Viva Zapata (film)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Viva Zapata
Viva Zapata!

"Viva Zapata" (Viva Zapata!) filminin özgün sinema afişi
Yönetmen Elia Kazan
Yapımcı Darryl F. Zanuck
Senarist John Steinbeck (senaryo)
Edgecumb Pinchon (kitap)
Oyuncular Marlon Brando
Jean Peters
Anthony Quinn
Müzik Alex North
Görüntü yönetmeni Joseph MacDonald
Kurgu Barbara McLean
Stüdyo Twentieth Century-Fox
Dağıtıcı Twentieth Century-Fox
Cinsi Sinema filmi
Türü Biyografik dram, tarihi western
Renk Siyah-beyaz
Yapım yılı 1952
Çıkış tarih(ler)i 7 Şubat 1952, New York
Nisan 1952, Cannes Film Festivali
Aralık 1953, İstanbul (Atlas Sineması)
Süre 113 dakika
Ülke Amerika Birleşik Devletleri ABD
Dil İngilizce, yer yer İspanyolca
Diğer adları Viva Zapata (Türkiye, Almanya, Avusturya)
Viva Zapata! (ABD)
¡Viva Zapata! (İspanya)

Viva Zapata 1952 ABD yapımı biyografik dramatik western filmdir. Filmin adı İspanyolca'da Yaşasın Zapata anlamına gelmektedir. Film Türkiye'de ilk kez Aralık 1953'te sinemalarda[1], son olarak da 4-19 Nisan 2009 tarihleri arasında yapılan 28. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde gösterilmiştir [2].

Senaryosunu Pulitzer ve Nobel Edebiyat Ödüllü Amerikalı yazar John Steinbeck'in, Edgecumb Pinchon'ın 1941 yılında yayımladığı Zapata the Unconquerable (Yenilmez Zapata) adlı biyografik kitabına[3] dayandırarak yazdığı (bu durum jenerikte belirtilmemiştir) filmi Elia Kazan yönetmiş başlıca rollerinde Marlon Brando, Jean Peters ve Anthony Quinn oynamışlardır. Yapımcılığını Darryl F. Zanuck'un üstlendiği filmin özgün müziğini Alex North bestelemiş, siyah beyaz görüntülerini ise Joseph MacDonald çekmiştir.

Film 1910'dan 1917'ye kadar süren Meksika Devrimi'nin en önemli kişiliklerinden biri olan köylü lider Emiliano Zapata'nın, Meksika'nın gaddar diktatörü Porfirio Díaz'ın yozlaşmış ve baskıcı rejimine karşı başlattığı mücadelenin öyküsünü anlatmaktadır. Filmin tanıtım sloganı şöyledir: "Efsane olmuş bir haydut!... Meksika'nın beyaz atlı kaplanının kükreyen öyküsü"[4]

1953'te Anthony Quinn'in "en iyi yardımcı aktör" Oscar'ını kazandığı Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi töreninde film 4 dalda daha ödüle aday gösterilmişti. Bunlar "En iyi aktör" (Marlon Brando), "en iyi senaryo" (John Steinbeck), "en iyi müzik" (Alex North) ve "en iyi dekor" ödülleriydi. Marlon Brando'ya ayrıca Cannes Film Festivali ve BAFTA "en iyi aktör" ödülleri verildi.

Konusu[değiştir | kaynağı değiştir]

1909 yılında aralarında Emiliano Zapata (Marlon Brando)'nın da bulunduğu bir grup Meksikalı köylüden oluşan heyet, yaşadıkları bölgedeki adaletsizlikleri aktarmak üzere Meksika'nın devlet başkanı Porfirio Diaz (Fay Roope)'ın huzuruna çıkarlar. Üzerleri hakaret edilircesine aranarak huzura kabul edilen bu pejmürde kıyafetli insanlar oldukça ezik tavırlar içindedirler. Hükümete yakın toprak ağaları tarafından verimli topraklarına el konmuş ve çorak kayalık bir bölgede yaşamaya zorlanmışlardır. Çekinerek arzettikleri bu şikayetleri Diaz tarafından kulak ardı edilir. Bu duruma heyettekilerden bir tek Zapata itiraz eder ama bu karşı gelmesi Diaz tarafından mimlenmesinden başka işe yaramaz.

Yasal yollardan haklarını alamayınca Emiliano Zapata, kardeşi Eufemio Zapata (Anthony Quinn) ile birlikte Meksika'nın güneyinde bir isyanı başlatırlar. Meksika'nın kuzeyinde de aynı şekilde Pancho Villa (Alan Reed) ayaklanmıştır. Her iki isyancı da naif reformcu Francisco Madero (Harold Gordon)'nun liderliği altında güçlerini birleştirirler. Sonunda Diaz ülkeyi terk etmek zorunda kalır ve yerine Madero geçer. Madero iyi niyetli ve inançlı bir reformcudur ama işleri kısa sürede çözecek gibi gözükmemektedir. Zayıf karakterli bu lider Zapata'nın köylülerinin toprak sorununa köklü bir çözüm getiremediği gibi hemen General Huerta (Frank Silvera)'nın etkisine girer. Durumdan hoşlanmayan ve kendine sunulan nimetleri de geri tepen Zapata güneye, bölgesine geri döner. Bir darbeyle Madero'yu öldürüp idareyi ele alan General Huerta Zapata'nın peşine düşer ama Zapata'ya yenilir.

Artık General rütbesi almış olan iki devrimci, Zapata ve Pancho Villa merkezde buluşurlar. Zapata'ya saygı duyan ve onun gerçek bir lider olacağına inancı tam olan Villa, ülkenin başına geçmekte çekimserdir. Pancho Villa'nın ısrarı ile bir süreliğine ülke yönetimini alan Zapata'nın, mevcut rejimin de en az öncekiler kadar yozlaşmış olduğunu anlaması uzun sürmez. Politik veya askeri gücü eline geçirenlerin, uğruna savaştıkları halkı unutup, tıpkı devirdikleri despot liderler gibi halka zulmetmeyi sürdürdüklerine şahit olur. Kendi bölgesinden gelen bir köylü heyetini kabul ettiğinde onlardan kardeşi Eufemio Zapata'nın bölgesinde diktatör kesildiği ve kendi kanunlarını uyguladığını, köylülerin topraklarına ve hatta kadınlarına el koyduğunu öğrenir. Bıkkın bir şekilde sorunla ilgileneceğini söyleyip köylüleri başından savmaya çalışırken filmin başındaki Diaz gibidir. Hatta köylülerden biri (Henry Silva) de tıpkı onun yıllar önce yaptığı gibi ısrarcı davranınca köylünün adını tıpkı Diaz'ın yıllar önce kendisine yaptığı şekilde kalemle işaretlerken birden kendine gelir. Herşeyi olduğu gibi bırakarak bölgesine döner ve kardeşinden hesap sorar. Kardeşi karısını elinden aldığı köylü tarafından gözlerinin önünde öldürülür. Kardeşinin haksız olduğunu bilen Zapata buna ses çıkarmaz.

Köylülere kendi topraklarını kendi silahlarıyla savunmalarını, bunu yaparken de sadece kendilerine güvenmelerini, asla liderlerden veya kurtarıcılardan medet ummamalarını salık veren Zapata mücadelesine kaldığı yerden devam ederken yalnız başına gittiği bir köyde kendisine tuzak kurulur ve delik deşik edilerek öldürülür. Tanınmaz hale gelmiş cesedi ibret için kendi köyünün meydanına bırakılır. Ancak köyün sağduyulu yaşlıları bu cesedin tanınmayacak durumda olduğunu ve Zapata'ya ait olmadığını yayarlar. Önemli olanın kişiler değil bir inanç sistemi olduğu yönündeki Zapata'nın öğretilerinin böylelikle hayata geçmiş olduğu anlaşılır.

Oyuncu kadrosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Jean Peters ve Marlon Brando Viva Zapata!'nın bir sahnesinde.
Anthony Quinn ve Marlon Brando Viva Zapata!'nın bir sahnesinde.
Aktör/Aktris Rolü
Marlon Brando Emiliano Zapata
Jean Peters Josefa Zapata
Anthony Quinn Eufemio Zapata
Alan Reed Pancho Villa
Joseph Wiseman Fernando Aguirre
Arnold Moss Don Nacio
Margo Soldadera (kadın asker)
Harold Gordon Francisco Indalecio Madero
Lou Gilbert Pablo
Frank Silvera Victoriano Huerta
Florenz Ames Señor Espejo
Richard Garrick Yaşlı General
Fay Roope Başkan Porfirio Diaz
Mildred Dunnock Señora Espejo
Henry Silva Hernandez (Zapata'ya Hesap Soran Köylü)

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Oscar Ödülleri 1953[değiştir | kaynağı değiştir]

Ödül Kişi
En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Akademi Ödülü Anthony Quinn
Aday gösterilme:
En İyi Erkek Oyuncu Akademi Ödülü Marlon Brando
En İyi Senaryo Akademi Ödülü John Steinbeck
En İyi Müzik Akademi Ödülü Alex North
En iyi Dekor, Sanat Yönetimi Akademi Ödülü (Siyah beyaz dalında) Lyle R. Wheeler, Leland Fuller, Thomas Little, Claude E. Carpenter

BAFTA 1953[değiştir | kaynağı değiştir]

Ödül Kişi
En İyi Yabancı Aktör BAFTA Ödülü Marlon Brando
Aday gösterilme:
En İyi Film BAFTA Ödülü

Cannes Film Festivali 1952[değiştir | kaynağı değiştir]

Ödül Kişi
En İyi Aktör Ödülü Marlon Brando
Aday gösterilme:
Festivalin Büyük Ödülü Elia Kazan

Altın Küre 1953[değiştir | kaynağı değiştir]

Aday gösterilme:
En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu Altın Küre Ödülü Mildred Dunnock

Amerikan Yönetmenler Birliği Ödülü 1953[değiştir | kaynağı değiştir]

Aday gösterilme:
Sinema Dalında Olağanüstü Yönetmenlik Başarısı Elia Kazan

Film hakkında notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Sinemada genellikle sert kötü adamı canlandıran ABD'li oyuncu Henry Silva'nın da filmde çok küçük bir rolü var. Aslında bu rol Silva'nın sinemadaki ilk oyunculuk denemesi ve filmin jeneriğinde de adı geçmiyor. Filmin sonlarına doğru Zapata'dan hesap soran köylü rolünü oynuyor.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Viva Zapata (film) ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.