Yannis Axouch

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yannis Axouch
Bağlılığı Bizans İmparatorluğu
Rütbesi Megas Domestikos
Komuta ettiği Bizans Ordusu Komutanlığı
Savaşları/Çatışmaları II. Yannis'in Türklere karşı seferi, Beroia Savaşı, Korfu'nun kuşatılması

Yannis Axouch ya da Axouchos, ayrıca Axuch olarak da tercüme edilir, (Yunanca: Ἰωάννης Ἀξούχ or Ἀξοῦχος, yaklaşık 1087 - yaklaşık 1150), İmparator II. Yannis Komnenos hükümdarlığında ve oğlu I. Manuel Komnenos hükümdarlığının ilk dönemlerinde Megas Domestikos ("Bizans Ordusu komutanı").

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparator II. Yannis Komnenos, Yannis Axouch'un yakın arkadaşı ve hamisi

Yannis doğumu itibarı ile Türktür. (anakronistik olarak John Kinnamos İranlı olduğunu belirtir)[1] 1097 yılında bebekken İznik kuşatması sırasında haçlılar tarafından ele geçirilmiştir. I. Aleksios Komnenos'a hediye edilmiş, imparatorluk koruması altında büyümüştür.[2][3] Bütüme çağında Aleksios'un velihattı Yannis Komnenos'un değişmez arkadışıydı. 1118 yılında II. Yannis olarak tahta geçtiğinde, Yannis Axouch'ayı Megas Domestikos olarak atadı.[2] İmparatorun tek yakın arkadaşı ve sırdaşıydı,[1] tüm imparatorluk ailesi ona saygı gösterirdi.[4]

II. Yannis'in hayatı ve tacına karşı, kızkardeşi Anna Komnena ve kocası Nikeforos Bryennios (daha sonradan komploya katılmaktan vaz geçen) tarafından düzenlenen komplonun bozulması sonrası, II. Yannis kızkardeşinin varlığını, Axouch'a vermek istedi. Ancak Axouch, imparatorluk ailesi ile ilişkilerini bozacağı, yüksek aristokraside popülaritesini azaltacağını düşünerek, akıllıca davranarak bu teklifi red etti. Ayrıca Axouch, Anna için merhamet diledi ve iki kardeşi en azından bir derece barıştırdı.[5] İmparatorun aktif bir asker olması ve sıklıkla sefere çıkması nedeniyle Axouch, bu faaliyetlerinde eşlik ederdi. Laodicea'nın Selçuklulardan 1119 yılında alınması sırasında, Axouch kuşatmayı yönetti.[1] Bu kuşatma II. Yannis'e zafer kazandırdı ve adını duyurdu. Bu sefer, Anadolu boyunca Antalya ve Klikya'ya kadar yolları açmıştır.

1122 yılında Balkanlarda Peçenekler ile savaşırken, Axouch bacak ya da ayağından yaralandı (Beroia Muharebesi)[6] Axouch, ayrıca 1137-1138 yıllarındaki Klikya, Antakya ve kuzey Suriye seferlerinde aktif rol oynadı ve tekrar yaralandı.[6]

1143 yılında, II. Yannis'in Klikya'da bir av kazası sonucu ölmesi üzerine Yannis Axouch, Yannis'in seçtiği, en genç yaşayan oğlu I. Manuel Komnenos için Konstantinopolis'i, her ikisininde adı İsaakios olan muhtemel diğer adaylar büyük ağabeyi ve amcasına karşı güvenlik altına aldı. Axouch'un ölmekte olan imparator II. Yannis'e velihat olarak daha başarılı bir aday olarak İsaakios'u seçmesi için ikna etmeye çalıştığı söylenir. Bazı diğer din, saray ve asker mensubu da bunu desteklesede, İsaakios genç kardeşi lehine tahtan vaz geçti.[7]

Bazı kaynaklar, Axouch'un, en azından Manuel'in hükümdarlığının çok erken döneminde, İsaakios lehinde çok fazla bağlanmasının, Manuel'in, İsaakios ile Axouch arasında gizli işbirliği olduğu konusunda şüpheye düşmesine neden olmuştur.[8][9][10] Fakat, Manuel gücü tamamen ele aldıktan sonra, Axouch'un megas domestikos ünvanını devam ettirmiştir.[11]

1145-1146 yıllarındaki bir seferde, imparatorun masasında, ateşli bir tartışma yaşandı. Konu Manuel ile babasının askeri yeteneklerinin karşılaştırılmasıydı. Yannis Axouch, saldırgan bir şekilde II. Yannis'i, Manule'e karşı övdü ve Manule'in kardeşi İsaakios'a desteğini yüksek sesle dile getirdi. Gerginlik, İsaakios'un geleceğin imparatoru Andronikos kılıçla saldırması ile tepeye ulaştı. İmparator diğer akrabalarının yardımı ile olayı sakinleştirdi. Axouch, imparatorluk mührünün ayrıcalıklarının elinden alınması ile cezalandırıldı.[12] Bu olay, Axouch'un imparatorluk ailesi ile ne kadar iç içe olduğunun göstergesidir. 1145-1146 yıllarından önce imparatorluk mührüne sahip olması, imparatorluğun sivil iadresininde başı olduğunun göstergesidir. O zamanlar mesazon olarak bilinen ve vezir ya da 'başbakan' ünvanına karşılık gelen gayrı resmi bir ünvandır.[13]

1148–1149 yıllarında bir önceki Bizan komutan megas doux Stefanos Kontostefanos'un ölümünden sonra Sicilya'nın Norman Krallığına karşı Korfu kuşatmasına komutanlık etmiştir. Bizans askerleri ile müttefik Venedikliler arasında yaşanan kavgayı çözmeye çalışmıştır. Bu sorunu bastırmak için korumalarını yollamıştır.[6] Axouch'un kuvvetleri açlık nedeniyle, 1149 yılında Normanlara boyun eğerek, istihkamlarını terk ederek adadan geri çekilmişlerdir.[14] Yannis Axouch, bu kuşatmadan kısa bir süre sonra, yaklaşık 1150 yılında öldüğü düşünülmektedir.[2]

I. Aleksios tarafından büyütülmüş birisi için sürpriz bir şekilde, Axouch gayet eğitimli birisidir. Teoloji ile ilgilenmiştir. teolog Methonelı Nicholas'ın "havarilerin içine Kutsal Ruh'un nüfuz etmesi" konusunun tabiyatı hakkındaki sorusu üzerine araştırma yaptığı bilinmektedir.[15]

II. Yannis, hükümdarlığı süresince tüm önemli seferleri kişisel olarak yönetmiştir, bu yüzden Axouch, döneminin tarihçi ve vakanüvislerinin dikkatini çekmiş bu dönemde yaşayan birkaç Bizans komutanından biridir.

Bizans tarihçisi Niketas Honiates, Yannis Axouch'ın nitelikleri hakkında aşağıdaki tanımı verir:

Elleri yalnızca savaşta yetenekli değildi, iyi işler yapmakta da hızlı ve cevvaldi. Daha ötesi, aklının soylu ve bağımsızlığı kötü kökleri nedeniyle gölgelensede, onu herkes tarafında sevilen yapıyordu.[16]

Aile[değiştir | kaynağı değiştir]

Aleksios Komnenos, II. Yannis'in oğlu ve ortak imparator ve Yannis Axouc'un oğlunun karısının babası.

Yannis'in Aleksios Axouch isimli bir oğlu olmuştur. Aleksios, II. Yannis'in en büyük oğlu, ortak imparator ve 1142 yılında ölen Aleksios Komnenos'un kızı ile evlenmiştir.[2][17] Aleksios Axouch Bizans Ordusunda en güçlü ikinci pozisyon olan protostrator olmuştur. 1167 yılında ihanetle suçlanmış ve manastıra kapanmya zorlanmıştır.[2][18] Yannis Axouch'un kızkardeşi Eudokia, I. Aleksios Komnenos'un büyük yeğeni Stefen Komnenos ile evlenmiştir.[2]

Çok yüksek ihtimalle, Yannis Axouch, Trabzon İmparatorluğu'nun ilk imparatoru Trabzonlu I. Aleksios Komnenos'un karısı Theodora Axuchina'nın atasıdır. Bu çiftin en büyük oğlu Trabzonlu I. Yuhannes Komnenos'tur.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c John Kinnamos, 5.21-22
  2. ^ a b c d e f Kazhdan (1991), p. 239
  3. ^ Axouch, bazı kaynaklarda köle olduğu belirtilir. I. Justinianos'un kanunlarına göre, bir savaş esirine otomatik olarak köle statüsü verilmesi kuralı uygulansada bazen terside geçerlidir. Sonra gelen Osmanlı İmparatorluğu'nun devşirme sisteminin tersine, Bizans ordusuna sadece özgür askerlerler kabul edilirdi. Bir kölenin genç bir prensin dostu olması, de jure Axouch'nın köle statüsünden çabucak kurtulduğunu gösterir.
  4. ^ Choniates, p. 7
  5. ^ Choniates, pp. 8-9
  6. ^ a b c Brand, p. 5
  7. ^ Magdalino, p. 195
  8. ^ Treadgold (1997), pp. 638-639
  9. ^ Choniates, p. 29
  10. ^ Magdalino, p. 195.
  11. ^ Choniates, p. 46
  12. ^ Magdalino, p. 192
  13. ^ Magdalino, p. 254
  14. ^ Choniates, p. 48
  15. ^ Brand, p. 6
  16. ^ Choniates, pp. 7-8
  17. ^ John Kinnamos, 227.17; Choniates p. 59
  18. ^ John Kinnamos, 129.16-19 & 267.16-269.23

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Birincil

İkincil