar kurulu toplandı ve kurulda tüm askeri birliklerin meclis yasalarına göre hareket etmesi gerektiği karar altına alındı. Karar Çerkes Ethem ve kardeşlerine iletildi batı cephesi komutanlığının emirlerine uyulmasını ayrıcalık yaratılmaması istendir. Ama Çerkes Ethem ve kardeşleri düzenli orduya girmemekte direndiler daha ileri giderek İsmet ve Refet paşaların cephe komutanlıklarından alınmalarını istendiler. Bu isteğin kabul etmemesi üzerine meclisi de tanımadıklarını söyleyerek ayaklandılar. Böylece artık Çerkes Ethem ve kardeşlerinin niyetleri bütün açıklığıyla ortaya çıkmış oldu devlet içerisinde bir devlet kurmak istediklerini gösterdiler. Bunun üzerine gezici kuvvetlerin dağıtılması istendi Ocak 1921'de İsmet ve Refet bey öncülüğündeki birliklerin 9 gün süren kovalaması sonucu gezici kuvvetler tümüyle tutsak edildi. Çerkes Ethem ve kardeşleri Yunanlılar a sığındılar. Böylece Çerkes Ethem ve yeşil ordu sorunu kapanmış oldu.

Savaştan sonra Ürdün'e geçti ve 21 Eylül 1948 tarihinde Amman'da öldü.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]