XI. Konstantin Paleologos

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
XI. Konstantin Paleologos
Κωνσταντίνος ΙΑ' Δραγάσης Παλαιολόγος
Bizans İmparatoru
ConstantinoXI.jpg
XI. Konstantin Paleologos — ikon
Hüküm süresi 6 Ocak 1449 – 29 Mayıs 1453
Önce gelen VIII. Yannis Paleologos
Tam adı Κωνσταντίνος ΙΑ' Δραγάσης Παλαιολόγος
Doğum tarihi 8 Şubat 1405
Ölüm tarihi 29 Mayıs 1453 (48 yaşında)
Ölüm yeri Konstantinopolis (İstanbul)
Eşler Maddalena Tocco
Caterina Gattilusio
Hanedan Paleologos Hanedanı
Babası II. Manuel Paleologos
Annesi Helena Dragaš
Çocukları Yok

XI. Konstantin Paleologos (Yunanca: Κωνσταντίνος ΙΑ' Δραγάσης Παλαιολόγος,(Sırpça): Konstantin Paleolog Dragaš/ Константин Палеолог Драга, 8 Şubat 1405, Mistra - 29 Mayıs 1453, İstanbul), 1449-1453 arasında imparatorluk yapmıştır ve son Roma (Bizans) imparatorudur. II. Manuel ile Makedonyalı Sırp Hanedanı Dragas'ın üyelerinden Helene'nin sekiz çocuğundan dördüncü oğluydu. İstanbul'un Fethi sırasında ölmüştür.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Mora despotu[değiştir | kaynağı değiştir]

Konstantin Mistra, Mora'da doğmakla beraber çocukluğunu Konstantinopolis'de geçirdi. 1437–1440 döneminde Bizans İmparatoru olan kardeşi VIII. Yannis Paleologos İtalya'da Floransa Konseyinde Katolik ve Ortodoks kiliselerinin birbirine bağlanmasi için müzakerelerde bulunmakta iken Konstantin Konstantinopolis'de taht naipliği görevinde bulundu.

Ekim 1443'te merkezi Mistra olan Mora Despotluğu görevini atandı. Babası II. Manuel Paleologos Mistra'yı bir Bizans dinsel ve kültürel merkezi yapmak için çalışmıştı ve Konstantin de bu politikayı devam ettirdi. Yine babasının başlattığı Korint Kıstağında Mora'yı ayıran eski klasik Altı Millik Sur (Heksamilyon)'un devamlı tamirli bulunması ve kontrol altına alınması siyasetini de devam ettirdi.

1446'da Osmanli Devleti aleyhine Hünyadi Yanoş komutası altında Macar ve Sırp hükümdarlarının dâhil oldukları büyük bir Haçlı ordusu Balkanlar'dan geçmiş; Niş önünde Osmanlı Rumeli eyalet ordularını yenmiş ve Bulgaristan'tan geçerek Varna'da Karadeniz kıyısına varmıştı. Osmanlı Devleti'nin bu zaafiyetinden istifade etmek isteyen Mora Despotluğu hemen Korint Kıstağı'nı ordularıyla geçerek Attika Yarımadası'na, özellikle Tebai ve Atina'ya saldırıp bu şehirleri ve etrafındaki arazileri ellerine geçirdiler. Buraları Latin İmparatorluğu kalıntılarından Atina Düklüğü idaresi altında idi ve Floransa asıllı Atina Dükü II. Nerio Acciajouli Osmanlı Devleti'ne yıllık tazminat ödeyen vasal bir hükümdar statüsü tasşıyordu. Bununla yetinmeyip Arnavutluk'a kadar uzanan bir akın da yapmışlardı. En son olarak Delfi civarını ele geçirmişlerdi.

Tekrar Osmanlı ordusu komutanlığına çağrılan II. Murad, hemen bir ordu ile Haçlılar üzerine yürüyüp, 10 Kasım 1446'da Varna Savaşı'nda galip gelmiş ve Haçlı ordusunu ortadan silmiş ve Macar Kralı, Papa temsilcisi kardinal gibi Haçlı Seferi idarecileri bu savaşta ölmüşlerdi.

Mora despotlarının bu tutumlarına çok kızan II. Murad Varna Savaşından hemen sonra mevsimin geçliğine bakmadan bir Mora seferine girişmiştir. Varna'da galip gelen 50.000-60.000 kişilik ordu ile Atina üzerinden Mora'ya yürümüş ve Mora kuvvetlerini Korint kıstağı'daki yeniden pekiştirilmiş Heksamilyon surları arkasına püskürmüştür. Konstantin bu surların Osmanlıları dururacağını sanmaktaydı. Fakat II. Murad'ın Osmanlı ordusu elinde bulunan yeni bir silahtan habersizdi. Bu yeni silah, uzun toplardı. 27 Kasım 1446'da Korint Kıstağı'na yetişen Osmanlı ordusu ellerindeki uzun topları kullanarak 10 Aralık'ta Heksamilyon surlarını yerle bir etmeyi başarmıştı. Mora Despotu olan Konstantin hemen geçilmez sandığı Mora'nın dağlık bölgelerine kaçtı. Mevsimin geçligi ve havanın soğukluğu dolayısyla Osmanlı ordusu Mora'yı fetih etme harekatına geçmeyip; iki koldan Mora içlerine akın yapılmış ve önemli miktarda ganimet ve esir toplanıp ordu Mora'dan geri çekilmiştir.

İmparatorluk dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kardeşi VIII. Yannis'in 1448'de varis bırakmadan ölmesi üzerine Konstantin ve kardeşi Demetrios Paleologos arasında kimin imparator olacağı hakkında bir uyuşmazlık çıkmıştır. Demetrios babasının Floransa Konseyi'nde vardığı Ortodoks ve Katolik kiliselerinin Papa'nın liderliği altında birleştirilmesi hakkındaki anlaşmanın aleyhinde olanlar tarafından tutulmakta; geçici taht naibi olan anneleri İmparatoriçe Helena ise Konstantin'i tutmakta idi. Her iki taraf da, yıllık tazminat verip vasalı oldukları Osmanlı Sultanı II. Murad'ın bu uyuşmazlığı halletmesini kabul etti. II. Murad Konstantin'in Bizans İmparatoru olmasını kabul etti. 6 Ocak 1449'da Konstantin, XI. Konstantin Paleologos Drageses adı ile Mistra'da imparator olarak ilan edildi ve taç giydirildi. Ortodoks Kilisesi patriği'nin bulunmadığı ve Konstantinopolis'de yapılmayan bir taç giyme töreni o vakte kadar hiç görülmemişti. Bizans'ın gücü o kadar küçülmüştü ki İmparatoru başkentine taşıyacak Bizans donaması gemisi bulunmuyordu ve Konstantin 11 Mart 1449'da bir Katalan gemisi ile başkentine varabildi.

II. Murad 1451'de ölünce 19 yaşındaki oğlu II. Mehmed ikinci defa Osmanlı Devleti Sultanı oldu. Yeni sultanın tahta geçmesi zamanındaki zayıf anını yakalamak isteyen XI. Konstantin, padişah çocuğu olan ve İstanbul'da bir yıllık haraç karşılığı tutulan Orhan'ın eğer II. Mehmed yıllık haracı ikiye katlamazsa serbest bırakılacağını bildirerek tehditte bulundu.

İstanbul kuşatması ve fethi[değiştir | kaynağı değiştir]

Konstantin Fatih Sultan Mehmet'e elçiler ile hediyeler ve hazineler göndermişse de sultanın fikrini değiştirememiştir.

Fatih Sultan Mehmet'in nisan 1453'te başlattığı son kuşatma karşısında Konstantinopolis'i savunabilmek için Ortodoks Kilisesi'nin Roma'ya bağlılığını kabul ederek Batı'nın desteğini kazanmaya çalıştıysa da sonuç alamadı.

Kaybedileceği kesin gibi görünen savaşta, teslimiyeti seçmesi durumunda saygı görmesi muhtemel olmasına rağmen direnmeyi seçti. 29 Mayıs 1453'te surları aşan Osmanlı askerleriyle çarpışırken öldürüldü. Cesedinin bulunup bulunmadığı tartışma konusudur. Bazı kaynaklar sadece imparatorların giyme hakkı olan mor renkli çizmelerinden tanınan cesedinin ölü askerlerinin arasında bulunduğunu bildirirler.[1]

Resmi Doğu Ortodoks Kilisesi haricinde bulunan bazı Ortodoks kiliseleri ve Rum-Katolik kilisesi kendisini "şehit (Yunanca: ἐθνομάρτυρας - ethnomartir)" ve "aziz" olarak ilan etmişlerdir. Bazı Yunanlılar ve Rumlar arasında hayatı, ölümü ve gelecek hakkında efsane ve inançlar da bulunmaktadır.[2]

İmparator Konstantin'in ölümünden sonra ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparator Konstantin Paleologos'un mensup olduğu Paleologos hanedanı Mora ve Atina despotlukları ile aşırı yakındı. Onursal ve Temsili olarak Paleologos Hanedanı lideri Mora Despotu sayılırdı. İmparator Konstantin ölünce Paleologos hanedanının tüm mensupları, İmparator'un eşleri, çocukları, kardeşleri, hizmetçileri, görevlileri ve onların aileleri, İstanbul'daki soyluların bir kısmı ve aileleriyle birlikte Paleologos Hanedanı Mensupları sıfatıyla Mora ve Atina'ya kaçtılar. Mora ve Atina'nın İmparator Konstantin'in soyuna olan saygıları sayesinde Paleologos hanedanı burada ev, tarla, küçük ve büyükbaş hayvan, köle ve para sahibi oldular. Mora ve Atina'dan sonra Paleologos Hanedanı Olimpos, Teselya ve Epir'e ardından tüm Yunanistan'a yayılarak Yunanistan'da yaşayan Yunan, Sırp, Macar, Makedon, Bulgar, Slav ve Rum milletlerini Bizanslaştırma politikasıyla Bizans'a benzetti ve Yunanistan üzerinde adeta yeni bir Bizans İmparatorluğu kurdu. Çok geçmeden II. Mehmed ve II. Bayezid fetihleri ile Yunanistan Osmanlı egemenliğine girdi. Yunanistan milletlerinin bir kısmı Müslüman oldu bir kısmı ise Hristiyan olarak kaldı ama Bizans kültürü ve yaşam tarzı yaklaşık 30 yıllık bir süreçte Yunanistan üzerine oturdu. Sonuç olarak Yunan kültürünü neredeyse kökünden değiştirdi. Paleologos Hanedanı'nın bir kısmı ise hala hayattadır[kaynak belirtilmeli]. Fetihten sonra imparatorun kızkardeşinin oğlu devşirme olarak Osmanlı sarayına kabul edilmiş ve başarılı bir asker olarak Kaptan-ı derya Mesih Paşa olarak anılmıştır.

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Zamanında yaşamış (1401-yak.1478) Georgios Frantzis adlı Bizans tarihçisi, gerçekliğinden şüphesi olduğunu bildirmekle beraber, bu iddianın ilk kaynaklarından biridir. Georgios Frantzis (Ed.: Marios Philippides) (1980), The Fall of the Byzantine Empire : a chronicle, Amherst:University of Massachusetts Press, ISBN 0-87023-290-8 (İngilizce)
  2. ^ İstanbul'da bulunan Ayatriada Rum Katoliki Kilise'ne bağlı St. John Chrysostom Cemiyetinin gayriresmi websitesinin [1] ve modern İngiliz tarihçisi Donald Nicol'un bildirdiğine göre Rum folklörüne göre "Dağdaki kral veya mermer imparator" olarak anılmakta ve birgün uyanarak İmparatorluğu yeniden kuracak ve Türkleri İstanbul'dan atacaktır. Nicol, Donald (1992) "The Immortal Emperor: The Life And Legend Of Constantine Paleologos, Last Emperor Of The Romans", Cambridge:Cambridge University Press ISBN 0-521-46717-9 (İngilizce)

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ostrogorsky, Georg (çev. Fikret Işıltan), (1999 5.baskı) Bizans Devleti Tarihi, Ankara:Türkiye Tarih Kurumu ISBN 975-16-0348-X (Orijinal 1.baskı:1940)
  • Gregory, Timothy E. (çev. Esra Ermert), (2008), Bizans Tarihi, İstanbul:Yapı Kredi Yayınları ISBN 978-975-08-1507-2
  • Norwich, John Julius, (1991) Byzantium: The Decline and Fall, Londra:Penguin ISBN 0-14-011447-5, say.156-182 (İngilizce)