Yol havası

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Karadeniz bölgesinde, özellikle Rize ve Trabzon yöresinde yaygın olarak yaşatılan bir uzun hava türüdür. Sözel seslendirmede konuşurcasına (Recitatif) söyleme belirgin özelliktir. Yöre ağzı da belirgin olarak kendini gösterir. Bu türde Hüseyni makamı sıkça kullanılmıştır. Az olmakla birlikte hicaz yol havalarına da rastlanmaktadır. Ezgilerin ses genişliği en çok bir sekizlidir. Sekizliyi aşan ses genliğinde yol havasına rastlanmamıştır. Yol havasının eşlik çalgıları kemençe ve tulumdur.

Konuları aşk, sevda ve doğadır. Halk şiirinin 7 ve 11 'li hece ölçüleri kullanılmıştır. Sözler anonimdir. Özellikle gurbete gidişlerde "yola vurmalar" nadiren düğünlerde "gelin çıkarmada" erkekler tarafından seslendirilir. Gelenekte doğaçtan yol havası söyleme ve ardından karşılıklı atışma niteliğinde "atma türkü" özelliğini görmekteyiz. Ancak bu atışma aşıkların yaptığı gibi bir konu üstünde, belli bir ayağa göre yapılmayıp, genellikle mani dörtlüklerinden kurulu daha sade değişmelerdir. Karadeniz Bölgesi'nden 1923 mübadelesi ile Yunanistan'a giden Karadeniz Rumları tarafından makri adıyla bilinmekte ve yaşatılmaktadır

Yol havası" tabirine, yurdumuzun çeşitli bölgelerinde de tesadüf edilir. Genel olarak yol boyunca söylenen "Türkü/ezgi" anlamında kullanılır. Bu tabir, Doğu Karadeniz içinde yer alan Trabzon, Giresun, Rize gibi illerde ve bu illeri çevreleyen yörelerde çok yaygın serbest rirtmli söylenen bir kalıp ezgiyi ifade eder. Halk arasında "Yayla havası" olarak da adlandırılır. Bahar ayı geldiğinde yaylaya çıkmakta olan halk, yayla yolu boyunca coşkusunu çeşitli eğlencelerle gösterir ki: yaylaya çıkma coşkusunu en güzel ifade eden, bu Yayla havalan/Yol havaları'dır. Bunlar çoğunlukla, kemence eşliğinde çalınır. Kimi zaman zurna ve kavalla da okunur. Serbest ritimde ve yine çoğu zaman serbest vezinli güftelere dayalı ezgiler halinde seslendirilir. Güfte, aliterasyonlu ve mensur ifadeye daha yakındır. Serbest vezine bağlanan manzum güfteler de, eser içinde kullanılır.