Zoe (imparatoriçe)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Zoe
Ζωή
Bizans İmparatoriçesi
Zoe mosaic Hagia Sophia.jpg
Zoe'nin Ayasofya'da bulunan portresi
Hüküm süresi 1028 - 1050

III. Romanos (1028-1034)
IV. Mikhail Paflagonyalı (1034)
V. Mikhail(1034-1042)
Teodora (1042)

IX. Konstantin Monomakos (1042-1050)
Önce gelen VIII. Konstantin
Sonra gelen IX. Konstantin Monomakos
Tam adı Zōē
Doğum tarihi yak. 978
Doğum yeri Konstantinopolis
Ölüm tarihi 1050
Ölüm yeri Konstantinopolis
Eşler III. Romanos
IV. Mikhail Paflagonyalı
V. Mikhail
IX. Konstantin Monomakos
Hanedan Makedon Hanedanı
Babası VIII. Konstantin

Zoe (Yunanca:Ζωή, Zōē); (978~980?, Konstantinopolis-1050, Konstantinopolis [bugün İstanbul]). Birkac imparatoru ile birlikte ortak Bizans imparatoriçesi olarak hüküm sürmüştür.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparator VIII. Konstantin'in (hükümdarlığı 1025-1028) kızıydı. Ölüm döşeğindeki babası VIII. Konstantin geride erkek evlat bırakmadan öleceğini anlayınca, 48 yaşındaki Zoe'yi kendisinden 20 yaş büyük III. Romanos Argiros (hükümdarlığı 1028-1034) ile evlenmeye zorladı. 1028'de tahtın varisi III. Romanos Argiros'la evlendi. Aynı yıl kocasının tahta çıkmasıyla imparatoriçe oldu. (Gençliğinde Kutsal Roma-Germen imparatoru III. Otto [hd 996-1002] ile nişanlanan Zoe, Otto'nun ölümü üzerine [1002] evlenme gerçekleşmeden Konstantinopolis'e dönmek zorunda kalmıştı.) Kendini beğenmiş ve kıskanç kişiliği yüzünden kız kardeşi Teodora'yı bir manastıra kapattırdı. Kocası tarafından ihmal edildiği için, Paflagonyalı genç saray görevlilerinden Mihail'e aşık oldu. Bazı kaynaklara göre Zoe, bu evlilik sırasında, aşık olduğu sarayın güçlü adamı Yannis Orfanotrofos'un teşviki ile Paflagonyalı köylü çocuğu Mikhail'le evlenmek için 11 Nisan 1034 gecesi kocası III. Romanos'u banyoda boğdurtarak ya da zehirleterek ortadan kaldırdı. Kocasının ölümünden sonra (1034) sonra devlet yönetimini ele geçirdi, Mikhail ile evlenerek yeni kocasını IV. Mikhail adıyla tahta çıkardı. Ama imparator ertesi yıl ölünce Zoe gene Yannis Orfanotrofos'un tavsiyesine uyarak sabık imparator Mikhail'in yeğenini evlat edindi ve V. Mikhail adıyla imparator ilan etti.

1041'de başa geçen V. Mikhail Kalaphates, Zoe'yi safdışı etmek niyetiyle Prinkipo'ya (Büyükada) sürünce, Zoe'nin mensubu bulunduğu Makedonyalılar Hanedanı'na bağlı olan Konstantinopolis halkı ve saray efradı, Nisan 1042'de ayaklandı, Mikhail'i tahtı terk etmeye zorladı. V. Mikhail, Nisan 1042'de tahttan indirildi ve gözleri kör edilerek bir manastıra kapatıldı.

Zoe ile Teodora 1042 Paskalya Yortusu'nda birlikte imparatoriçe ilan edildiler. Böylece Zoe, kız kardeşi Teodora (hükümdarlığı 1042, 1055-1056) ile birlikte Bizans'ın hükümdarı oldu. Ama iki kız kardeş birbirlerine düştüler. Zoe konumunu sağlama almak için iyi bir aileden gelme Konstantinopolisli senatör IX. Konstantinos Monomakhos'la (hükümdarlığı 1042-1055) üçüncü evliliğini yaptı ve 1050'de hayata gözlerini kapadı.

Dönemin ünlü düşünürü Mikhael Psellos'a göre, Zoe dindar görünüşlü fakat değersiz, anlamakta hızlı fazla konuşmakta yavaş, harcamalarda çok eli açık fakat kaprisli biriydi. Özellikle parfüm ve güzel kokulu yağlara düşkün olup bunların saray atölyelerindeki üretimiyle bizzat ilgilenirdi. Ayasofya'da bulunan portresinin ne zaman konulduğu kesin olarak bilinmez.

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Psellos, Mikhail (çev. Işın Demirkent) (1992) Mikhail Psellos'un Khronographiası, Birinci Kitap, Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları XIX.Dizi - Sa.12 . ISBN 975-16-0485-0
  • Ostrogorsky, Georg (çev. Fikret Işıltan), (1999 5.baskı) Bizans Devleti Tarihi, Ankara:Türkiye Tarih Kurumu ISBN 975-16-0348-X (Orijinal 1.baskı:1940)
  • Gregory, Timothy E. (çev. Esra Ermert), (2008), Bizans Tarihi, İstanbul:Yapı Kredi Yayınları ISBN 978-975-08-1507-2
  • C. Diehl, Impératrices de Byzance, Paris, 1959' (Fransızca)
  • Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi - T.C. Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı, 1994
  • Encyclopædia Britannica Fifteenth Edition, 1993
Resmî unvanlar
Önce gelen:
VIII. Konstantin
Bizans İmparatoriçesi
Ortak imparatoriçe:

III. Romanos (1028-1034)
IV. Mikhail Paflagonyalı (1034)
V. Mikhail(1034-1042)
Teodora (1042)
IX. Konstantin Monomakos (1042-1050)

Sonra gelen:
IX. Konstantin Monomakos