Yiv

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
I. Dünya Savaşı yıllarında kullanılan 75 mm çaplı bir top namlusundaki yivler
türkiyede avcılar tarafından yaygın olarak kullanılan ve yerli modelleri yerli firmalar tarafından üretilen yarı otomatik yivsiz av tüfeği. Yivsiz tüfekler fişek içindeki saçmayı fırlatırlar ve namlu çapları Gauge ile ölçülür.
Türkiyeye MKE tarafından ithal edilen .308 winchester kalibre CZ 550 yivli av tüfeği. Yivli tüfekler mermi fırlatırlar ve namlu çapları inç veya mm cinsinden beyan edilir.(örn. resimdeki tüfeğin 0,308 inçlik kalibresi 7, 62mm gibi bir değere sahiptir). Türkiye Cumhuriyeti yasalarına göre (tabanca dışında) yivli tüfeklerin menzilleri ve yarattıkları tahribatın yüksek olmasından dolayı imalat ve ithalatı MKE tekelindedir.
Yiv-set çekilmiş namlu(Solda) ve Poligonal yivli namu(Sağda)
yaygın olarak kullanılan 9mm'lik tabanca namlularınan çekilmiş olan yiv-set

Yiv ateşli silahlarda merminin yolunda seyrederken dönme hareketi kazanmasını sağlayan namlu içine açılmış birbirine paralel kabarıklıklardan oluşan ve namlu içine spiral görüntü kazandıran kabarıntı ve oyuklardır.

Bir mermi çekirdeği daha uzak mesafelere gönderebilmenin tek yolu namlu çıkışında çekirdeğe daha fazla hız kazandırmaktır. dolayısı ile potansiyel enerjisi arttırmak ve önündeki direnci (hava) delebilme kabiliyetini arttırarak daha az sürtünme ile karşılaşmasını sağlamaktır. Bunun için de ileriye harekete ilaveten mermiye dönüş hareketi kazandırılması düşünülmüştür. Bu işlemi sağlayan cihaz da yiv-set çekilmiş namludur.

İşlevi[değiştir | kaynağı değiştir]

Merminin dengesini ve hızını artırarak menzil, tahribat ve hedefi vurma etkilerini artırır. Namlu içindeki oyuklara "yiv", çıkıntılara ise "set" denir. Bu tür namluya sahip tüfeklere ise "Yivli tüfek" denir. günümüz piyade tüfeklerinin tamamına yakını ve tabancaların tamamı yivli silah kategorisinde yer alırlar. Top gibi ağır silahlar yivli veya yivsiz olarak üretilebilseler de uzun menzilli toplar daima yivli namluya sahipdirler.

Mütedavil Silahlarda Yiv-Set[değiştir | kaynağı değiştir]

Yivli tüfeklerin özellikleri beyan edilirken namlu çapı uzunluğuna ilaveten yiv dönüşünün sağdan sola veya soldan sağa olması ve yiv-set sayısına göre kategorilendirilirler.(Örn. Türk ordusunda standart piyade tüfeği konumunda olan G3 7.62mm çapında soldan sağa dönüşlü 4 adet yiv-setli namluya sahiptir). Yivli namluları birbirinden ayıran bir başka özellik ise merminin kendi ekseni civarında dönene kadar kat ettiği mesafedir. bu mesafeye Hatve denir. Mermi yivli namludan çıktığında namlunun yivlerinin şeklini almış olur. (örn. poligonal namluya sahip bir tabanca (örn Jericho 941)'dan çıkan mermi poligonal şekil almıştır) bu özellik ve yiv set çekilmiş namluların yapılan işleme bağlı mikro girinti-çıkntıları ve özellikle kullanıma bağlı yiv-set üzerinde oluşan hasarlar ve değişikliklerinin namludan çıkan mermi çekirdeği üzerine yansıması(bu izlere Rayyür denir)ndan dolayı kriminal labratuarlarında bu özellikle silahların kimliklendirilmesi ve özellikle cinayetlerin aydınlandırılmasında kullanılır. Namluya yiv açma fikri ateşli silahların savaşlarda aktif olarak kullanılmaya başlayıp menzil ve isabet oranının ciddi olarak düşük olduğunun farkedildiği 1500'lere kadar dayansa da o dönemlerde metal sanatının gelişmemiş olması ve ayrıca tüfeklerin ağızdan doldurulmasından dolayı büyük çabayla açılan dikkatli yivlerin doldurma esnasında bozulmasından dolayı gerçek anlamında yiv ancak 1800'lerde mermi kovanlı silahların ortaya çıkmasıyla kullanıma girebildi. Ayrıca Yiv-set çekilmiş namlulardan (veya mütedavil kullanımıyla yivli namlu) ateşlenmiş bir mermi ile yaralanan bir asker eski çağlarda (örn. Abraham Lincolnun komuta ettiği Amerika iç savaşında) antibiyotik ve cerrahi teknik yetersizliğinden dolayı, ciddi enfeksiyonlar ile baş etmek zorunda idi. Amerika iç savaşında Abraham Lincolnun dikkatini çeken avcılık için kullanılan yivli tüfekler, ingiliz askerlerinde ciddi zayıatlar bırakmıştır.

Yiv Çekme İşlemi[değiştir | kaynağı değiştir]

105mm çapında ingiliz Royal Ordnance L7 tankına ait top namlusuna çekilmiş yiv-setler

Yiv-set çekme işlemi namlunun cinsinin yanında yivli bir silah yapımının en pahalı kısmını oluşturur. aynı çap ve uzunluktaki bir namlunun hatta ve hatta aynı metal ve aynı işlemden üretilmiş olmasına karşın yiv-setteki hasaasiyetinden dolayı aralarında katlarca fark olabilir. örn. G3 gibi bir piyade tüfeğinin maliyeti 800$ civarında iken; yüksek dikkat gerektiren fakat fikir olarak yine G3'ün üretici firması H&K tarafından G3 üzerinden geliştirilmiş olan ve G3 ile aynı mermiyi(7,62x51mm NATO) kullanan PSG-1 gibi bir keskin nişancı tüfeğinin namlusunun maliyetinden dolayı maliyeti 10.000$ civarındadır.

Metodlar[1][değiştir | kaynağı değiştir]

Tek Çakılı kalem(Broach) ile tek tek açılan yiv (klasik metod) [Single Point Cut Rifling][değiştir | kaynağı değiştir]

  • Çok hassas bir şekilde yiv-set çekilebilir ancak bunun için kaliteli yetişmiş elemana ihtiyaç vardır.
  • Kalem her seferinde bir yivi açabildiğinden kaç yiv açılacaksa o kadar kesme işlemi yapılmalı.
  • yiv ekseni (Twist) şeklinde, namlu uzunluğu boyundaki eksen üzerinde hareket sırasında dönebilen makinenin ucuna yerleştirilmiş kalem aracılığı ile namlunun içi defalarca kesilerek istenen derinlikte yivler teker teker açılır.
  • Kesici kalem her seferinde tek yiv açabildiğinden kullanılan malzemeler nispeten daha ucuzdur.

Tek seferde çok sayıda kesi oluşturabilen kalem (Broach) ile açılan yiv-set (Multipoint Broach Cut Rifling)[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Namluda kaç yiv-set var ise bir seferde açılabilir (o namluya özel üretilmiş boyut, çap ve kesici çıkıntı sahibi broach ile bir önceki yöntemde kullanılan makine aracılığı ile bir seferde yiv-set açma işlemi. sadece yiv-setin derinliğini arttırmak için makine işlemi tekrarlatılabilir)
  • Önceki yönteme göre daha ucuz bir yöntemdir.

Düğme Metodu ile Tek Pasajda Yiv-Set Açılması(Button Rifling)[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Düğme (button) denen ve genelde Titanium Karbur'dan üretilmiş çok sert uca sahip, içi dolu metalin ucuna yerleştirilmiş cihaz, kendisinden daha küçük çağlı namlunun içine sokularak yiv-set açma yöntemidir.
  • Sokulan kesici düğme daha büyük olduğundan ham namluda gerilim arttırır dolayısıyla da gerilimi kaldırmak için ham namluyu ısıtmak gerekir. Bir kere geçilp yiv açıldıktan sonra namlu soğuyunca tekrar işlem tekrarlanıp tekrar pürüzlerin alınması ve ayrıca yivi derinleştirmek gerekir.
  • Tezgah ve malzeme maliyeti daha düşüktür.
  • Hızlı bir şekilde çok sayıda namlu üretilebilir.
  • Düğmedeki kaymalardan dolayı namlu kalitesi değişir (yani örn. üretim hattındaki birinci namlu 4 MOA'da iken ikinci 3,5 MOA veya 4,5 MOA olabilir). Dolayısıyla bu yöntemde üretilen namlular hem çok kaliteli hem de çok vasat olabilirler.
  • ABD'de silah üreticileirnin en çok kullandığı yöntemdir.

Dövme Metodu İle Yiv-Set Açma (Hammer Rifling)[değiştir | kaynağı değiştir]

Almanyanın 2. Dünya Savaşında kullandığı MG-42 makineli tüfeğinin dakikada (teorik olarak) 1200 mermi armasından dolayı namlu ömrünün kısa olması nedeniyle düşünülmüş bir sistemdir.

  • Namlu boyu (ham namlu) normal boyundan %30 daha kısa kesilir. Ham namluya açılan delik ise %20 büyük açılır.
  • Önceden yapılmış ve nihai namlunun tersini düşünebileceğimiz sert metalden yapılmış bir kılavuz namlunun içine itilirken bir taraftan da çekiçler namluyu dakikada ~1500 vuruş gibi bir sayı ile ezerek büyütür. Namlu bir yandan uzayarak gerçek boyutunu alırken diğer yandan da iç yapısı klıavuzun üzerindeki şekli yani yiv-set şeklini alır.
  • Çok hızlı (~3dk) bir namlu üretilebilir.
  • Makinaları çok pahalı üretim hattı maliyetlidir.
  • Tüm namlu tek seferde üretilir.
  • Tüm ABD'de bu tezgahın sayısı 30'u geçmez (Remington ve Ruger tarafından kullanılır)
  • Heckler&Koch, Steyr, Glock, Sako, Sig-Sauer tarafından kullanılan yöntemdir (Avrupalı üreticiler)
  • Yarışma namlusu üretimi için çok uygun bir yöntem değildir. Av ve savaş namluları üretimi için uygun yöntemdir.

Sıvama Metodu ile Yiv-Set Açma (Flow Forming)[değiştir | kaynağı değiştir]

3 adet sıvama kafası ile ham namlu ezilerek ve uzatılarak yiv-set oluşturulmuş namlu yapma yöntemidir.

Elektro-kimyasal Talaş Kaldırma Metodu (ECM: Electro Chemical Machining)[değiştir | kaynağı değiştir]

Namlu sodyum nitrat içine batırılır, namlu anod olarak elektiriğe bağlanır ve yiv-set boyunca talaş kaldırılır. Çok karmaşık bir işlem olmakla beraber çok kaliteli namlular üretir. Smith&Wesson 1993'ten beri bu yöntemi kullanmaktadır.

  • Çok set metalden yapılmış namlular dahil her türlü namluda yiv açabilir.
  • Üretimi maliyetlidir (elektrik!)
  • Çok hızlıdır
  • Metalde gerilim oluşturmaz

Elektro Erozyon Metodu ile Yiv-Set Açılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Metale kıvılcım değdiğinde o bölgede bölgesel erime/buharlaşma oluşur. Bu yöntemde kıvılcım kullanılarak herhangi bir mekanik kuvvet kullanılmadan namlu boyunca talaş kaldırılarak yiv açılır.

  • Çok sert namlularda kullanılabilir
  • Çok sayıda üretim yapmak için uygun değil.
  • Tezgah maliyeti çok yüksektir.
  • Tüfeğin küçük parçalarının üretiminde de kullanılır.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Av&Doğa Dergisi Sayı 133 Haziran 2014 s.23-33 Nejat Üner