Zhao Ziyang

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Zhao Ziyang
赵紫阳
Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi Genel Sekreteri
Görev süresi
16 Ocak 1987 – 23 Haziran 1989
Devlet Başkanı Li Xiannian
Yang Shangkun
Premier Li Peng
Lider Deng Xiaoping
Yerine geldiği Hu Yaobang
Yerine gelen Jiang Zemin
Çin Halk Cumhuriyeti Başbakanı
Görev süresi
10 Eylül 1980 – 24 Kasım 1987
Devlet Başkanı Li Xiannian
Vekil Deng Xiaoping
Wan Li
Yerine geldiği Hua Guofeng
Yerine gelen Li Peng
Kişi bilgileri
Doğum 17 Ekim 1919
Hua Xian, Henan, Çin
Ölüm 17 Ocak 2005 (85 yaşında)
Pekin, Çin Halk Cumhuriyeti
Partisi Çin Komünist Partisi
İmzası

Zhao Ziyang (Çince: 赵紫阳, d. 17 Ekim 1919, Hua Xian, Henan - ö. 17 Ocak 2005, Pekin, Çin Halk Cumhuriyeti), 1980-87 arasında başbakanlık, 1987-89 arasında da Çin Komünist Partisi (ÇKP) genel sekreterliği görevlerinde bulunan Çinli devlet adamı.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Henan'da toprak sahibi bir ailenin oğluydu. 1932'de Genç Komünistler Birliği'ne katıldı. 1938'de ÇKP üyesi oldu. II. Dünya Savaşı sırasında Çin'in kuzeyindeki yerel parti örgütlerinde çalıştı. 1949'da iç savaşın komünistlerin zaferiyle sonuçlanıp, Halk Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra Guangdong bölgesinde parti sekreteri olan Zhao, ondan sonraki yıllarda Deng Xiaoping ve Liu Shaoqi gibi ılımlılara yakınlaştı. Orada 1965'te parti il örgütü birinci sekreteri oldu. 1967'de Çin Kültür Devrimi sırasında partiden atıldı. Daha sonra saygınlığı geri verildi ve 1974'te, yeniden Guangdong'da parti sekreteri oldu.

1975'te Çin'de nüfus yoğunluğunun en yüksek olduğu Sichuan'a gönderildi. Orada piyasa ekonomisine yönelik reformları başlatan kişi oldu. Beş yıl içinde sanayi ve tarım üretiminde büyük artışlar gerçekleştirdi. Bunu işçilerin verimlilikleri ölçüsünde ödüllerindirilmesi ve bireysel girişimi özendiren maddi teşviklerin kullanılması gibi yöntemlerle sağladı; ayrıca fabrika yöneticilerinin yetkilerini artırdı ve köylülerin özel topraklarını genişletmelerine izin verdi. Bu başarılarıyla partinin fiili lideri Deng Xiaoping'in dikkatini çekti ve 1977'de Politbüro yedek üyesi, 1979'da da tam üye oldu. 1980'de Politbüro Daimi Komitesi'ne girdi.

1980 başlarında başbakan yardımcılığına getirilen Zhao eylülde Hua Guofeng'in yerine başbakan oldu. Üretici güçlerin gelişmesine katkıda bulunacak bir dizi yeni politika ve yöntemler oluşturmaya çalıştı. Sichuan'da giriştiği deneyleri başbakan olarak bütün Çin'de uygulamaya yöneldi. Binlerce sanayi işletmesini sınırlı bir çerçevede özyönetim ilkesine göre yapılandırdı; köylülerin üretim sürecindeki denetimlerini genişletti. 1980'lerde onun uyguladığı yöntemler hem tarımda hem de hafif sanayide önemli üretim artışlarına yol açtı.

Liderliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Zhao Ocak 1987'de Hu Yaobang'ın Komünist Parti genel sekreterliğinden istifa ettirilmesi üzerine bu göreve önce vekaleten, kasımda da resmen atandı. Bu görevi sırasında sanayide hükümet denetimlerini gevşetme politikasını sürdürdü; ülkenin kıyı bölgelerinde özel özgür girişim alanları oluşturulmasını savundu. Başbakan Li Peng ise hükümet denetimine ağırlık veren bir yaklaşımı benimsedi.

Tiananmen Olayları[değiştir | kaynağı değiştir]

Nisan 1989'da Pekin'de yönetimin demokratikleştirilmesini savunan kitlesel öğrenci gösterileri yapıldı. Bu gösterilerin yaygınlaşması üzerine parti yönetiminde, öğrencilerin istemlerine sıcak bakan Zhao ve yandaşları ile gösterilerin bastırılmasını savunan Li ve arkadaşları arasında ciddi bir görüş ayrılığı ortaya çıktı. Deng'in desteğini alan Li sıkıyönetim ilan etti ve ordu birliklerini kullanarak göstericileri sert biçimde ezdi. Zhao, olayların ardından, 23 Haziran 1989'da parti yönetiminde ve hükümetteki görevlerinden azledildi; genel sekreterlik görevine Jiang Zemin getirildi.

1989'dan ölümüne değin ev hapsinde tutuldu.[1] 17 Ocak 2005'te, Pekin'de, 85 yaşında yaşamını kaybetti. Ev hapsindeyken kayda alınan anıları ölümünden dört yıl sonra, Hong Kong'da Devletin Mahkumu - Çinli lider Zhao Ziyang'ın Gizli Mülâkatları adıyla kitaplaştırıldı.[2]


Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Zhao Ziyang ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

Parti siyasi görevi
Önce gelen:
Hu Yaobang
Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi Genel Sekreteri
1987-1989
Sonra gelen:
Jiang Zemin
Siyasi görevi
Önce gelen:
Hua Guofeng
Çin Halk Cumhuriyeti Başbakanı
1980-1987
Sonra gelen:
Li Peng