Çek Cumhuriyeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Çek Cumhuriyeti
Česká republika (Çekçe)
Bayrak Arma
Slogan: "Pravda vítězí" (Çekçe)
"Hakikat hüküm sürüyor"
Marşı: Kde domov můj? (Çekçe)
Evim nerede?
 Çek Cumhuriyeti konumu  (koyu yeşil)– Avrupa'da  (yeşil & koyu gri)– Avrupa Birliğinde  (yeşil)
Başkent
ve
Prag
50°05′K 14°28′D / 50.083°K 14.467°D / 50.083; 14.467
Resmî diller Çekçe
Hükûmet Üniter parlamenter cumhuriyet
 •  Başkan Miloš Zeman
 •  Başbakan Bohuslav Sobotka
Kuruluşu
 •  Avu.-Mac.'dan
ayrılma
28 Ekim 1918 
 •  Çekoslovakya'nın
dağılması
1 Ocak 1993 
Yüzölçümü
 •  Toplam 78.866 km2 (116.)
30.450 mil2
 •  Su (%) 2
Nüfus
 •  2015 tahmini 10,553,443[1] (81.)
 •  2011 sayımı 10,436,560[2]
 •  Yoğunluk 134/km2 (87.)
341/mil2
GSYH (SAGP) 2016 tahmini
 •  Toplam $343.931 milyar[3] (50.)
 •  Kişi başına $32,622[3] (39th)
GSYİH (düşük) 2016 tahmini
 •  Toplam $189.982 milyar[3] (49.)
 •  Kişi başına $18,020[3] (41.)
Gini (2014)  25.1[4]
düşük· 4.
İGE (2014) artış 0.870[5]
çok yüksek· 28.
Para birimi Çek Korunası (CZK)
Zaman dilimi CET (UTC+1)
 •  Yaz (SU) CEST (UTC+2)
Trafik akışı sağ
Telefon kodu 4202
Internet TLD .cz1
1. .eu diğer AB ülkeleri ile ortak kullanımdadır.
2. 1997'ye kadar 42 kodunu Slovakya ile ortak kullandı.

Çekya (Çekçe: Česko) ya da resmî adıyla Çek Cumhuriyeti (Çekçe: Česká republika (Bu ses hakkında dinle)), Orta Avrupa'da bir ülkedir. Kuzeyinde Polonya, batı ve kuzeybatısında Almanya, güneyinde Avusturya ve doğusunda Slovakya ile komşudur.

Tarihî Prag kenti, ülkenin başkenti ve en büyük kenti olmasının yanı sıra, çok ilgi çeken bir turizm merkezidir. Ülke, Bohemya ve Moravya bölgelerinden oluşur ve daha büyük Silezya bölgesinin bir parçasıdır. Çek Cumhuriyeti 1 Mayıs 2004'te Avrupa Birliği'nin üyesi olmuştur.

Ülkenin dünya çapında tanınan ürünleri kristal, cam işlemeleri ve garnet taşıdır. Bunun yanında, bira gerek üretim gerekse kültür olarak ülkenin en önemli sembollerindendir. Pek çok ülkede yerel bira üreticileri isim haklarını başta Bohemya bölgesine bağlı Plzeň şehri olmak üzere bu ülkeden almıştır.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin kısa adı 2016'da alınan bir kararla resmen Çekya oldu.[6] Çek Cumhuriyeti ise ülkenin resmî tam adı olarak kullanılmaktadır.[7]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Karlštejn Şatosu (14. yüzyıl)

Günümüzdeki Çeklerin ataları 5. yüzyılda Karadeniz ve Karpat dağlarından kalkarak Orta Avrupa'ya göç etmiş Slavlardır.

8. yüzyılda bölgede Büyük Moravya Prensliği kuruldu. 874 yılında Çek kökenli I. Bořivoj Hristiyanlığı kabul ederek Büyük Moravya Prensliği'nden bağımsızlığını ilân etti ve böylece ilk Bohemya devleti ortaya çıktı. I. Bořivoj'un kurduğu Přemyslovců Hanedanı Bohemya'yı Orta Çağ'ın sonuna kadar yönetti. Orta Avrupa'nın en güçlü devletlerinden biri olan Bohemya Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'nun bir parçasıydı.

Mezhep kavgalarından dolayı çıkan 15. yüzyıldaki Hussit Savaşları ve 17. yüzyıldaki Otuz Yıl Savaşları Bohemya halkına büyük zararlar verdi. 16. yüzyıldan itibaren bölge Habsburgların yönetimi altına girdi. Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu zayıfladıkça Bohemya önce Avusturya İmparatorluğu sonra da Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun bir parçası haline geldi.

Avusturya-Macaristan İmparatorluğu I. Dünya Savaşı sonunda yıkılınca 1918 yılında Slovakya, Bohemya, Moravya, Silezya, ve Karpat Rutenya birleşerek Çekoslovakya adında bir ülke haline geldiler.

II. Dünya Savaşı'nın başlamasından sonra Slovakya Nazi Almanyası'yla anlaşarak Çekoslovakya'dan ayrıldı. Nihayet 9 Mayıs 1945 tarihinde Sovyet ve Amerikan birlikleri ülkeye girerek Alman işgaline son verdiler. Çekoslovakya tekrar birleşti. 1948 yılında yönetim komünistlerin eline geçti. Bu tarihten sonra, 41 yıl boyunca Çekoslovakya Doğu Bloku'nda yer aldı.

5 Ocak 1968 tarihinde iktidara gelen Alexander Dubček siyasi bir liberalleşme dönemi başlattı. Ancak Prag Baharı adı verilen bu dönem aynı yılın 20 Ağustosunda Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği ve Varşova Paktı müttefiklerinin (Romanya hariç) ülkeyi işgal etmesi ile sona erdi. Kasım 1989'da Çekoslovakya Kadife Devrimi adı verilen kansız bir devrimle kapitalizme dönüş yaptı. 1 Ocak 1993 tarihinde ülke barışçı bir biçimde Çek Cumhuriyeti ve Slovakya olmak üzere iki ülkeye ayrıldı. Her iki ülkede geniş çaplı ekonomik reformlar yapıldı. Çek Cumhuriyeti 12 Mart 1999 tarihinde NATO'ya 1 Mayıs 2004 tarihinde de Avrupa Birliği'ne katıldı. 21 Aralık 2007 tarihi itibarı ile Avrupa Vize Birliği'ne dahil edilmiştir.

İdari bölünüş[değiştir | kaynağı değiştir]

2000 yılından beri Çek Cumhuriyeti, onüç ile (Çekçe: kraje, tekil kraj) ve başkent Prag'a ayrılmıştır. Her il kendi seçilmiş meclisine (krajské zastupitelstvo) ve il yöneticisine hejtman sahiptir. Prag'da meclis ve başkanlık güçleri, şehir konseyi ve belediye başkanı tarafından yürütülür.

Çek Cumhuriyeti'nin geleneksel illerini ve günümüzdeki idari illerini gösteren harita
İlçelerle beraber harita
Plaka
kodu
İl adı
Türkçe
İl adı
Çekçe
İdari
yer
Nüfus
(2004 tahmini)
Nüfus
(2011 tahmini)[8]
A Prag a Hlavní město Praha n/a 1,170,571 1,268,796
S Merkez Bohemya ili Středočeský kraj Pragb 1,144,071 1,289,211
C Güney Bohemya ili Jihočeský kraj České Budějovice 625,712 628,336
P Pilsen ili Plzeňský kraj Plzeň 549,618 570,401
K Karlovy Vary ili Karlovarský kraj Karlovy Vary 304,588 808,961
U Ústí nad Labem ili Ústecký kraj Ústí nad Labem 822,133 835,814
L Liberec ili Liberecký kraj Liberec 427,563 432,439
H Hradec Králové ili Královéhradecký kraj Hradec Králové 547,296 547,916
E Pardubice ili Pardubický kraj Pardubice 505,285 511,627
M Olomouc ili Olomoucký kraj Olomouc 635,126 628,427
T Moravian-Silesian ili Moravskoslezský kraj Ostrava 1,257,554 1,205,834
B Güney Moravya ili Jihomoravský kraj Brno 1,123,201 1,163,508
Z Zlín ili Zlínský kraj Zlín 590,706 579,944
J Vysočina ili Kraj Vysočina Jihlava 517,153 505,565

a Başkent.
b Devlet dairesi yeri.

Politika[değiştir | kaynağı değiştir]

Çek Cumhuriyeti’nde çok partili parlamenter sistem vardır. Temsilciler Meclisi’nde 200, Senato’da 81 üye bulunmaktadır.

1993’ten 2012’ye kadar Cumhurbaşkanı 5 yıllığına meclis tarafından seçiliyor ve en fazla iki dönem görev yapabiliyordu. 2013 yılında ise Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından seçilmiştir. Milos Zeman doğrudan seçilen ilk cumhurbaşkanı olmuştur.

Hükümet Temsilciler Meclisi’ne karşı sorumludur. 17 Ocak 2014’te göreve gelen başbakan Bohuslav Sobotka 11. başbakan olarak halen görev yapmaktadır. Ülkede % 5 seçim barajı uygulanmaktadır. Temsilciler Meclisi üyeleri dört yıllık bir dönem için seçilmektedir. 14 idari seçim bölgesi bulunmaktadır.

Politik partiler ve seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

2013 genel seçimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Parti Oy % +/– Sandalye +/–
Çek Sosyal Demokrat Partisi (ČSSD) 1,016,829 20.46 –1.62 50 –6
ANO 2011 927,240 18.66 New 47 New
Komünist Parti (KSČM) 741,044 14.91 +3.64 33 +7
TOP 09 596,357 12.00 –4.70 26 –15
Civic Democratic Party (ODS) 384,174 7.73 –12.50 16 –37
Doğrudan Demokrasi Partisi (ÚSVIT) 342,339 6.89 New 14 New
Hristiyan Demokratlar Birliği – Çekoslovak Toplum Partisi (KDU-ČSL) 336,970 6.78 +2.39 14 +14

Ordu[değiştir | kaynağı değiştir]

Çek Cumhuriyeti, 12 Mart 1999 tarihinden beri NATO üyesidir. Ülke GSYİH'sinin %1,8'ini askerî harcamalara ayırmaktadır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Çek Cumhuriyeti 51°'nin kuzeyinde bulunan küçük bir bölge dışında 48° ila 51° K enlemlerinde ve 12° ila 19° D boylamlarında yer almaktadır.

Ülkedeki yeryüzü şekilleri bölgesine göre değişmektedir. Batıdaki Bohemya'da genelde yüksek olmayan dağlar tarafından çevrelenen nehir havzaları, tepeler ve platolar bulunur. Ülkenin doğusundaki Moravya ise dağlıktır.[9][10]

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çek Cumhuriyeti Nüfusu[11]
Yıl Toplam Artış Yıl Toplam Artış
1857 7.016.531 - 1930 10.674.386  %6,6
1869 7.617.230  %8,6 1950 8.896.133  %-16.7
1880 8.222.013  %7,9 1961 9.571.531  %7,6
1890 8.665.421  %5,4 1970 9.807.697  %2,5
1900 9.372.214  %8,2 1980 10.291.927  %4,9
1910 10.078.637  %7,5 1991 10.302.215  %0,1
1921 10.009.587  %-0,7 2001 10.230.060  %-0,7

Çek Cumhuriyeti nüfusunun %94,2'si Çeklerden oluşur. Küçük azınlık olarak Slovaklar (%1,9) ve Almanlar (%0,4) vardır. Ayrıca ülkede bir miktar Polonyalı da yaşar. Nüfusun büyük çoğunluğu şehirlerde yaşar. Nüfusun en yoğun olduğu yerler başkent Prag ile Pilsen, Brno ve Ostrava'dır.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Çek Cumhuriyeti AB'de Estonya'dan sonra en büyük ateist nüfusu barındıran ülkedir. Nüfusun %60'ının dinî inancı yoktur. Günümüzde kullanılmayan bazı kilise ve manastırlar konser salonu, müze olarak hizmet vermektedir.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Population change – 1st – 2nd quarter of 2015". Czech Statistical Office. 21 March 2016. https://www.czso.cz/csu/czso/population-of-the-czech-republic-increased. Erişim tarihi: 21 Mart 2016. 
  2. ^ Census of Population and Housing 2011: Basic final results. Czech Statistical Office. Retrieved on 19 Aralık 2012.
  3. ^ a b c d "Czech Republic". International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&pr.y=6&sy=2015&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=935&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=. Erişim tarihi: 31 Aralık 2015. 
  4. ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)". Eurostat Data Explorer. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do. Erişim tarihi: 4 Aralık 2015. 
  5. ^ "Human Development Report 2015". United Nations. 2015. http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf. Erişim tarihi: 14 Aralık 2015. 
  6. ^ "Çek Cumhuriyeti'nin ismi artık resmen Çekya oldu". Hürriyet. 3 Temmuz 2016. http://www.hurriyet.com.tr/cek-cumhuriyetinin-ismi-artik-resmen-cekya-oldu-40128073. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2016. 
  7. ^ "Czech Republic or Czechia? The debate goes on" (İngilizce). The National. 28 Nisan 2016. http://www.thenational.ae/world/europe/czech-republic-or-czechia-the-debate-goes-on. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2016. 
  8. ^ "Základní výsledky". Czech Statistical Office. http://vdb.czso.cz/sldbvo/#!stranka=zakladni-vysledky&tu=0&th=&vseuzemi=null&v=&vo=H4sIAAAAAAAAAGVPu07DQBDcGJm8XASKdHxCIlFBKrjkHNny4yL7YoQrDmIlIJMY-xxcIdFAQQs9BWV-AvEFtFSInpoSNkhAwUi72pFmNLOLd1CzFNZOxFy0c3kctw2RTRyRqOWXx6fmwfMKKH2oxTMx6osjOUtNqMpJGmWTWTwqkp1dWEI7r-Bu4NQlVIe-7g2IR5zsDC4A_mmgQJFvsL1vkYQSkVA2GHUZx0vZ7EhYtRjtmT6yzpaEGiWcBcQnlCRLKycBs5htopUh5_uDkHU9EiLn6HWJYesUiStBDXQv1H8_jMV03DanMhpH6frb_cPH5fW2AiUT1LmI86hIofGnc_PTwyi9Wtxt1G9fbxTsnXwiJGiY2Pecn9AyJ92hbWH3ikl1lw8CbKX5Nu22QmLZrZ5XfAFdFX7ZZwEAAA..&void=. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2015. 
  9. ^ CIA World Factbook- Czech Republic
  10. ^ ABD Kongre Kütüphanesi, A Country Study: Czechoslovakia (Former)
  11. ^ Czech Statistic Office

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]