Yeraltı suyu seviyesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Yeraltısuyu seviyesi veya yeraltısu tablası iki zon arasında atmosfer basıncı ile su basıncının eşit olduğu yüzeye denilmektedir.

Yeryüzündeki su boşluklardan yeraltına doğru süzülerek öncelikle "vadoz zon" adı verilen bölgeye ulaşır. Vadoz zon (doymamış zon) gözenekleri sıvı fazdaki su ve gaz tarafından doldurulmuş olan yeraltı birimidir. Vadoz zonun altında gözenekleri tamamen yeraltı suyu ile doldurulmuş olan doygunluk zonu bulunmaktadır.

Vadoz zonda atmosfer basıncı suyun basıncından fazladır. Doygunluk zonunda ise yeraltısuyunun basıncı atmosfer basıncından fazladır.

Yeraltı suyu seviye değişimi ve buna etki eden faktörler[değiştir | kaynağı değiştir]

Gözenekleri yeraltı suyu ile doldurulmuş olan ve bu suyun hareketine imkân veren jeolojik formasyonlara akifer denilmektedir. Akiferler iki grupta incelenmektedir. Üst yüzeyini su tablasının oluşturduğu ve tabanı geçirimsiz bir zonla sınırlandırılmış olan akiferlere serbest akifer adı verilmektedir. Tabanı ve tavanı geçirimsiz tabakalarca sınırlandırılmış olan akiferlere basınçlı akifer denilmektedir.

Akiferdeki gözenekler tamamen suya doygun olduğu için katı taneler arasınaki boşluk hacmi, akiferin su içeriğine eşittir. Dolayısıyla su tablasını serbest akiferin su içeriği belirlemektedir.

Serbest bir akiferin su içeriğini o akifere katkı sağlayan beslenme ve buna etki eden faktörler ile bu akiferden su kaybına neden olan boşalma ve buna etki eden faktörler belirlemektedir.

Beslenmeye etki eden faktörler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yağışların ardından vadoz zonun bünyesine katılarak aşağı doğru sızan sular: Yağış ile yeryüzüne düşen suyun bir kısma buharlaşma ve terleme ile atmosfere dönerken bir kısmı da süzülerek yerin derinliklerine doğru ilerlemektedir.
  • Akarsu ve göllerden yeraltına süzülen sular: Akarsuyun veya gölün yüzeyi su tablasından daha yüksek bir konumda ve akarsu ile su akifer arasındaki birimler geçirimli ise akarsu veya göl besleyici konumdadır.
  • Sulama ve kanallardan süzülen sular: Sulama ve arklardan süzülen sular yeraltı su tablasının yükselmesine neden olmaktadırlar.
  • Derinlerden faylar boyunca yükselerek yüzeye yakınlaşan sular: Derin (fosil) sular, rejenere sular ve jüvenil sular faylar boyunca yükselerek akiferi besleyebilmektedirler.

Akiferden su kaybına etki eden faktörler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bitki kökleriyle kapiler zonun kesişmesi durumu: Su tablasının üzerinde su molekülleri kapiler kuvvetlerin etkisiyle kılcal gözenekler boyunca yükselmektedirler. Bitki kökleri ile bu kapiler zonun birleşmesi halinde bitkiler yeraltı suyunu kullanmaya başlarlar. Bazı çöl bitkilerinin kökleri yerin 10 m derinine kadar inebilmektedirler.
  • Kapiler zonun yeryüzüne kadar uzanması durumu: Su tablasının yüzeye yakın olduğu bölgelerde kapiler zon yeryüzeyine kadar yükselebilmektedir. Bu durumda kapiler zondan doğrudan terleme ile su kaybı yaşanmaktadır.
  • Su tablasının yeryüzü ile kesişmesi durumu: Su tablası çeşitli durumlarda yeryüzüne çıkabilmektedir. Bu durumlar,
-Bataklıklarda su tablası yüzeylemiştir ve buharlaşma ile su yüzey sularına ve meteorik sulara katılmaktadır.
-Yeraltı su tablasının bir akarsudan daha yüksek irtifaya sahip olması durumunda yeraltı su tablası akarsuyu beslemektedir.
-Hidrostatik basıncın atmosfer basıncından yüksek olduğu nokta topoğrafik yüzeyin üzerinde kalıyorsa su belirli bir debiyle yüzeye çıkar.
  • Su Kuyuları: Su kuyularında çekilen su nedeniyle su seviyesinde düşüm konisi adı verilen bir alçalma meydana gelmektedir.
  • Geçirimsiz temelin çukurlaşması: Geçirimsiz temelin çukurlaşması nedeniyle yeraltı su seviyesinde değişme olabilir.
  • Dip Kaçakları: Dip kaçakları yeraltısuyu seviyesinin düşmesine neden olabilmektedir.

Su Seviyesindeki Değişimlerin Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Konya Havzası, kapalı bir havza olan bölgede, WWF'e göre aşırı yeraltı suyu kullanımı, 33 yılda Konya'da yeraltı su seviyesinde 14,3 metre düşürmüştür ve kuruma raporlarına göre 2008 yılında bölgede 27.140 ruhsatlı kuyuya karşı, 67.000 kaçak kuyu belirlenmiştir[1].
  • Harran Ovası, yeraltı suyundaki aşırı artış nedeniyle toprakta tuzlanma sorunuyla karşı karşıya bulunmaktadır. GAP projesiyle gelen uygun sulama imkanları, tarımsal üreticileri çok su tüketen yüksek gelir getiren pamuk gibi ürünlere yönlendirmiştir. Vahşi sulama diye adlandırılan sulama yöntemi nedeniyle toprak aşırı sulamaya maruz kalmıştır. Sonuçta da yeraltı su seviyesi yükselerek alt katmanlardaki mineralleri yüzeye taşımış ve toprakta bitkiler için uygun olmayan tuzlu bir katman yaratmıştır. Tuzlanmadan yaklaşık 30.000 hektarlık alan etkilenmiştir[2].

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ WWF-Türkiye Kuraklık Değerlendirme Raporu, 2008
  2. ^ Dr. N. Yenmez, OVA TOPRAKLARININ TUZLANMASINA YENİ BİR ÖRNEK: HARRAN OVASI