Yanık

Bu maddede yazılanlar yalnızca bilgi verme amaçlıdır. Yazılanlar, doktor uyarısı ya da önerisi değildir.

Yanık (combulsio) ısı, elektrik, ışık, kimyasal maddeler, radyasyon etkisi ile vücutta oluşan lezyonlardır.

Yanık sınıflandırmaları

• 1. derece/yüzeysel (combulsio erythematosa): Derinin üst katı yanmıştır. Deri kızarır ve kabarcıklar oluşur.

• 2. derece/kısmi (combulsio bullosa): Derinin üst katları yanmıştır. Deri kızarır ve kabarcıklar oluşur. Genellikle bu yanık ağrılıdır.

• 3. derece/tam (combulsio escarotica): Alt tabakalarla (yağ, kas, kemik, ve sinirler) birlikte tüm deri tabakası yanmıştır. Bu tür yanıklar oldukça ağrılı olabileceği gibi, sinirlerin ölmesinden dolayı ağrısız da olabilir.

• 

  İkinci derece bir yanığın evrimi — Birinci saat

• 

  İkinci derece bir yanığın evrimi — Birinci gün

• 

  İkinci derece bir yanığın evrimi — İkinci gün

Yanık türleri

Elektrik yanması

Elektrik yanması altta bulunan dokulara ciddi şekilde hasar verebilir. Elektrik yanıklarında hasta iki tâne yara izine sahip olabilir (giriş ve çıkış).

Uyarılar:

• Elektrik yanığı olan hastanın yanına elektriğin kesilip emniyetli bir ortam olmadan asla gitmeyin.
• Elektriği kesin
• Nefes almayı, dolaşımı kontrol edin, gerekli kardiyak yardımını yapın (eğer gerekli ise)
• Gerekmiyorsa hastayı kımıldatmayın (Elektrik yanmalarında omurilik yaralanması olabilir)
• Yanığı kuru steril gazlı bezle kapatın
• Tıbbî yardım çağırın

Kimyasal yanık

Deri ile teması halinde yanık yapacak pek çok kimyasal madde vardır. Kimyasal yanıklar âcil yardım gerektirir.

Uyarılar:

• Akan suyla kimyasal madde bulaşan yeri yıkayın. Hafifçe akan bir suyla en az 20 dakika yıkayın. Sert basınçlı akan sudan kaçının. Yıkama sırasında kimyasal bulaşan elbiseyi ve takıları çıkarın.
• Âcil ambülans servisiyle (112) veya zehirlenme merkeziyle temas kurun.
• Geç reaksiyon durumu için hastayı izleyin

Göze bulaşmışsa gözü aşağı doğru yıkayın

Isı yanıklarında (alev, aşırı ısı, radyasyon veya güneş yanığı) ilk yardım

1. derece yanık için uyarılar:

• Yanan kısmı soğutun. Soğuk suya daldırın veya soğuk bez koyun
• Temiz kuru bir bezle kapatın
• Yanık yerini kalp seviyesinin üzerine kaldırın
• Şoka karşı koruyun (gerekiyorsa)

2. derece yanık için uyarılar:

• Yanan kısmı soğutun. Soğuk suya daldırın veya soğuk bez koyun
• Temiz kuru bir bezle kapatın
• Yanık yerini kalp seviyesinin üzerine kaldırın
• Şoka karşı koruyun (gerekiyorsa)

3. derece yanık için uyarılar:

• Derhal acil servisi arayın (su uygulaması yapmayın)
• Temiz kuru bir bezle kapatın
• Yanık yerini kalp seviyesinin üzerine kaldırın
• Şoka karşı koruyun

Soğuk yanığı

Soğuk yanığı (soğuk ısırması)

Vücudun oldukça soğuk bir madde ile temasından kaynaklanan yanık çeşididir. Kar, soğuk hava gibi soğuk maddelerle uzun süreli temas; kuru buz, sıvı nitrojen, sıvı helyum veya soğutularak sıvılaştırılmış gazlarla kısa süreli temas buna neden olabilir. Bu durumlarda vücuttan soğuk maddelere doğru bir ısı akışı olur. Doku kaybı sonucunda yaralar oluşur.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta

Yanık ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.

• NHS Choices - Burns and Scalds
• British Burn Association
• American Burn Association
• Japanese Burn Cases
• European Burn Association
• The UK National Burn Care Government Review
• Cochrane Injuries Group