İçeriğe atla

Çaykara

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Çaykara
Çaykara'nın en turistik bölgesi Uzungöl, 2024
Çaykara'nın en turistik bölgesi Uzungöl, 2024
Çaykara'nın Trabzon'daki konumu
Çaykara'nın Trabzon'daki konumu

Trabzon İli Siyasi Haritası
Koordinatlar: 40°44′51″N 40°14′31″E / 40.7475°K 40.2419°D / 40.7475; 40.2419
ÜlkeTürkiye
İlTrabzon
Coğrafi bölgeKaradeniz Bölgesi
İdare
 • KaymakamAli Sapmaz[1]
 • Belediye başkanıHanefi Tok (AK Parti)
Yüzölçümü
 • Toplam574 km²
Rakım309 m
Nüfus
 (2018)
 • Toplam16.213
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
ISO 3166 koduTR-61
Posta kodu61940
İl alan kodu0462
İl plaka kodu61

Çaykara (Romeika: Κατωχώρι, Katoxόri), Trabzon ilinin ilçesidir. İlin önemli turistik yerlerinden Taşkıran ve Uzungöl bu ilçede bulunur. İl merkezine 76 km uzaklıktadır.

2014 yılına kadar ilçeye bağlı 27 köy bulunurken, 2014 yılı itibarıyla Trabzon ilinin Büyükşehir olması nedeniyle 32 yerleşim mahalle statüsü almıştır.

Of ve Çaykara 1877 yılında

İlçenin tarihi, genelde Trabzon'un tarihi ile ilişkilidir. Tarihi bilgilere göre bölgede varlığı tespit edilen en eski halk Lazların ataları olan Kolhlardır. Antik Çağ'da sırasıyla Pontus Krallığı, Roma İmparatorluğu, Bizans ve Trabzon İmparatorluğu'nun yönetimine giren yöre,[2] 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon İmparatorluğu'nu yıkması ile kesin olarak Osmanlı İmparatorluğu'nun yönetimine geçmiştir. Çaykara ilçe merkezinin Osmanlı dönemindeki adı "Kadahor"'dur. Kadahor adıyla Of'a bağlı köyden ilk olarak 1681 yılı Avarız Defterinde bahsedilmektedir. Bu defterde, yerleşimde tamamı Müslüman 24 avarız neferi kaydedilmiştir.[3]

1915 yılında I. Dünya Savaşı sırasında ilçe Rus Ordusunun işgaline uğramıştır. İlçenin 27 km güneyindeki Sultan Murat Yaylası'nda bulunan "Şehitler Tepesi" bu savaşta şehit düşen Türk Askerlerinin ölümsüz anıtıdır. 1925 yılına kadar Of ilçesine bağlı bir köy iken, 1925 yılında bucak, Çaykara ismiyle 1 Haziran 1947 tarihinde 5071 sayılı kanunla Of ilçesinden ayrılarak ilçe statüsüne kavuşmuş, 1 Ocak 1948 tarihinde de fiilen teşkilatlandırılmıştır. 27 Şubat "Kurtuluş Günü" olarak kutlanmaktadır.

İlçeye "Çaykara" adı Solaklı ve Yeşilalan derelerinin birleştiği yere yakın taşların arasından çıkan "Çaykara Suyu" nedeniyle verilmiştir. Halk arasında kullanılan eski adı Kadahor olup "Aşağı köy" anlamına gelmektedir.[4]

Solaklı Çayı üzerindeki Hapsiyaş Köprüsü.

İlçe, dağlık ve kayalık bir yapıya sahiptir. Trabzon iline 75 km uzaklıktadır. İlçe merkezi denizden 25 km içeridedir. Of ilçesinden Bayburt ili İstikametine uzanan vadinin içinde kurulmuştur.

Soğanlı Dağları ve Uzungöl bucağının doğu ve güneyinde bulunan dağlardan çıkan sular, Ataköy Kasabası yakınında birleşerek Solaklı Çayı adını alır ve Of ilçesinde denize dökülür. Solaklı Çayı'nın yatağı dar olduğundan, bu çayın kenarında bulunan İlçein yerleşim alanı da dardır. Çaykara, Trabzon'un deniz sahilinden içeride olan 6 ilçesinden biridir. İlçenin yüzölçümü 574 km²dir.[5] İlçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 309 metredir.[6] Of-Dernekpazarı-Çaykara-Bayburt Devlet Karayolu, Solaklı Çayı'nı takip eder. Bölgede, Doğu Karadeniz Dağları'nın en yüksek bölgesi olan Kaçkarlar'ın batıya doğru uzanan son uzantıları bulunmaktadır. Bu dağlar, Üst Kretase yaşlı kayaçlardan oluşur ve önemli zirveleri arasında Demirkapı (3.376 m), Kayışkıran (3.156 m) ve Karakaya (3.139 m) tepeleri yer alır. Buzul vadileri boyunca yayılan birçok buzul gölü bulunmaktadır, en önemlileri arasında Karagöl, Sarıgöl, Balıklı Göl ve Aygır gölleri yer alır.

1947 yılında ilçe statüsüne kavuşan Çaykara'nın 4 kasabası, 27 mahallesi ve 11 mahallesi bulunmaktadır. İlçenin dağlık ve yamaç oluşu yerleşim alanlarının dağınık olmasına sebep olmaktadır. Bu itibarla her mahallenin birçok mezrası (Kom) ve yazın şenlenen yaylaları bulunmaktadır. Merkez Belediyesinden başka Ataköy, Karaçam, Uzungöl ve Taşkıran kasabalarında belediye teşkilatı kurulmuştur. İlçe merkezinde altyapı hizmetleri tamamlanmış olup, çevre ilçelerle de ulaşımı sürekli ve normal durumdadır.

Belediye başkanları

[değiştir | kaynağı değiştir]
Seçim İsim Parti
1950 Hasan Erol Bilinmiyor
Yavuz Selim Bıyıktay
1950 Hasan Tahsin Özkan
1955
1960 P. Yarbay Cevdet Akbıyık
İzzet Şahin
1960-1962 J. Yzb. Cemal Tamer
1962 Mustafa Akyol
1962-1963 Eyüp Aytaş
1963 Kazım Kofoğlu Adalet Partisi
1968
1973 Ahmet Hamdi Tiryakioğlu Cumhuriyet Halk Partisi
1977
1980 Remzi Selçuk Askeri
1980-1982 Yılmaz Sarıoğlu
1982-1983 Sebahattin Yücel
1983-1984 Sıddık Çetin
1984 Ferhat Kemal Uzuner
1984 Halim Nuhoğlu Bağımsız
1988-1989 Mehmet Tiryakioğlu Bilinmiyor
1989 Aydın Konan Doğru Yol Partisi
1994
1999 Aydın Kofoğlu
2004 Abdürrehim Özkan Adalet ve Kalkınma Partisi
2009 Namık Kemal Gedikoğlu Bağımsız
2014 Hanefi Tok Adalet ve Kalkınma Partisi
2019
2024
Kaynak:[7]

İlçede evlenme yaşları genelde erkeklerde 20-24, kızlarda 17-20 yaşları arasındadır. Evlenen gençler gelir düzeyinin düşük olması nedeniyle genelde ilçeyi terk edip gurbete göç etmektedir. Eşler evlilikten önce kısa bir nişanlılık dönemi geçirirler. Düğünler genelde basit geçer. Düğünü takip eden 7. gün "Yedi" diye tabir edilen tören yapılır. Son zamanlarda İlçe merkezindeki düğünler Halk Eğitim Merkezi ve Belediye Düğün Salonunda yapılmaya başlanmıştır. Düğünlerde kemençe ve kaval gibi mahalli çalgılar eşliğinde horon oynanır.

Halkın giyim kuşamı giderek modern görünüme dönüşmektedir. Yöresel kıyafet genelde yaşlılarda görünür. Geleneksel kıyafetlerde en önemli giysiler zıpka, laz donu, sapuk, peştamal, yazma, kefiye ve oğluk olarak gösterilebilir. Karadeniz Rumcası birçok köyde kullanılmaya devam edilmektedir.

Turizm ve doğal kaynaklar

[değiştir | kaynağı değiştir]
Uzungöl

İlçe turizm yönünden Trabzon'un diğer ilçelerine nazaran, sınırları içinde bulunan Taşkıran ve Uzungöl Beldeleri nedeniyle şanslı bir konuma sahiptir. Özellikle son 10 yıl içinde tanıtım yapılan bu doğa harikası beldelerimiz, her yıl birçok yerli ve yabancı turist tarafından ziyaret edilmiştir.

Çaykara Uzungöl arasındaki asfalt yol yapımı çalışmaları bitmiştir. Halen beldedeki yatak kapasitesi 1000'e ulaşmıştır. Girişimciler tarafından yaptırılan bungalov tipi evler vardır.

Yıllar önce bir dağ yamacının kayarak dere ağzını kapatması sonucu oluşan suni gölün hemen yanında başlayan gür çam ormanların yüksekliği 2000 metreyi bulur. Bu ormanların hemen bittiği yerde, hemen yöre insanlarının yazın kullandığı geniş yaylalarımız gelir. Son zamanlarda deniz turizmin den sıkılan yerli ve yabancı turistler Yayla Turizmine önem vermeleri neticesinde yaylalar da bu hareketlilikten nasibini almaya başlamıştır. Nitekim Sultanmurat Yaylasında 3 yıldızlı otel ayarında ve 150 yataklı modern otel 1997 yılında faaliyete geçmiş olup, hâlen var olan talepleri daha şimdiden karşılayamaz duruma gelmiştir. Keza aynı güzergâh üzerinde bulunan Limonsuyu Yaylasında 100 yataklı otel bulunmakta olup, yapılan bu yatırımlar ileride yapılacak yeni yatırımların müjdesini vermektedir.

Yıl Toplam Şehir Kır
1950[8]34.28480133.483
1955[9]35.55995034.609
1960[10]38.6521.09737.555
1965[11]38.2211.60536.616
1970[12]42.1381.31840.820
1975[13]38.6361.35137.285
1980[14]34.6971.08533.612
1985[15]33.9062.02231.884
1990[16][a]21.6602.25019.410
2000[17]35.4355.82929.606
2007[18]14.0181.50012.518
2008[19]16.2682.61713.651
2009[20]18.0922.43615.656
2010[21]16.9392.46914.470
2011[22]14.2542.08612.168
2012[23]13.2202.00011.220
2013[24]14.38414.384veri yok
2014[25]13.85413.854veri yok
2015[26]12.87412.874veri yok
2016[26]12.67212.672veri yok
2017[26]12.39612.396veri yok
2018[26]16.21316.213veri yok
2019[26]14.37914.379veri yok
2020[26]13.89013.890veri yok
2021[26]13.55013.550veri yok
2022[26]13.07013.070veri yok
2023[26]15.18015.180veri yok
2024[26]13.67413.674veri yok

Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

  1. ↑ Dernekpazarı ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.
  1. ↑ "Kaymakam Ali SAPMAZ". 8 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2025.
  2. ↑ "Karadeniz Bömlgesi tarihi". 27 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2008.
  3. ↑ Bostan, Mehmet Hanefi (2005). "XVII. Yüzyıl Avârız ve Cizye Defterlerine Göre Of Kazasının Nüfusu ve Etnik Yapısı-XIV. Türk Tarih Kongresi". www.academia.edu. ss. 413-429. 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi11 Haziran 2023.
  4. ↑ Özhan Öztürk. Karadeniz Ansiklopedik Sözlük 27 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Kadahor maddesi. istanbul. 2005
  5. ↑ "HGM | Harita Genel Müdürlüğü - Ulusal Haritacılık Kurumu". www.harita.gov.tr. 3 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2025.
  6. ↑ "Çaykara Haritası Çaykara Nerede". www.haritatr.com. 7 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2026.
  7. ↑ "Eski Başkanlarımız". ÇAYKARA BELEDİYESİ. 1 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2025.
  8. ↑  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  9. ↑  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  10. ↑  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
  11. ↑ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  12. ↑ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  13. ↑ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  14. ↑ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  15. ↑ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  16. ↑ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  17. ↑ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  18. ↑ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  19. ↑ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  20. ↑ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  21. ↑ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  22. ↑ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  23. ↑ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
  24. ↑ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
  25. ↑ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
  26. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
    • "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
    • "Çaykara Nüfusu - Trabzon". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021.
    • "Trabzon Çaykara Nüfusu". nufusune.com.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]