Yanardağbilimi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Yanardağbilim (ya da volkanoloji), yanardağlar, lavlar, magma ve ilişkili jeolojik ve jeofizik olguların incelenmesi ile ilgili bir bilim dalıdır.

İnsanlık tarihinde kayıtlanmış bellibaşlı yanardağ püskürmeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Yanardağ Ülke Açıklama
79 Vezüv İtalya Pompei kenti gömmülmüş
1631 Vezüv İtalya Yaklaşık 4.000 kişinin ölümüne neden olmuştur.
1669 Etna İtalya Catania kentinin caddeleri boyunca akan bir lav ırmağı üretmiş, kentte ve dolay bölgelerde 20.000 dolayında insanın ölümüne yolaçmıştır.
1783 Skaptar İzlanda Püskürmesi çiftçilik ve balıkçılığı tahrip etmiş, nüfusun beşte birini yokeden kıtlığa neden olmuştur.
1815 Tambora Endonezya Püskürmeden kaynaklanan kasırga ve tsunamiler (dev dalga) 12.000 kişinin ölümüne yolaçmış ve bu püskürme atmosfere, Pinatubo Volkanı'nın 1991 yılında saldığının dört katı büyüklüğünde bir bulut salmıştır.
1883 Krakatoa Endonezya 3.000 km öteden duyulan bir patlamayla püskürmüştür. 80 km uzaktaki adalara 35 kg ağırlığındaki bloklar yağmış ve 40 m'ye ulaşan tsunami, Java ve Sumatra adaları da dahil yüzlerce köyü tahrip etmiş, yaklaşık 36.000 kişi ölmüştür. Atmosfere alınan toz iki yıl boyunca Ay’ın mavi, bazen de yeşil görünmesine yol açmıştır.
1902 Pelée Martinik Saint-Pierre kentini boğucu gaz ve kızgın külle örtmüş ve kentte yaşayan 29.937 kişiden dört kişi hayatta kalmıştır.
1980 St. Helen ABD doruğundan 400 m yükseğe püskürmüş, 57 kişinin ölümüne yolaçmış ve 137 km ötedeki kentlerde gün ortasında (öğle vakti) karanlığa neden olmuştur. Çoğu kişinin belleğinde canlılığını korusa da, tarihsel dönemdeki ölçümlerle karşılaştırıldığında, St. Helen püskürmesi göreceli küçük ölçeklidir. Püskürttüğü malzeme bulutu, Pinatubo Yanardağının salmış olduğunun sadece %5’i düzeyindedir.
1991 Pinatubo Filipinler 600 (ve ya 500) yıllık bir aradan sonra püskürmeden önce günler boyunca gümbürdemiş ve yaklaşık 750 kişinin ölümüne yolaçmıştır. Ölenler arasında girilmesi yasak bölgede püskürmeyi bekleyen gazeteciler de vardı. Volkan çevresinde 6 km çaplı bir alanda kül kalınlığı yaklaşık 2 metreye ulaşmış ve 15 km ötedeki ABD'ye ait bir hava üssünü gömmüştür.

Pinatubo'nun saldığı ve yaklaşık 20 milyon tona ulaşan sülfürik asit bulutu stratosferde (kat yuvarı) 20 km'yi aşan bir yüksekliğe ulaşmıştır. Püskürmeyi izleyen haftalarda bu bulut ekvatoru çevrelemiş, kutuplara yayılmış ve tüm gezegeni kaplamıştır. Parçacıklar güneş ışığını geri yansıtmış ve yeryüzünde soğumaya yolaçmıştır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]